— То, можа, зварыць бульбы? — у які раз кажа баба Наста. А я сабе думаю: «Бабулька, колькі разоў пытаецца пра бульбу? Узяла б ды і зварыла даўно. I я дапамог бы наабіраць бульбы... I ўжо во елі б...»
Дзядзька Сцяпан ставіць бутэльку віна. Сядаем за стол. Бабулька кладзе на камінку у аслабелы агонь яшчэ палення.
— Ну, цётка Наста, за стол... Давайце патрошкі за сустрэчу. Яна бярэ з услончыка ля печы гаршчок, ставіць яго на стол.
Дзядзька Сцяпан дзівіцца ў гаршчок:
— Яйкі... Адна курыца, без пеўня... і во — яйкі.
— Ага, Сцяпанка, ага — адна курыца... Пазаўчора былі тры курыцы і певень. Падвечар стукаюць у акно... Гляджу: стаяць трое... Зарослыя, барадатыя. Што, кажу, трэба?.. I страх мяне ўзяў. Адзін кажа за акном: адкрый, бабулька, мы не ўрэдныя, не бойся... Ну, што рабіць? Не адчыню ім дзверы — улезуць праз акно. Адчыняю. Заходзяць у сенцы. Кажа старэйшы з іх, чорны, кудлаты, у падраных портках, босы, чаравікі стаптаныя, звязаныя вяровачкай, кажа цераз плячо: «Бабулька, падзяліся з намі, чым багата... сала, хлеб, грошы, гарэлка...» Ну, зноў — што рабіць? Не падзялюся — самі ўсё возьмуць... А той кажа: вунь у сенях у кутку куры капошацца... А тыя куры былі ўжо сонныя, то іх лёгка пахапалі, галовы паскручвалі, і пеўню. Адну курыцу пакінулі... Што рабіць? Паказваю, дзялюся — хлеб, сала. Грошай, кажу, няма — бо навошта яны ўлесе? I гарэлкі, кажу, не п'ю... То давай, кажуць, усё сала. Бяры, кажу. Бо ўсё роўна ж забяруць. Сала, мыла забралі, соль, запалкі... Адзін карабок запалак, дзякуй ім, пакінулі. Ага, яшчэ ручнік, доўгі, вышываны, забралі. Пазапіхвалі ўсё ў свае торбы, а торбы тыя глыбокія... і пайшлі з хаты. 3 двара той кажа: «Мы, бабулька, бамжы, ідзём на кватэры ў чарнобыльскую зону. Спасіба». I пайшлі у лес, бокам да рэчкі...
Баба Наста сціхла. Усе маўчаць.
Я ўспамінаю геаграфічную карту Беларусі — яна вісіць на сцяне ў школе-інтэрнаце. Быццам стаю ля яе, разглядваю, чытаю — і ведаю, што наша рэчка ўпадае ў вялікую раку Прыпяць, а гэтая рака цячэ туды, на Чарнобыль... Пытаюся за сталом ва ўсіх разам:
— А хто такія бамжы?
Кажа дзядзька Сцяпан:
— Адзінокія людзі... няма ім дзе жыць.
— Чаму?
— Ай, Васіль! Падрасцеш — будзеш ведаць чаму, — і дадае нервова, раздражнёна. — Чаму-чаму... Ачорт іх ведае, чаму... — супакоіўся, налівае ў чаркі віна і мне кропельку на дно. — Цётка Наста, за добрую сустрэчу з вамі... хай — за добрую! I будзьце здаровыя!
Чокаемся чаркамі, і я глытаю сваю кроплю. А што? Мае равеснікі ўжо напіваюцца, і дзяўчаткі таксама... і п'юць, і кураць, і брыдкія словы гавораць... Ну, не ўсе... Алеся — чыстая, светлая дзяўчына. I цяпер я тут, у лесе, пад дубамі, ля рэчкі, якая ўпадае ў вялікую раку, кажу сабе: «Алеся, будзь усе жыццё чыстай і светлай...»
— Не, мне ўжо не налівай, — кажа баба Наста, калі дзядзька Сцяпан стаў зноў наліваць чаркі. — Я і так ужо з вамі саграшыла... Дык во, толькі тыя пайшлі ў лес — чую галасы ў двары. Гляджу ў акно — дзеці. Хлопчыкі, дзяўчаткі... А з імі — мужчына, стараваты ўжо. Ну, думаю, дзеці з настаўнікам. Селі пад дубам на траву, слухаюць, ён сядзіць перад імі на лаўцы. Сівы, лысы... Абапёрся рукамі на кульбачку...
Як толькі баба Наста сказала гэта, дзядзька Восіп, бачу, увесь неяк насцярожыўся, адсунуў убок чарку, паклаў на стол хлеб, а яна кажа далей:
— Мяне не ўбачылі за акном. I, мусіць, падумалі, што дзверы забітыя... А я ў хаце чую: гаворыць ён дзецям пра мой хутар і нешта пра бярозу... Вой-вой, што я кажу? Нічога я не чула... Гэта мне здалося, што чула... Нічога я не чула... Баба Наста змаўкае, і ўстае з-за стала, ідзе да ложка, села там, паставіла локаць на спінку, падперла рукой шчаку, глядзіць у цёмнае акно. Гляджу і я туды і бачу за акном толькі жоўта-чырвоны агеньчык ад камінка і высока над агеньчыкам, у верхнім кутку акна, — сінюю зорку ў чорным небе. I я чамусьці ведаю: баба Наста не бачыць ні агеньчыка таго, ні зоркі і во — заплюшчыла вочы, і цяпер, ведаю, яна бачыць нешта далёкае, сваё, тое, што мне ніколі не ўбачыць.
Дзядзька Восіп сядзіць за сталом, апусціўшы голаў, сашчапіў на стале пальцы рук. Дзядзька Сцяпан перастаў есці, але яшчэ выпіў чарку віна, не закусвае, глядзіць у стол. От тут я перастаў ужо ўсіх іх у хаце разумець. I тады дзядзька Сцяпан узняў вочы ад стала на бабу Насту і кажа:
— А як дзеці звалі настаўніка?
Яна расплюшчыла вочы — быццам прачнулася:
— Здаецца, Анатоль... Анатоль... Па бацьку — не запомніла.
— Хведаравіч?
— Во-во, Хведаравіч.
Як баба Наста сказала «Хведаравіч», дзядзька Восіп, бачу, уздрыгнуў плячыма, насцярожыўся. А дзядзька Сцяпан кажа:
— То я яго ведаю. На пенсіі ўжо, мусіць. Але, значыць, яшчэ працуе ў школе, у самай глыбінцы раёна. Гадоў пяць таму быў я далёка ў лесе, замяраў кубаметры. I наткнуўся на палатку... Ну, пазнаёміўся... Кухараў, настаўнік, летуе ў лесе... У яго і бутэлька гарэлкі ў палатцы была. Выпілі. Расказваў: год таму назад у гэтым лесе чалавек хацеў забіць падбітага жураўля, і вось таго чалавека самога забілі хлопцы з горада — з-за бідона самагонкі, і яшчэ казаў, што пойдзе на магілу таго чалавека, каторы поўз па лесе з ружжом, каб дабіць ім жа самім падбітага жураўля...