Пасля могілак мы ўсім класам стаялі на вуліцы ля машыны. 3 Пецевага двара да нас выйшла жанчына, у чорнай хустцы, нешта сказала Сямёну Радзівонавічу. Худзенькі, маршчакаваты, негаваркі, Сямён Радзівонавіч трымаў пад носам светлыя вусы — квадратам, як у Варашылава. Інжынер-фізік. Ішла чутка, што яго «пагналі» з Ленінграда як нейкага касмапаліта. Праз год стаў гаварыць са школьнікамі, з іх бацькамі па-нашаму, па-беларуску, а школа ж нашая была рускай. Калі Тамара Васільцова была яшчэ толькі старшынёй савета піянерскага атрада, яна яму аднойчы на класным сходзе сказала: «Семен Родионович! Говорите, пожалуйста, с нами по-русски, школа наша русская». Ён ціха сказаў — і не Тамары, а ўсім нам: «Я гавару на мове вашай радзімы... Я палюбіў вашу зямлю, я тут жыву...» У той час, калі жанчына ў чорнай хустцы адышла ад нас, ён сказаў нам: «Нас клічуць у хату за памінальны стол...» І тут яго зноў перабіла Васільцова: «Но мы комсомольцы...» Сямён Радзівонавіч працягваў: «...Паступіце так, як падказвае вам ваша сэрца і ваш розум, ужо не дзіцячы розум... Зрабіце так, як рабілі вашыя бацькі, вашыя дзяды...» Тамара: «Но они не были комсомольцами...» Сямён Радзівонавіч: «Яны былі добрымі людзьмі...» Тамара: «Семен Родионович!..» Але Сямён Радзівонавіч пайшоў у Пецеў двор, памыў у тазіку рукі, як і ўсе тыя мужчыны, што стаялі ў двары, ля плоту, выцер рукі ручніком. Мы пайшлі ўслед за ім. Тамара засталася на вуліцы адна. (Дарэчы, болей ніколі Сямён Радзівонавіч класным кіраўніком не быў.) Едучы назад, у машыне, усе маўчалі. 3 таго дня, з таго лета, з маладых гадоў я іншы раз, калі мне чамусьці зробіцца цяжка ехаць далей гэтай дарогай, спыняюся тут, каля дарогі на Уласаўцы, іду ў альтанку, гляджу ў глыбокі лес, у высокае неба між соснамі і ўніз, у зялёны мох, або ў былы снег на зямлі, і на голле дрэў...
Ступаю з абочыны на шашу, будзе аўтобус, спыніцца ля мяне. Там, далей, будуць і Верхняя Гаць, і Высокая Воля, ад адных толькі гэтых слоў-назваў на душы робіцца яшчэ вышэй, а ва ўтульнай сваёй хаце сястра Галя — тая Галя, якая некалі ў маленстве, пасля вайны, у Чорных Пясках доўга і тужліва хварэла, а цяпер працуе настаўніцай, — скажа малой сваёй унучцы, што поўзае па чырвона-зялёным дыване на падлозе: «Во й дзед прыехаў...» А гэты дзед перабудзе тут дзень-два ды далей, у бок Ясельды, у лес за Бобрыкам, далей ад таго рынку ля шашы Мінск — Брэст, а дакладней — ля шашы Масква — Варшава, далей ад каменя ля рэек, на якім скамянела сядзіць Юра... А я да яго не сышоў з аўтобуса, праехаў міма — чаму?
...Выйшаў з палаткі. Стаю. Світае ў небе, між соснаў і тут, вакол мяне, у доле. Ногі мае ніжэй каленяў ахутаны празрыстым, лёгкім туманцам. Стаю, слухаю і нічога не чую, бо ўсё вакол — у глыбокай цішыні. Ды лес ужо рухаецца, ён ужо набрыняў галасамі птушак. Птушкі падаюць з галіны на галіну — зверху ўніз і знізу ўверх, падаюць цяжкавата, бо пер’е іх у расе і на дзюбках — па буйной расіне, і перад тым, як упасці, яны, ашаломленыя яшчэ адным новым у іхнім кароткім жыцці святлом, кідаюць — уверх ці ўніз — кароткі і адчайны свіст, пошчак, спеў, але пакуль кароткі, зараз яны атрасуцца ад расы, абсохнуць, і голас іх стане лёгкім і доўгім. На ніжнюю галіну елкі пад палаткай спаважна села сарока, стракатнула ў мой бок, сціхла, павяла галоўкай туды-сюды — няма нічога цікавага ні на мне, ні вакол мяне, ні ў паўзмроку палаткі — і паляцела між ствалоў і вецця ў бок дарогі, бо адтуль быў пачуўся матор, і хаця ён хутка сціх, усёткі паляцела: каб пераканацца, што — усё — матор паляцеў, знік,
пакінуў пасля сябе на вільготным асфальце шматок сіняга дыму...
А навальніца ўчора была цёплая, таму цяпер, на світанні, свежа і цёпла, пахне жывіцай. Блішчыць зялёна пад нагамі мох. Мурашкі цяжкавата выпаўзаюць з моху на шыгалле, сціхаюць, сушацца.
Там, за невялікім прагалкам між соснаў і елак, у густым, пакуль што цёмным падлеску стаіць і, можа, глядзіць на мяне сваім малым, вострым вокам журавель. Але там не ўзварушваецца ніводны лісток, не ўздрыгвае ніводная сцяблінка: яно і добра, калі паляцеў — значыць, ачуняў, акрыяў, знойдзе свой вырай, а тут, на тарфяніках ля Бобрыка і Ясельды, ён нічога сабе не знойдзе. Але й жаль агарнуў мяне, што, во, узяў журавель ды й пакінуў гэты куток і мяне тут аднаго, хаця я й сам нажадаўся гэтай адзіноты і ціхай лясной, ужо амаль перадасенняй самоты. I я рашуча пайшоў у гушчар, развінуў нецярпліва вецце з мокрым лісцем — няма, жураўля няма нідзе. Толькі пад хваінкай была прымятая трава, на імху ляжалі лустачкі майго хлеба і костачкі ад рыбы ды пустая слімачыная ракавінка са сліззю ўнутры. А на хвойнай густой лапцы ляжала, злёгку трымцела чорнае пяро. Што гэта? Знак адчайнага развітання са мной, з гэтым утульным падлескам? Ці знак вяртання?..