Пераступіў з нагі на нагу. Зашамацела пад кірзавымі ботамі даўно апалае чорнае лісце. Чакае не дачакаецца яно снегу.
Позірк спыніўся на светлай пляміне пад шэраю пенаблочнаю сцяною буданчыка. Крэмень... Вялізны - велічынёю з ладную авечку - белы крэмень. Гарбаты, абрысамі дужа падобны да зубра.
- Ляжыш?.. Ну-ну. Ат, скажы ты...
Гэты крэмень ляжыць тут, колькі ён сябе помніць. Матка некалі казала, ляжаў, як тут яшчэ і сядзібы іхняе не было. Трэба ж, ніхто не зачапіў яго, калі будаваліся. Нат і з месца не скранулі. Ці то паленаваліся, ці не зважалі на яго, ці ўбачылі ў ім які добры знак, ідала-ахоўніка. Зрэшты, гэта ўжо ён, Петрык, прыдумаў для крамянёвай глыбы таямнічае - язычніцкае - прызначэнне: ідал-ахоўнік. Адным сваім - цямнейшым, нібы абсыпаным попелам - бокам крэмень пазірае якраз на падворак чорнымі паглыбленнямі-вачыма. Калі добра прыгледзецца, можна прыкмеціць крыху ніжэй скрыўлены і неверагодна шырокі, з мноствам малых і вялікіх ноздраў, нос, яшчэ больш скрыўлены, нібыта застыглы ў дзікунскай усмешцы, рот. Ён пазначаны брудна-жоўтым колерам, якога, праўда, досыць паўсюль на гладзенькім каменным целе. Пры жаданні можна знайсці хутчэй конскія, чым чалавечыя, вушы, трэшчыны-бровы... Аднак тут ужо павінна памагаць вачам і фантазія.
Некалі хацеў Петрык перавезці дзіва-крэмень у школьны музей (ён шчыра верыў у тое, што гэта сапраўдны ідал старажытных продкаў), аднак дарослыя толькі пасмяяліся з яго, маўляў, у ваколіцах поўна меншых крамянёў, (так многа, што нават яго вёсачку назвалі Малыя Крамяні, а сяло ў двух-трох кіламетрах адсюль - Вялікія Крамяні). І кожны на некага ці нешта падобны. А гэты хіба толькі кранам і паднімеш. Ён жа палову маленькага школьнага музея зойме, пазакрывае іржавыя гільзы, рулі кулямёта і аўтамата, штыхі, асколкі мін, сабраныя ў ваколіцах... А ніхто і не падумаў, што, можа, памеры - найбольшая вартасць глыбы. Нідзе ж больш крамянёўцы такога велікана не бачылі. Неяк, даўно, заязджалі да іх карэспандэнты, фатаграфавалі крэмень з усіх бакоў, казалі, што гэта ўнікальная знаходка, што такога болей нідзе няма, змервалі яго і рукамі, і знойдзеным на падворку абрыўкам матузка, дзівіліся пляскатаму светламу боку, бо яшчэ не бачылі ў сваім жыцці белых, няхай сабе і не цалкам, крэменяў. Цікава, друкаваліся дзе тыя здымкі ці не?
- Э-хе-хе... Крэмень-крэмень, - хацеў сказаць «бялееш», а сказалася «бяльмо». - Бяльмо ты, во хто... - Сказалася, нібы пра жывую істоту. - Ляжыш без толку.
Петрык сцепянуўся ці то ад холаду, ці з нейкае ўнутранае прычыны, крэкнуў па-старэчы, шуснуў у дрывотню насупраць, накідаў на руку лёгкіх сухіх паленцаў, вярнуўся ў цёплы закураны буданчык... Зноў замільгала-задрабніла ў паўзмроку сякерка, затрашчалі круглячкі, задыміла ў самкнутых вуснах цыгарка...
Ат, і што ты за ахова такая? Можа, гэта д'ябальскі ідал, падкінуты старажытнымі продкамі? Падкідваюць жа людзі адно аднаму загавораныя вузельчыкі, урабляюць паскудства. А тут... Самі ж на вузельчыку-камені і пасяліліся. І пайшло-паехала. Маці казала, пакуль не пабудаваліся тут, усё ў іх ішло як мае быць. Дзесяць год пражылі ў дзеда з бабаю мірна і пяшчотна. І як будаваліся, усё ў іх ладзілася. Бывала, праўда, што і пасварацца, і бацька кіне інструмент ды адыдзе за бярвенні, пыхкае махоркай. Але ж як бач святлее, дабрэе. Ужо ў новай хаце нарадзіўся ён, Петрык. Запознены, Першы і апошні ў сям'і. Слабенькі задаўся, хварэў, ледзь акрыяў.
Каб не матчыны ўспаміны, і не ведаў бы, што бацька быў некалі гэткім жа добрым, як шмат якія іншыя - клапатлівыя - бацькі. А ён колькі ні напружваў сваю ўласную памяць, не знаходзіў у ёй таго светлага, што было ў матчыных словах.
Петрык ускінуў галаву, пабегаў вачыма па чорнай запавуціненай столі, нібы хацеў там нешта прачытаць.
- Ат. Чаму ж не было...
Быў жа, быў адзін такі светлы дзень, калі бацька прыехаў аднекуль цвярозы. Прывёз яму, Петрыку, нейкай дзіўнай смакаты: паламаную на дробныя кавалачкі салодкую плітку з арэхамі. Цвёрдая, аж балелі зубы, як еў, а спыніцца ўсё ніяк не мог, хацелася запакаваць ёю ўвесь рот. Бацька пагладзіў яго па галаве, спытаў, што прынёс са школы. Петрык тады якраз адхапіў тройку. Бацька, аднак, не накрычаў і не набіў. Што значыць цвярозы.
Петрык ад узрушэння ажно перастаў цюкаць, знерухомеў на імгненне, адляпіў ад вуснаў прысохлы акурак, падзьмуў на яго дымам, шпурнуў у бок дзвярэй. Чырвоная зорачка прашыла паўзмрок і стаілася, затухаючы, ля парожка.
Калі падрос, калі пераваліла яму за чортаву дзюжыну, тады толькі зразумеў: бацька хворы. Сябры падказалі, што ён, калі некуды знікаў, не ў камандзіроўкі ездзіў, а лячыцца ад алкагалізму. І тое смакоцце прывёз яму, вяртаючыся з чарговага лячэння, якое, аднак, усё ляцела кату пад хвост.