Калі мы з дзядзькам прысталі, цётка Люба сказала:
—Толя?!
Дзядзька Антон ажно ўстаў, абапершыся на кульбу:
— Толя?!
— Я. Пачуў вашу музыку. «Широка страна...»
— Во-во, Толя. Толькі гэта і граю ды яшчэ гімн. А калі, бывала, зайграю польку, ці вальсы, ці якую песню нашую, і хай адно пачуе хто з міліцыі, дык прыйдзе і скажа: гражданін, вы парушаеце абшчэственны парадак. Магнітафонам, транзістарам — ім можна грымець на вуліцы дзень і ноч, а калі акардэон, гармонік — нельга, абшчэственны парадак... Ну, дык што, баба, кліч Толю... Кажу — Толю. Колькі табе ўжо?
— Сорак пяць.
— Та-ак. Ну, што ж. А мне і бабе па семдзесят... Ну, пайшлі ў хату... Але ведай, Толя: як адно адчую, што мне во-во пара туды... Ну, туды... выпаўзу на вуліцу ды гэтак урэжу «Лявоніху», ох і ўрэжу!..
Я паказаў Паэту месца пад лаўкай, ля сумкі. Цётка Люба вынесла і кінула яму пад лаўку цёплую, з мясам, костку.
Мы з гадзіну пасядзелі ў хаце за сталом, пагаманілі, паўспаміналі. Дзядзька Антон наліваў у чаркі крэпкую, чыстую самагонку, цётка Люба даставала з цёплай печы дранікі. Я выпіў адну чарку — стограмоўку, з другой — крышачку, сказаў, што больш мне нельга. Старыя пажаліліся, што дзеці іхнія далёка, прыязджаюць рэдка, больш — на каляды, калі над печчу развешаны кілбасы і ў хаце пахне свежыной...
Дзядзька Антон падпіў і весела, у каторы ўжо раз, расказвае мне, як некалі, пры паляках, ездзіў роварам — «рогі рулі — уперад, на Еўропу» — у Варшаву па акардэон, успамінаў — смяяўся, — як давалі яму па шыі.
— Скажы, Толя, а ці даюць цяпер за што-небудзь па шыі?
— Даюць, — кажу. — Я сам ні разу не атрымліваў, але чуў, што даюць...
— То яно, Толя, так і даўней усё было — паліцыя, міліцыя... А от як выганяюць з Савецкага Саюза, дык даюць па шыі?
— Не. Дзядзька Антон, не даюць.
— I пад сраку — не?
— Не ведаю...
Дзядзька Антон прыставіў далонь да рота, шэптам сказаў:
— Мне сын пакінуў транзістар, дык я калі паслухаю... Чуў, што даюць у нас у нейкіх бальніцах такія ўколы, што людзі... ну, тыя, што пішуць ці кажуць супраць марксізму-камунізму... што гэтыя людзі ад тых уколаў дурнеюць...
Я азірнуўся па хаце, на вокны... I сам сабе падумаў: а ты чаго, Кухараў, азіраешся? Ты ж нічога такога яшчэ не сказаў тут, дык чаго азіраешся?..
— Не ведаю, дзядзька Антон, не ведаю. Не быў ні ў міліцыі, ні ў бальніцы той.
— А чаму ж ты, Толя, такі граматны, і не быў?
Што было адказаць на гэтае шчырае пытанне старога чалавека? I я прамаўчаў, мне не было чаго сказаць. Хаця мяне й ганялі... Ды я й сам сябе ганяў... .
— А Юра патрапіў да іх. Ты ж помніш Юру?
Я насцярожыўся. За дзвярыма ў сенцах заскуголіў Паэт. Баба Люба пусціла яго ў хату. Паэт згарнуўся на падлозе ў мяне пад нагамі.
— Помніш Юру? — паўтарыў дзядзька Антон.
— А што з ім? I дзе ён цяпер?
Мне было балюча пытацца пра Юру, але я павінен ведаць. Дзядзька Антон наліў сабе на дно чаркі.
— Дзе-эд! — цётка Люба ад печы паківала яму пальцам.
Але дзед глытнуў, захрумсцеў маладым, з грады, турком — зубы ў яго былі крэпкія, не тое, што ў мяне. Мае зубы даўно адбалелі, сталі ківацца, перашкаджаць есці, дык я пальцы ў рот, крутну зуб, дастаю і кідаю ў карабок ад запалак. Шкада мне сваіх зубоў, старэю, балюча выкідваць — усё ж такі колькі гадоў служылі... Старэю. А можа, і хобі: адзін збірае маркі паштовыя, іншы — значкі, а я... Той карабок з пяццю-шасцю зубамі і цяпер у мяне ў сумцы. Зубы счарнелыя, падгнілыя, але яны — мае, родныя...
Раптам дзядзька перастаў закусваць, насцярожыў вуха, прыслухаўся.
— Ты, баба, лепей глянь у акно — у дварэ нікога няма? Яна глянула:
— А хто там будзе? Няма. Але ўсё адно не дужа мянці ты ўжо языком сваім.
— 3 Толем можна. Можна, Толя?
Я прамаўчаў.
— Ну, калі маўчыць, то — можна...
Я паставіў локці на стол, сашчапіў скроні далонямі: прадчуваў, мне будзе цяжка слухаць пра Юру.
Дзядзька Антон узяў бутэльку, але цётка Люба так паглядзела на яго, што ён паставіў яе пад стол і стаў гаварыць:
— А што многа казаць... Юра быў дасядэнтам... Гэта ж скончыў інстытут, канструктарам стаў... Ды ўзяўся чытаць нейкія самаробныя кніжкі, і сам у іх нешта пісаў проці Брэжнева. Не пад сваім імем. А нейкі друг узяў ды й выдаў яго. Ну й павалаклі Юру ў тую бальніцу, праз год выпусцілі. Прыехаў Юра дахаты, а хата пустая — бацькі паўміралі. Вярнуўся ён зусім хворы, твар распухлы, вочы як не свае, усё ў неба глядзяць, рукі, ногі дрыжаць... Брат малодшы яго, у Мінску токарам, памагае Юру грашыма — на хлеб, малако, цукар... А ён сноўдае з торбай па скверыках, па кустах, па вакзале, збірае пустыя бутэлькі, здасць, купіць віна, зачыніцца ў хаце, п’е... Добра, што не курыць, а то спаліў бы хату...