Маўчанне парушыла Казлючыха — спытала: хто я, адкуль, пра бацькоў. Я сказаў, што — настаўнік і бацька-настаўнік, а маці загінула ў вайну. Сказаў, што да Вуліча прыехаў, каб пабачыць Валынь. Старой, мабыць, прыйшлася да душы мая кароткая біяграфія, яна ажывілася вачамі, сказала, што зваць яе Ганнай Маркаўнай, што гэта «дужэ добрэ» — памагчы накасіць сена... Унучка яе выйшла з хаты, я чуў: з двара загнала нанач гусей і курэй.
У хаце сцямнела. Дзяўчына захіснула фіранкі, запаліла лямпу. Паверх фіранкі я ўбачыў як святло з хаты пазалаціла ліпу.
Ганна Маркаўна сказала: можа, пап’ю малака свежага? Я падзякаваў — не хачу. Дзяўчына, я заўважыў з боку, мірганула бабулі: чалавек, можа, ніколі не піў казінага малака. Тады я, каб не пакрыўдзіць Ганну Маркаўну, сваю нашмат старэйшую каляжанку, сказаў, што яно і можна — папіць на дарогу малака. Маладая Казлючыха (так я чамусьці, з нейкай маладой гарэзлівасці назваў дзяўчыну для самога сябе) расхінула белую фіранку на паліцы, што была прыбітая да сцяны над вёдрамі, узяла там паліваны гладыш, наліла з верхам у кубачак малака, і яно, калі падавала мне, крыху пралілося на падлогу — а можа, і не таму пралілося, што было налітае з верхам, а таму, што рука яе з кубачкам нечага здрыганулася...
— Мо шчэ! — спытала дзяўчына
— Не, дзякуй...
Я глянуў ёй у вочы, і мне падалося, што яны здзекліва ўсміхнуліся. Казлючыха абаперлася рукой на палічку, паднялася з крэсла, ступіла да мяне бліжэй, нахіліла галаву нада мной (я сядзеў ля стала) і ціха сказала — чамусьці па-руску:
— Все это хорошо... то, что вы рассказали о себе. А, может, вы совсем не тот... А?
Імгненна мне ўдарылі ў галаву словы купрынскай Мануйліхі: «Иди, молодец, своей дорогой... Хорош гость в гостинец...»
Што я мог ёй адказаць? Я сядзеў і маўчаў.
— Ба-бу-ся... — прашаптала ўнучка.
— Усяго вам добрага! — Я рашуча падняўся, пайшоў да дзвярэй, узяўся за клямку, павярнуўся да іх абедзвюх і яшчэ раз сказаў: — Усяго вам добрага.
— Бувай з Богом, — сказала мне ўслед Казлючыха.
Дзяўчына выйшла за мной у сенцы, на ганак, на цёмны падворак. Я спыніўся перад веснічкамі, яна стаяла блізка перада мной, рукі яе былі апушчаныя. Я адчуваў цёплае дыханне, сарафан на грудзях яе злёгку прыўздымаўся, яна сказала:
— Пробачайтэ... Бабуся моя стількі горя від людэй зазнала... Пробачайтэ...
I сама адчыніла веснічкі.
— Бачітэ стэжіну? Бачітэ?
— Бачу... А скажыце: як вас зваць?
— По-народному — Оксана.
— Бывайце, Аксана! — я ступіў за плотам на сцежку і хутка пайшоў па схіле гары ўніз, у цемнату кустоўя...
Яшчэ два дні мы з Вулічам білі косамі балота, дыгалі, як буслы, з купіны на купіну, правальваліся ў чорную твань, выціралі з ілбоў пот, махалі рукамі на аваднёў і слепакоў. Надвячоркам пырснулі на скошанае балота Любінай самагонкай, сабралі сенакосны рыштунак і пад вясёлы посвіст Вуліча рушылі на яго хутар. У будане пакінулі-павесілі ўверсе на суку — давэнджвацца каўбасу, паджаўціцца — сала, палажылі на папараць цыбулю.
Адыходзячы, я азірнуўся на сцежку ад будана на кустоўе — у бок Гары з ліпай. Вуліч злавіў мой позірк, усміхнуўся сабе, сказаў:
— Што? Стрэмкай засела?..
Тады, у той позні вечар, калі я вярнуўся ў будан з Гары, я пра ўсё расказаў Вулічу — пра тое, як смяялася Аксана ў дварэ з тых яек, як сустрэла мяне ў хаце Казлючыха, як сказала: «...может, вы совсем не тот?.. Бувай з Богом» — і як падалося, што вочы Аксаны здзекліва пасміхнуліся...
Была субота. Наталка з суседняга хутара прывяла на вяроўчыне — за заднюю нагу — белую свінку. Люба выгнала на двор з хлява чорнага маладога кныра. Ён рыў лычом зямлю пад плотам, падымаў галаву, нюхаў паветра і рохкаў. Люба пазачыняла ўсе варотцы і веснічкі з двара. Мы з Вулічам сядзелі за сталом пад грушай.
— Сховайтэся, — сказала нам Люба, — цэ нэ чоловіково підглядванне... Мы пайшлі ў хату. Вуліч паклікаў мяне да акна.
Паглядзі, што зараз бабы будуць рабіць. Наталка ў дварэ выпусціла з рукі вяроўчыну, свінка стаяла на месцы і знізу, ад зямлі, глядзела на кныра. Той пад плотам кінуў лычом уверх зямлю, убачыў свінку і здзіўлена ўтаропіўся на жанчын у дварэ: маўляў, а вы тут чаго?.. Так яны доўга стаялі — кныр пад плотам, свінка пасярэдзіне двара. Гэткае стаянне, мусіць, надакучыла жанчынам, і яны пайшлі — адна да кныра, другая да свінкі, уперліся рукамі ім у азадкі, сталі папіхаць — уперад. Свінка, было, пайшла насустрач, але кныр заўпарціўся, упёрся капытамі ў зямлю. Тады свінка завішчала на ўвесь хутар, а кныр, як спудзіўшыся, пабег у расчынены хлеў. Люба хапала яго за вушы, за ногі, але не дала рады. Наталка папіхвала свінку да хлява, тая крыху паддалася, але раптам стала на месцы і болей не пайшла. Тады абедзве жанчыны ўсё-ткі разам неяк выпхнулі кныра з хлява, сталі штурхаць у бок свінкі і нешта белае, пакручастае лавіць сваімі рукамі ў яго пад жыватом. Кныр стаў агрызацца на жанчын, мерыўся схапіць каторую за руку, а яны і рагаталі, і злаваліся, і неяк, нарэшце, загналі і кныра, і свінку ў хлеў, закрылі вароты ў ім, сталі выціраць фартухамі пот з твараў, пайшлі пад грушу, палажылі на стол стомленыя рукі. Люба крыкнула Вулічу: