Я расшчапіў на скронях рукі, закурыў. Цётка Люба паставіла на стол попельніцу. Дзядзька Антон пайшоў да канапы, прылёг, і адтуль, з кута, казаў:
— I някепска, здаецца, жывём. Ёсць і ў хаце, і ў дварэ, і ў краме. Але жывём, як свінні...От, паеш, паработай, паеш, паляжы, пахрукай, да ветру схадзі,зноў паработай, ну, хто ўмее — пайграй «Широка страна...» Ну, хто малады — паработай, пагрымі транзістарам, напіся, пабіся, напаскудзь, палайся; з дзяўчатамі хлопцы ноччу не ходзяць, салаўёў не слухаюць, футбол па тэлевізары глядзяць, а самі ў футбол не гуляюць, слабыя, а старога могуць на цёмнай вуліцы пабіць, паланез не станцуюць, толькі дрыгаюць нагамі пад магнітафон, кніжак не чытаюць, але піпгуць, драпаюць на сценах у туалетах, на спінках сядзенняў... Але калі папросіш, то... нейкае дзіва... з аўтобуса памогуць сысці, ці ўвайсці...
Дзядзька Антон уздыхнуў, паскроб патыліцу.
— Нешта ж ёсць у людзях добрае, але глыбока-глыбока схаванае — Ён на момант аціх у сваім кутку, потым прыўзняў з падушкі галаву, зноў, як за сталом, прыслухаўся. Цётка Люба засмяялася — на крэсле ля акна яна нешта вязала з ружовых ваўняных нітак — і сказала, смеючыся:
— Ой, сідэнт ты мой сівенькі, лысенькі, п’яненькі...
Я ўсё маўчаў. Не выходзіў з маёй памяці Юра — Юра тых далёкіх, як за густым туманам, дзіцяча-юначых летаў.
Дзядзька Антон, здаецца, засынае і, засынаючы, ціха, амаль шэптам, як сам сабе ўжо, кажа:
— Аўсе гэтыя вусатыя... Хто гэтым першым вусатым быў? Маркс. Потым? Пілсудскі, Гітлер, Сталін... Некага я пасля Маркса прапусціў... Мікіту вусы не йшлі б — белыя былі б, як вусы на кукурузіне. Трэба, каб вусы ў іх былі чорныя. Але чаму Лёнька без вусоў? Яму вусы пайшлі б... А то й сківіцы, відно па тэлевізары, не работаюць, і вусоў няма... А ў нас, у Беларусі, Толя, чарнавусыя галоўнымі былі ці не? — Ён не чакае, ці адкажу я. — Не было — дык будуць...
Апошнія словы дзядзька Антон сказаў ужо зусім ціха і адвярнуўся тварам да сцяны. I ўсё-ткі яшчэ бурчаў з-пад сцяны:
— Жыву на вуліцы Маркса, а Маркса не ведаю, «Капітал» не чытаў. I ты не чытаў. I райкомаўцы не чыталі... Толя, ты яшчэ пабарабаніш мне...
Дзядзька Антон заснуў.
— Толя, — кажа цётка Люба, — хадзем пакажу табе свой гарод.
Мы выйшлі з хаты, Паэт за намі, прайшлі праз двор за хлеў. Там
был! грады. Зямля для гарода прыдатная — чорная, тлустая. I гэтая зямля буяла — вынесла з сябе наверх крамяныя сцябліны, лісце, стручкі. Над усім стаялі дзябёлыя сланечнікі з залатым кветам, кіёўкі з шаўковымі кутасамі, ніжэй — зараснік кропу над гурочнікам, ускрай барознаў — высокія кусцікі бобу з буйнымі стручкамі і густое гарахавінне распаўзлося па тоненькіх вяроўчынках між калкамі, града з ружавеючым бацвіннем буракоў і морквай, града памідораў, чырвоных і жоўтых, краямі гэтае грады сінеюць бліз зямлі, цяжкія ўжо, баклажаны і па ўсім гародзе, урассыпную, каляндра і яшчэ кроп ды ўсякая іншая «пятрушка», асобная града цыбулі, паў грады часнаку, і яшчэ — сцябліны з буйнымі, яшчэ зялёнымі галоўкамі маку...
Паэт схаваўся ў баразне, валтузіўся там у лісці, задаволена папіскваў.
— Ідзі, Толя, у грады, пашукай гуркоў і гарох ужо можна... А я пайду трохі ўпраўлюся. Ідзі...
Цётка Люба пайшла ў хату, бразгатала ў сенцах чыгункамі, вёдрамі. Я сышоў у баразну між градамі. Баразна была такая глыбокая, што я проста патануў да плячэй у зяленіве. Кіёўкі стаялі высока нада мной, а стручок гароху даткнуўся да маіх губ. Стручок быў зялёны, але ўжо поўны, цвёрды. Даўно-даўно я не каштаваў зялёнага, свежага, сакаўнога гароху — даўно, з часоў гародаў і барознаў маленства ў Ямнаўцы, Вікаўцы, Чорных Пясках. I я сарваў стручок, доўга жаваў яго, разам з гарошынамі, і яшчэ два-тры стручкі сарваў, — хай даруе мне цётка Люба, — заплюшчыў вочы — каб адчуць далёкія, пасляваенныя барозны...
Паэт папоўз перада мной, а я расхінаю асцярожна зяленіва па баках, ступаю баразной. Раптам мне захацелася нечага такога, чаго ўжо даўно-даўно не зведваў, і зразумеў, чаго — я схіліўся, зняў чаравікі, шкарпэткі, кінуў іх у траву перад градамі. I адчуў босымі нагамі гэтую зямлю — свежа-прахалодную пад цёплым паветрам зверху. I мне захацелася сесці ўсім целам — нагамі, рукамі, плячыма й галавой, — легчы ў баразне. Але ўвесь я не лёг, сеў толькі на край грады, але й так зяленіва густа самкнулася нада мной. Промні сонца йшлі праз лістоту ўніз, на дно баразны, і я бачыў тое, чаго таксама даўно ўжо не бачыў: ружовых чарвякоў, чорных жучкоў сініх мушак, белых і жоўтых матылькоў... I йшоў на мяне сюды з градаў пах гурочніку і кропу. Паэт падпоўз да мяне, згарнуўся, цёпла дыхаў на ногі. Здаецца, сядзеў бы так доўга-доўга — гэтак добра тут, у глыбокай баразне, у зяленіве, гэтак цесна паядналіся мы тут — усе і ўсё. Зямля пад нагамі, лісце, макрыца, сцябліны высокія і маленькія, пах зялёны, чарвякі, казюркі, матылькі, і — я з усім гэтым, і ціхае святло зверху...