Ks.VI w tytule:
ZAŚCIANEK
Nazywają w Litwie okolicą lub zaściankiem osadę szlachecką, dla różnicy od właściwych wsi, czyli sioł, osad wiejskich.
Ks. VI w. 169:
On Horeszkom dziesiąta woda na kisielu!
Kisiel, potrawa litewska, rodzaj galarety, która się robi z rozczynu owsianego; płócze się wodą, aż póki nie oddzielą się wszystkie cząstki mączne. Stąd przysłowie.
Ks. VI w. 333:
...Wołodkowicz, pan dumny, zuchwały.
Po licznych burdach pochwycony w Mińsku i za dekretem trybunału rozstrzelany.
Ks. VI w. 381:
Obwołał pospolite ruszenie przez wici.
Kiedy król miał zgromadzić pospolite ruszenie, rozkazywał zatykać w każdej parafii drąg wysoki z uwiązaną na wierzchu mietłą, czyli wicią. I to się nazywało: rozdać wici. Każdy człowiek dorosły stanu rycerskiego obowiązany był pod utratą szlachectwa stawić się natychmiast pod chorągiew wojewódzką.
Ks. VI w. 416:
Brała również przydomki, zwane imioniska.
Imioniska są to właściwie sobrykety.
Ks. VI w. 525:
Bronić pana Pocieja...
Aleksander hrabia Pociej, wróciwszy po wojnie do Litwy, wspierał rodaków udających się za granicę i znaczne sumy przesłał do kasy Legionów.
Ks. VIII w. 77:
Nieco wyżej Dawida wóz, gotów do jazdy.
Wóz Dawida, konstelacja zwana u astronomów: Ursa maior.
Ks. VIII w. 97-98:
Podobnie pleban mirski zawiesił w kościele
Wykopane olbrzymów żebra i piszczele.
Było zwyczajem zawieszać przy kościołach znajdywane zabytki kości kopalnych, które lud uważa za kości olbrzymów.
Ks. VIII w.109:
Był to kometa pierwszej wielkości i mocy.
Pamiętny kometa roku 1811.
Ks. VIII w. 145:
Ksiądz Poczobut, człek sławny, był obserwatorem.
Ksiądz Poczobut, eks-jezuita, sławny astronom, wydał dzieło o zodiaku w Denderah i obserwacjami swemi pomógł Lalandowi do obrachowania biegów księżyca. Ob.
Żywot
przez Jana Śniadeckiego.
Ks. VIII w. 233:
W świcie Księcia był książę niemiecki Denassów.
Właściwie książę de Nassau-Siegen. Sławny podówczas wojownik i awanturnik. Był admirałem moskiewskim i pobił Turków na Lemanie, potem sam na głowę pobity od Szwedów. Bawił czas jakiś w Polszcze, gdzie otrzymał indygenat. Pojedynek księcia de Nassau z tygrysem brzmiał wówczas po wszystkich gazetach europejskich.
Ks. IX w.165:
"A czy Sędzia - rzeki Major - żółtą księgę czytał?"
"Żółta Księga", od okładek tak nazwana, księga barbarzyńska praw wojennych rosyjskich. Nieraz w czasie pokoju rząd ogłasza prowincje całe za będące w stanie wojny i na mocy żółtej księgi oddaje dowódcy wojskowemu zupełną władzę nad majątkami i życiem obywateli. Wiadomo, że od roku 1821 aż do rewolucji Litwa cała podlegała żółtej księdze, której egzekutorem był wielki książę carewicz.
Ks. IX w. 456-457:
Ciągnie za sobą długie, sążniowate drzewo,
Uzbrojone w krzemienie i w guzy, i sęki.
Maczuga litewska robi się tym sposobem: wypatruje się młody dąb i nacina się od dołu do góry siekierą tak, ażeby korę i miazgę rozerznąwszy, drzewo z lekka poranić. W te karby wtykają się ostre krzemienie, które z czasem wrastają w drzewo i tworzą guzy twarde. Maczugi stanowiły za czasów pogańskich główną broń piechoty litewskiej; dotąd używają się niekiedy i zowią się nasiekami.
Ks. IX w. 468-469:
I jak jeden mieszczanin, zwany Czarnobacki,
Zabił Dejowa i zniosł cały pułk kozacki.
Po powstaniu Jasińskiego, kiedy wojska litewskie ustępowały ku Warszawie, Moskale zbliżyli się do opuszczonego Wilna. Jenerał Dejów na czele sztabu wjeżdżał przez Ostrą Bramę. Ulice były puste, mieszkańcy zamknęli się w domach. Jeden mieszczanin, spostrzegłszy armatę porzuconą w zaułku, kartaczami nabitą, wymierzył ją w Bramę i zapalił. Ten jeden wystrzał ocalił wówczas Wilno: jenerał Dejów z kilku oficerami zginął, reszta, lękając się zasadzki odstąpiła od miasta. Nie wiem z pewnością nazwiska onego mieszczanina.
Ks. IX w. 762:
Taki miał koniec zajazd ostatni na Litwie.
Bywały i później jeszcze zajazdy, lubo nie tak sławne, dosyć jednak głośne i krwawe. Około roku 1817 obywatel U... w województwie nowogródzkim pobił na zajeździe cały garnizon nowogrodzki i dowódców zabrał w niewolę.
Ks. X w. 111:
Ten za bitwę pod Nowi, ten za Prejsiż-Iłów.
Zapewne Preussisch-Eylau.
Ks. X w. 810:
Targowiczanie potem chcieli mnie zaszczycić.
Zdaje się, że Stolnik zabity został około roku 1791, za czasów pierwszej wojny.
Ks. XI w treści:
Wróżby wiosenne.
Jeden historyk rosyjski w podobny sposób opisuje wróżby i przeczucia ludu moskiewskiego przed wojną 1812.
Ks. XI w. 12:
Nie biegło na ruń...
Ruń jest to zieleniejąca się ozimina.
Ks. XI w. 43:
Wszyscy na północ! Rzekłbyś, że wonczas z wyraju.
Wyraj w mowie gminnej znaczy właściwie czas jesienny, kiedy ptaki wędrowne odlatują; lecieć na wyraj - jest to lecieć w kraje ciepłe. Stąd przenośnie nazywa lud wyrajem kraje ciepłe i w ogólności jakieś kraje bajeczne, szczęśliwe, za morzami leżące.
Ks. XI w. 117:
Księga ta miała tytuł:
Kucharz doskonały
.
Książka teraz bardzo rzadka, przed stu kilkudziesiąt laty wydana przez Stanisława Czernieckiego.
Ks. XI w. 121:
Którym się Ojciec Święty Urban Ósmy dziwił.
Opisywano wielekroć i malowano ową legacją rzymską. Obacz:
Kucharz doskonały
, przemowa:
"Ta legacya, wszystkiemu zachodniemu państwu wielkiem będąc podziwieniem, ogłosiła w rozum nieprzebranego Pana jako i splendor domu, i apparament stołu... że jeden z książąt rzymskich rzekł : Dziś Rzym szczęśliwy, mając takiego posła".
Nb. Czerniecki sam był kuchmistrzem Ossolińskiego.
Ks. XI w. 218:
Zgodnie konfederackim marszałkiem obrany.
W Litwie za wkroczeniem wojsk francuskich i polskich zawiązano po województwach konfederacje i obrano posłów na sejm.