Пра што я не сказаў на гэтых старонках, а хацелася ж сказаць?
Пра тое, што з таго майго першага і апошняга хаджэння з дзедам у царкву я, калі заплюшчваю вочы, бачу залатыя іконы і святло свечак перад імі, і людзей, што стаяць там цесна адзін да аднаго, плячо да пляча, і шэптам, схіліўшы галовы, моляцца...
Пра тое, якімі ўсе мы былі добрымі, спагадлівыяі, чуйнымі адразу пасля вайны, мы — малыя дзеці, і дарослыя, і зусім старыя, людзі ля Дняпра на Усходзе і ў Чорных Пясках на Захадзе. Але вайна была такая балючая, такая крывавая, што людзі пастараліся як найхутчэй аддаліцца ад яе, забыцца на яе і на шмат іншае, у тым ліку й на саміх сябе...
У Чорных Пясках мы жылі ўсяго чатыры гады, потым сям ей пераехалі ў іншы раён. Мае дзяды і бабы даўно паўміралі. Сястра Галя працуе настаўніцай, хутка пойдзе на пенсію. Ведаю: таксама даўно, сямікласніцай, памерла Соня. Яшчэ пры мне ў Чорных Пясках памёр Антэк. Маіхямнаўскіх, вікоўскіх, чорнапяскоўскіх хлопцаў параскідала па свеце — Карэлія, Урал, Сібір. Валодзя — прэсвітэр недзе ў вёсцы за Чорным возерам. А возера тое — адна твань, чарот ды асака, рыба ў ім панішчана хімікатамі з палёў і неба. Балота — тое, маё — так асушана, што адзін чорны пыл ад яго. Жыгулянка — ужо даўно не рэчка, а канаўка. Але, ведаю, таполя яшчэ стаіць ля брамы. Можа, збяруся як ды зезджу — пакланіцца ёй...
...Заснуў я недзе пад раніцу.
Пасля снедання, пасля таго, як праглынуў свой рыфадзін, схадзіў на інгаляцыю, паглядзеў у астанкінскіх «Новостях» на разбіты ўшчэнт чэчэнскі Грозны (са сцягам перамогі над Домам Прэзідэнта), на запуск «Дыскавэры» з амерыканска-расейскім экіпажам і на абдымкі Лукашэнкі з Рыбкіным, я цёпла апрануўся, спусціўся ў ліфце на першы паверх, выйшаў на вуліцу.
Мая альтанка — пад белымі ялінамі. На яловых лапках снег цяжкі, вільготны, і ён спаўзае, падае на бляшаны дах альтанкі. Рукой змятаю снег з лаўкі, сядаю. Рыжая вавёрачка сядзіць на сучку ля ствала, шустра цярэбіць лапкамі носік і зіркае на мяне цёмнымі вачынкамі, потым насцярожылася, сціхла і скокнула ў голле блізкай бярозы. Па дарожцы ідзе ў вялізнай заечай шапцы тоўсценькі, нізенькі мужычок — хворы Лушчык, з другога паверха. Гэта чалавек, які ніколі нічога добрага не скажа, у яго адно на языку: там забілі, там набілі, там укралі, там там памёр... I мне не хочацца, каб ён завярнуў да мяне ў альтанку, але ён ужо во ступіў адной нагой на заснежаную маснічыну і вісклявым голасам заліўся:
— А-а, здрастуйця, здрастуйця! А-а, віджу пашол учыцель ф лес. А-а, думаю, пайду скажу і няму новасць... — Лушчык ступіў другою нагой у альтанку і стаў перада мной. Гаворыць ён, ажно брыдка, на чорт ведама якой мове. — Пушчай, думаю, і он знаець...
Дык во Лушчыкава «новасць». Прыехаў учора з аднаго горада новы хворы і расказаў, што ў падвале дома хлопцы-падлеткі гулялі ў карты з умовай: таму, хто за вечар найбольш разоў прайграе, усе астатнія дадуць злёгку нажа ў бок, і аднаму далі так злёгку, што той на месцы сканаў.
Я слухаў Лушчыка, унурыўшы голаў, не глядзеў на яго і не сказаў яму ні слова — толькі б хутчэй расказаў ды, можа, пайшоў бы адсюль. Але той яшчэ гаварыў і гаварыў — што вось зноў усё падаражэла, што «ўсё это ярунда — беларуская мова».
— А-а, мне ўсё раўно, какая мова, хоць японская, ліж бы калбаса была дзяшовая...
Я надоўга задумаўся пра сваё. Калі ж, нарэшце, я падняў голаў, Лушчыка ў альтанцы не было. Нават больш: ішоў густы снег, і гэтым снегам ужо замяло сляды Лушчыка ў альтанцы і на дарожцы. Снег ляжаў у мяне на плячах, на руках, на каленях...
Адной з Лушчыкавых навін была такая: на іхным паверсе гэтай ноччу, пад раніцу, памёр чалавек, пяцьдзесят сем гадоў было яму, некалькі сутак ужо не ўставаў з ложка, высах, адны косці, за два месяцы да бальніцы вярнуўся дамоў у сваю вёску адзін, без сям’і, аднекуль з Урала, сёння раніцай паглядзелі яго торбачку, а ў ёй — два счарнелыя сухары, дзіравая майка і чамусьці нейкае жалеззе: пусты без батарэйкі ліхтарык, абцугі, рашпіль, іржавы ключ, ножык з патрэсканым чаранком…
Я выйшаў з альтанкі і ціха пайшоў-пакульгаў са сваёй кульбай па снезе, пад снегам на дрэвах, пад снегам з неба — на край лесу, да поля. Ішоў і думаў: не, я ні кога ў бальніцы не буду дапытвацца імя чалавека, які на другім паверсе памёр гэтай ноччу, пад раніцу — пад раніцу, калі я, нарэшце, заснуў у сваёй палаце на пятым паверсе, заснуў, а перад тым, ноччу, паставіў тры кропкі на аркушы паперы…