Чалавек ужо не цікавіў хлапчука, і той збег уніз, паплёўся да лаўкі на аўтобусным прыпынку. Пад драўляным навесікам тут смаліў цыгарэту элегантны з выгляду, высокі малады чалавек.
- Дзядзька, там нейкі мужык забіўся. Ён мне семак даў, - сказаў малы, адкрыўшы ўсмешкаю шчарбаты рот і паказваючы поўную жменю семак сланечніку.
- Дзе забіўся?
- Во, на гары.
* * *
Першы снег асвятліў і без таго не цёмны бальнічны пакой. Чалавек расплюшчыў вочы, асцярожна азірнуўся вакол сябе. «Белыя капюшоны і такія ж халаты. Можа, гэта той свет?»
- Ну што, брат, ажыў? Даў ты нам клопату. Усе кішкі дротам перапароў. Цыравалі, што тыя панчохі. Цяпер сто гадоў будзеш жыць... Калі не зап'еш, канечне...
Словы ўспрымаліся чалавекам як цынічная, спапяляючая насмешка. «Бандыты, яны пазбавілі мяне права распараджацца сабою, і ўсё каб парадаваць сябе, наталіць сваё ненажэрнае самалюбства. Ахвяравалі мною дзеля сваёй хвіліннай уцехі».
- Ненавіджу вас. Як жа я вас не-на...
Чалавек асунуўся, і галава яго на вачах у здзіўленых эскулапаў знясілена адкінулася на белую падушку.
А ў гэты час у падземным пераходзе падпіраў аблямаваную шэрым каменем калону хлапчук у нацягнутай на вочы вялізнай вельветавай кепцы і лускаў чорныя семкі, час ад часу адорваючы прахожых сваёю ідыёцкай шчарбатаю ўсмешкай.
Мухамор
Пра тое, што вёсачка яшчэ жыве, ліпее, і нават пусціла малады парастак, сведчыць новы, жоўты, нібы сонца, вялізны дом, які годна высіцца па-над дзесяткам згорбленых, счарнелых, увагнаных у зямлю падслепаватых хатак. Спарахнелы пянёк, бывае, таксама выстрэльвае свежанькім немаўляткам-дрэўцам.
Паселішча ўжо невядома колькі - не адзін дзесятак - год ва ўладзе страшнага праклёну. Закінутае, забытае Богам і людзьмі, зарослае быльнягом, а дзе-нідзе ўжо і кустоўем, вербалозам. Адно слова - неперспектыўнае. Горшага праклёну, бадай, і не прыдумаеш.
Тыя, на каго было пастаўлена ракавае таўро, з ім і дажываюць тут свой век. Хто нарадзіўся пасля, уцякалі ад праклёну ў гарады, жылі па дзесяць, дваццаць а хто і болей гадоў у цесных інтэрнатах, дзе трэба займаць чаргу да газавай пліты, каб згатаваць ежу, але ў вёсачку, на прастор, на волю не вярталіся і нават думаць не думалі ні пра якое вяртанне.
Адзін Герасім Грыб не зважаў ні на якія змены, як гусак ваду, абтрос з сябе і таўро, і праклён, нікуды не з'ехаў, хоць і меў такую магчымасць, а цяпер во і сыноў не адпусціў ад сябе, выбудаваў старэйшаму - жанатаму - сапраўдны палац, толькі што драўляны, у якім месца - на тры сям'і. А калі трэба будзе, сказаў, то і малодшым (дваім блізнюкам-аднагодкам) пастаўлю гэткія ж. Яго дом, таксама дабротны, не цесны, хоць ужо і стары, стаіць побач, у некалькіх метрах.
Герасіма, як і ўсё яго сямейства, местачкоўцы за свайго не прызнаюць, не любяць, калі не сказаць, ненавідзяць. Як некалі не любілі, абыходзілі бокам яго бацькоў - цяпер ужо нябожчыкаў.
Як ставіліся людзі да Герасіма, гэткую і мянушку яму прыдумалі. Абразлівую - Мухамор. Балазе, яна якраз дапасоўвалася да прозвішча. Зрэшты, калі толкам разабрацца, то мухамор, можа, яшчэ карыснейшы грыб, чым той жа ўсімі паважаны баравік ці, скажам, падасінавік. Варта толькі занядужыць чалавеку - бегма бяжыць у лес па чырвонае з белымі кропачкамі лякарства. Шмат ад якіх хвароб яно ўратоўвае. Бадай, кожны местачковец ім хоць раз, ды карыстаўся: ці то націраўся, ці прымочкі рабіў, ці адвар прымаў... Аптэку дзе-хто з тутэйшых і ў вочы ніколі не бачыў. Іншая справа, што з гэтым ваўчаком (так у вёсцы называюць усе ядавітыя грыбы) трэба быць вельмі абачлівым, іначай і не прыкмеціш, як атруцішся, і ці выжывеш яшчэ. Як бы яно ні было, якім бы карысным ні быў мухамор, а мянушка такая, вядома ж, не красіць. Гэта добра разумелі і тыя, хто яе прыдумаў, і тыя, хто падхапіў абразу. У рэшце рэшт яна гэтак трывала прыклеілася, што аднойчы, калі Герасім зайшоў у калгасную кантору атрымаць грошы, у ведамасці замест сапраўднага свайго прозвішча прачытаў: «Мухамор...» Маладая касірка і не падазравала, што гэта мянушка. Ей і ў галаве не было пакрыўдзіць чалавека. Ды ад гневу, як ні апраўдвалася, не ўбераглася. Герасім трос перад акенцам сінімі ад наколак кулакамі, пырскаў слінай, гразіўся паскардзіцца «куды следуе», абазваў напалоханае дзяўчо «дзярмом саплівым», нарэшце заявіў, што нагі яго ў канторы больш не будзе, што гэтыя капейкі няхай яны самі жаруць ды задушацца імі...
Герасім не быў калгаснікам, ніколі ў калгасе не працаваў, правіў адно сваю вялізную гаспадарку, а гэта неяк угаварыў брыгадзір параскрываць бурты з бульбаю, бо ўжо зусім няма каму працаваць, адны пенсіянеры нямоглыя, і ён, абмацюкаўшы і ўладу, і калгас, і ўсіх, каго толькі ўспомніў з былога і цяперашняга савецкага начальства, чамусьці здаўся (пастарэў, ці што, раней як бач даў бы ад варот паварот), завіхаўся ля буртоў дні тры. Жанчыны, што перабіралі бульбу, пасля казалі, што рабіў за цэлую брыгаду, толькі што не смяшыў іх, як іншыя мужыкі, якія больш анекдоты травяць ды «чарнілам» абпіваюцца. І вось - удзячнасць: і абазвалі, абразілі, і грошай налічылі - нібы сабаку костку кінулі.