Дробка за дробкаю, Стаўровіч паслядоўна рэстаўрыраваў тую частку перажытага, якая павінна была дапамагчы адказаць на пытанне: наколькі рацыянальны і апраўданы злашчасны запіс у кнізе водгукаў?
Так. Быў час, калі Стаўровіч умеў плакаць. Гэты факт ніяк нельга абмінаць, бо ён можа стацца тым грунтам, ад якога трэба адштурхнуцца, каб знайсці адказ. Тады, калі ён яшчэ ўмеў плакаць, яму прыснілася прыгажосць. Па квяцістым лузе, дакладна такім, як каля хаты ягоных бацькоў, адно ярчэйшым і багацейшым на кветкі, да яго бегла зусім юная, свежая, як вецер, светлавалосая (валасы хвалямі ўздымаліся за плячыма), у лёгкай беласнежнай сукенцы, раскінуўшы для абдымкаў гуткія, што пруткі, рукі (так ён падумаў у сне) дзяўчына. Яна звонка-звонка смяялася, радая сустрэчы з ім, не толькі целам, але і вачыма мкнулася да яго, ды толькі чамусці ніяк не магла наблізіцца. Наадварот, з кожнай хвілінай усё аддалялася і аддалялася. Бегла да яго і ў той жа час няўмольна аддалялася. А можа гэта ён, ператварыўшыся ў парасонік-дзьмухаўца, адносіўся ад яе ветрам. Калі прачнуўся і пачаў да драбніц успамінаць тое, што прымроілася, па шчаках пабеглі гарачыя ручаінкі. О, які ён быў тады шчаслівы. Няўжо толькі з-за таго, што ўмеў плакаць?
Неўзабаве ў яго атрымалася цудоўная карціна. Яна таксама была падобная на сон. Узіраешся ў яе, і здаецца, - дзяўчына, што бяжыць па лузе, і праўда аддаляецца, а не набліжаецца да цябе. І яшчэ што цікава, твар яе напамінаў мастаку твар жонкі, які, праўда, прыкметна патлусцеў за гады сумеснага жыцця, дый сама яна пакруглела і можна было чакаць, што неўзабаве нехта востры на язычок абавязкова абзаве яе торбаю. А можа ён сам прыдумаў тую падобнасць, бо жонка нічога такога не прыкмеціла, толькі буркнула, маўляў, малюеш усякіх прастытутак, лепш бы хатаю заняўся... (Цяпер, калі збіраўся ў парк, зноў не ўтрымалася, каб не папракнуць: «Ты знарок сыходзіш куды-небудзь лайдакаваць, калі дома свет работы...»).
З той карціны, якую так і назваў - «Сон», і пачалося ягонае прызнанне як мастака.
Дзякуючы карціне Стаўровіч адчуў сваю моц і грунтоўна заняўся тэхнікаю малявання, бо быў напалову самавучкай. Хацеў дасягнуць дасканаласці, і, здаецца, дабіўся зайздроснага поспеху: пэндзлік у ягоных руках адчуў сябе гэтак упэўнена, быццам быў жывы...
Аддаючыся год за годам любімай працы, бадай, і не адыходзячы ад мальберта, Стаўровіч зусім не заўважыў, што развучыўся проста, па-чалавечы, з дзіцячай уражлівасцю глядзець на свет. І карціны згубілі тое важнае, што не дасць ніякая тэхніка. А можа прычына ў тым, што пасля той карціны ён занадта заўзята заняўся сваёю персонаю, і хоць шмат прыдбаў праз гэта, усё ж нешта і страціў. Ці, што таксама верагодна, жонка сваёю жалезабетоннай непрабіваемасцю вынішчыла ў ім дзіцячую чысціню думак, непасрэднасць, шчырую ўражлівасць?
Як бы там ні было, цяпер Стаўровіч у поўнай разгубленасці стаяў перад чыстым палатном, круціў заціснуты ў зубах танюткі пэндзлік. Пісаць пейзаж з мурам, расшчэпленым ствалом вяза, золатам восені і срэбрам ракі, якое ўпарта прабівалася праз густую сетку кустоўя, расхацелася канчаткова.
Ён раскаркаваў паўлітэрку ліманаду, што засталася ў дарожнай сумцы ад папярэдняга паходу на аб'ект, і толькі паспеў адчуць прыемнае пашчыпванне ў горле, як нібыта з-пад зямлі вырасла жанчына. Яна мела спіты твар, скуласты, азызлы, а замест румянцу на шчоках праступалі барвовыя плямы. Плечы як у мужчыны, рукі шырокія, пазногці на закарэлых пальцах цёмна-жоўтыя ад частага смалення.
- Мужык, - яна абвяла Стаўровіча няўцямным, з хмяльною павалокаю, поглядам. - Я пачакаю на той лаўцы, пакуль ты дап'еш, і вазьму ў цябе бутэльку. Ага?
- Ага, - абыякава згадзіўся Стаўровіч.
Жанчына ўселася на лаўку. Да яе падбег руды паскубаны сабака, абнюхаў парваную спадніцу, сеў каля нагі, якою яна нязлосна, а таму, відаць, не балюча таўханула яго.
Перад вачыма мастака сядзелі два бадзягі, і Стаўровіч злавіў сябе на думцы, што яны вельмі падобныя адно да аднаго. Нармальны чалавек, можа, на яго месцы паспяшаўся б хутчэй рэціравацца, знікнуць, буркнуўшы пад нос нешта накшталт «два боты - пара», а Стаўровіч паставіў на спарахнелы пянёк недапітую бутэльку, запэцкаў фарбамі і без таго густа заплямленую палітру, і над белым палатном хутка і ўпэўнена замільгацелі старыя, выпрабаваныя на дзесятках карцін пэндзлікі.
- Мужык, ну што, дапіў? - гукнула жанчына, працягваючы абаякава штурхаць сабаку ў аблезлы бок брудным гумавіком. - Га? Не дапіў? То дапівай, колькі чакаць цябе. Што? Памалюеш, а тады?.. Ты што, мастак? Ого. То памалюй, а я паліць буду... - і жанчына дастала з кішэні ватоўкі ёмісты, яшчэ не памяты бела-блакітны пачак «беламору», задыміла густа, як паравоз. А Стаўровіч усё завіхаўся над палатном, страціўшы пачуццё часу, а хутчэй за ўсё і пачуццё рэальнасці. І нават не заўважыў, што работа ішла як ніколі хутка і ладна.