Узышоў на Гару — да хаты, да ліпы — па счарнелай, падгнілай траве. Падзьмуў вецер, шост — без вядра — хіснуўся над калодзежам. 3 ліпы паляцела на мяне, пад ногі, зжаўцелае, запыленае лісце — апошняе. Веснічкі ляжалі пад плотам.
За Гарой, перад чорным валам, стаялі два бульдозеры, а крыху воддаль ад іх — экскаватар з апушчаным долу каўшом. Меліяратары сядзелі на бервяне ля пуні, абедалі, ля іх ног стаяла бутэлька. Хлопцы ўбачылі мяне —чалавека ў новым асеннім паліце, пад галыятукам — адзін з іх заткнуў бутэльку за пояс, яны наспех закусілі, выцерлі губы рукавамі куфаек, усталі, пашлі да сваіх машын. Зноў падзьмуў моцны вецер, ад тарфянішча чорны пыл падняўся ўверх, насунуўся на Гару і, калі вецер адразу сціх, апаў на ліпу, на хату, на калодзеж, на мяне.
На дзвярах хаты вісеў замок. Акно, якое бліжэй да дзвярэй, было разбітае. Я зазірнуў у хату: там было пуста, толькі стары ўслончык, на якім некалі, у той вечар, сядзела за сталом Аксана, стаяў у кутку ля печы. Я доўга стаяўля разбітага акна і раптам пачуў спінай: нехта падышоў да мяне. Азірнуўся — зусім малады хлопец, высокі, чарнавусы, павітаўся са мной. Ен быў адзін з тых, што сядзелі на бервяне ля пуні. Хлопец сказаў, што бацька яго — ляснік, той, які дапамагаў Казлючысе, што бацька купіў гэтую хату на хлеў, што Ганна Маркаўна і Аксана рана выкапалі сваю бульбу, лясніцтва дало ім машыну з прычэпам, і яны з усім сваім дабром з’ехалі адсюль «дэсь під Львів» — да Казлючышынай стрыечнай сястры. I сказаў яшчэ хлопец, што Вулічава жонка ўчора нарадзіла сына — то, мабыць, Вуліч паехаў уЛ юбяшоў, у раддом...
Мы развіталіся з хлопцам, і ён пайшоў з Гары да свайго бульдозера.
Я ўзышоў на ганак і доўга трымаў у руцэ халодны, цяжкі замок. I раптам убачыў: высока, у куточку, у шчыліне між дзвярмі і вушаком, ледзьве прыкметна тырчыць белы акраек паперы. Я дастаў яе, разгарнуў. Прыгожым почыркам, чырвоным стрыжнем было напісана па-ўкраінску: «Прійшов шчэ раз?.. Все жіття буду пом’ятаті тебе світло».
...На Гары ўжо густа звечарэла. Даўно сціхлі маторы. Сашчапіўшы далонямі скроні, я сядзеў на ганку... Лісце падала на мяне, на зямлю... на Аксану... Яна аднекуль, апранутая па-летняму — у сарафане — басанож ішла ад упалых веснічак, ішла лёгка, ледзь кранаючыся голымі нагамі халоднай зямлі — быццам не ішла, а плыла, але не да мяне — плыла у цемры да ганка, і мілыя рукі лавілі белыя косы на грудзях, адкідваючы іх за плячо… Я расплюшчыў вочы — Аксана знікла.
Яшчэ доўга сядзеў я на ганку, сашчапіўшы далонямі скроні. І нехта палажыў мне руку еа плячо і ціха сказаў:
— Господин Купреев! Уже сто лет я ищу ушедшую от людей и от меня Олесю, ушедшую неизвестно куда… Пойдемте в мои Переброды. Это не очень далеко от Горы, на меже с вашей Пинщиной. Я покажу вам окаменевшее бревнышко от хатки в глухом, среди болот, Ириновском лесу..
— Аляксандр Іванавіч! А вы ўпэўненыя — тыя вашыя балоты яшчэ жывуць?
— Господин Купреев! — Купрын сціснуў мне плячо. — Но мы-то с вами живем?.
— На жаль, Аляксандр Іванавіч, пакуль яшчэ жывём. І, на жаль, кароткае і светлае імгненне жыве…
— Ну, почему же — «на жаль»? В Москве я плакал не оттого, что вернулся из Парижа домой, и не оттого, что меня приветствовала красная кавалерия, а оттого плакал, что вспомнил Олесю в глухом Ириновском лесу… Давайте выпьем…
Я расплюшчыў вочы: яго нідзе не было. На Гары — ціха, цёмна, ветрана…
6 сакавіка — 6 красавіка 1996 г.
Вярховічы
На вуліцы Карла Маркса з Паэтам
Ён быў яшчэ зусім маленькі, гэты сабачка — кругленькі, лабасценькі, пад колер попелу, з белай плямкай над правым вокам і з белым кончыкам кароткага хвосціка. Сустрэліся мы ля дзвярэй гасцініцы. Я выйшаў на ганак з сумкай у руцэ (а там — ручнік, мыла, газеты...) — сабраўся гэтай раніцай, як і ўчора, на рэчку, з берага памыцца, пасядзець там на камені-валуне, пачытаць дый проста паглядзець на ваду, дыхнуць паветрам, яно там настоенае на аеры, расцы і мяце.
Ён сядзеў у куточку ля бетоннага вушака і насцярожана глядзеў мне ў вочы сваімі цёмнымі вачынкамі. Але, мусіць, сабачым розумам уцяміў, што я ў гэтым доме не гаспадар, а, як і ён, прыблуда, — таму вільнуў хвосцікам, прыўзняў пыску і ціха віскнуў: маўляў, можа, не ўдарыш, не прагоніш. Я сеў на прыступку, працягнуў руку ў яго бок —хацеў пагладзіць, а ён, дурненькі, убіўся задком у куток, падняў лапку і махнуў ёю на руку, як на муху-назолу, і вуркатнуў. Я пасміхнуўся, маўляў, не бойся, не ўдару, не праганю. Ён гэта зразумеў, таму выцягнуў шыйку і, не спускаючы з мяне вока, лізнуў у палец цёплым ружовым язычком. I калі я раптам на хвіліну задумаўся, сабачка зноў вуркатнуў: ну, чаго ж ты, чалавек, душу маю сабачую развярэдзіў і — усяго толькі? Не мог жа я давесці яму, пра што задумаўся. А задумаўся я таму, што ўспомніў іншы цёплы і ружовы язычок — маленькага цяляці ў даўнім-даўнім і такім далёкім хляве на дзедавым падворку, такога маленькага, што яно яшчэ і ног сваіх адужаць не магло, каб паставіць і толькі прутка шоргала імі па саломе, пад каровай...