Мікалай Мікалаевіч усё тое, што тварылася наўкола, бачыў чуў і — маўчаў. Потым ціха кажа, глядзіць у ваду:
— Чуў я, хлопчыкі, нядаўна ў горадзе аднаго начальніка з Мінска. Каб вы чулі, што ён гаварыў. А гаварыў ён, што балоты во гэтыя ўсе-ўсе асушаць, тут будзе расці пшаніца, рэчкі нашыя будуць праменькія, як каналы, купінаў гэтых не будзе, і ніводная жабіна не квакне, і ніводнай вужакі не стане...
Кудака пытаецца:
— А буслы шчо йісты будуць?
Настаўнік смяецца:
— Ну, мусіць, пяройдуць на аладкі.
Жора ажно прыўзняўся, жалезкі ў штанах яго бразнулі:
— Ой-ёй-ёй!
Сцёпа кажа:
— Балота не будзе — вады не будзе. А хмары адкуль возьмуцца? Дождж — адкуль?
— Ну, той лектар казаў, што дажджы прыйдуць з Балтыйскага і Белага мораў.
— Ой-ёй-ёй! — дзівіцца Жора.
— I ўсё, хлопчыкі, халодныя дажджы будуць. I лужыны халодныя... Нядаўна — помніце ? — быў вялікі дождж. Я разуўся, выйшаў на вуліцу, закасаў штаны і па лужыне — шлёп, шлёп. А вада цёплая-цёплая! А нагам добра-добра! I зямлю чуеш, і ваду чуеш!..
Настаўнік змоўк, задумаўся, потым ціха, як сам сабе, сказаў:
— Будуць лужыны халодныя... — Ён азірнуўся наўкола, прыслухаўся, глядзеў перад сабой у ваду, у кусты, сарваў травінку, узяў яе ў губы. — Вы тады будзеце мужчынамі... Толькі прашу вас, хлопчыкі: хоць вы не будзьце асўшальнікамі... Хопіць і без вас каму глуміць жыццё... Вунь якую бомбу зрабілі амерыканцы.
Атамную... Будзе атам і ў нас. А ў гэтага атама галавы няма. Ён дурны...
Жора ажно ўстаў:
— Што ж гэта будзе!.. Падняўся і Мікалай Мікалаевіч.
— Я тут вам нагаварыў, хлопчыкі. Можа, і не трэба было... Але я ваш настаўнік. Я павінен казаць вам праўду. Толькі вы, хлопчыкі, не дужа пра ўсё гэта... Разумееце?
За ўсіх нас адказаў Кудака:
— Розуміімо.
Тут, на Жыгулянцы, мне ўспомніўся Шухалевіч — як ён прасіў нас маўчаць... Што гэта робіцца з дарослымі людзьмі?..
Настаўнік узяў у жменю сена, пацёр яго ў далонях, выцягнуў з зямлі граблі, стаў грэбці. Хлопцы таксама занялі па пракосе, я стаў крайнім. Мае граблі адразу зачапіліся за купіну. Кудака побач, кажа мне ціха:
— Ны чавы, дэржы по вэрхові. А поміж купынамі — от так, рэбром...
Добра, што я стаў з краю: больш ніхто не бачыць, як я стараюся, як я пацею. Але ж потым, здаецца, пайшло і ў мяне, я нават стаў пакрысе даганяць Кудаку. Дык жа ён, халера, вярнуўся і пагнаў маё сена... Ну, нарэшце, зграблі свае пракосы ў адзін валок. Вярнуліся назад да рэчкі, занялі зноў па пракосе. Потым яшчэ занялі, і яшчэ, і яшчэ... Селі перадыхнуць на беразе, ногі па калені апусцілі ў ваду. Кудака лёг на рукі, тварам у рэчку, п’е ваду і фыркае, як конь. Гэтак жа напіліся вады і мы, нават настаўнік. Вада чыстая-чыстая, а што пахне балотам — нічога. Яшчэ калі мы грэблі сена, я бачыў, як настаўнік топнуў пяткай між купін, крыху пачакаў, нахіліўся і прыгаршчамі піў ваду...
Настаўнік і Кудака ўзялі сахары, мы — зноў свае граблі. Сахары глыбока ўтыркаліся ў сена, Мікалай Мікалаевіч і Кудака напружваліся рукамі і ўсім целам і пхалі валок перад сабой — адзін аднаму насустрач. Колькі было можна, яны падымалі на сахарах сена і неслі яго на сценжары, а мы ўсё падграбалі, падграбалі. I вырасла на балоце яшчэ некалькі капіцаў.
Мне было так добра, калі і я расчэсваў граблямі гэтыя капіцы, звужаў іх у подзе, закідваў на іх вярхушкі звязанае голле, а потым стаяў — рукі ў бокі, глядзеў на нашыя капіцы.
— Добра, хлопцы, — кажа настаўнік, — добра. Дзякуй вам. — Выцірае далонню пот на ілбе. — Урок па тэме «Балоты Беларусі» мы з вамі правялі на выдатна, а?
Мы ўсміхаемся, а Жора ажно рагоча, дык так, што яго жалеззе ў штанах зноў звініць.
— А цяпер пайшлі да торбы. Чым нас там гаспадыня частуе...
Мы пераступаем з нагі на нагу: неяк сорамна — есці разам з настаўнікам.
— Ну-ну, — Мікалай Мікалаевіч злёгку падштурхнуў кожнага з нас у плячо, і мы пацягнуліся да рэчкі...
Перад дарогай дадому мы добра выкупаліся ля моста — там рэчка шырэй і глыбей. Мы, хлопцы, давалі з берага нырца. Толькі Кудака схаваўся за кустом і там сабе плёхаўся — мусіць, быў без трусоў, у сподніках. Настаўнік таксама хацеў нырнуць з берага, але перадумаў: мелка для яго.
I тут раптам пайшоў дождж. Сонца свеціць — і йдзе спорны, светлы дождж.
— Цыганскі дождж, — кажа Мікалай Мікалаевіч. — Ён падскочыў на адной назе, на другой і звонка крыкнуў, як праспяваў: — Дожджык, дожджык, сыпані! Бабу з поля прагані!
Мы падхапілі словы і заскакалі з нагі на нагу, і так таўкліся, крычалі і смяяліся, Кудака цыбаў разам з усімі.
Дождж перастаў гэтак жа раптам, як і пачаўся. Тое самае сонца, тое самае блакітнае неба, толькі трава і кусты мокрыя, з лісця капае, на дарозе лужыны, і вакол клубіцца пара. Мы апрануліся, узялі граблі й сахары і йдзём па дарозе. Настаўнік запіхнуў сандалеты ў пустую торбу і пабег з намі па цёплых лужынах. I толькі ля першае хаты мы перайшлі на крок, Мікалай Мікалаевіч абуўся, Кудака занёс на дзядзькаў двор сахары...