Мікаэль Ніемі
ПАПУЛЯРНАЯ МУЗЫКА ЗЬ ВІТУЛЫ
ПРАЛЁГ
Апавядальнік прачынаецца, узыходзіць на гару й выстаўляе сябе на сьмех на перавале Тхаронг Ля, з чаго й пачынаецца расповед
Начлег у пакоі зь бярвеньня выдаўся надзвычай халодным. Калі запішчаў мой дарожны будзільнік, я рыўком сеў, разьвязаў спальны мяшок і высунуў руку ў марознае вугольле ночы. Пальцы пачалі блукаць па негабляваных дошках падлогі, сярод запалак і пяшчынак; у шчыліны паміж масьніцамі задзімаў вецер. Урэшце я намацаў халодную плястмасу гадзіньніка ды націснуў на кнопку.
Нейкі час я ляжаў нерухома, у паўдрымоце, раскрыжаваны на камлюку, з рукою, пагружанаю ў мора. Цішыня. Мароз. Частае дыханьне ў разрэджаным паветры. Ва ўсім целе хаваўся фізычны боль, нібыта я ўсю ноч ляжаў і напружваў цягліцы.
У гэты момант я ўявіў, што памёр.
Цяжка апісаць, што я перажыў. Цела нібыта спустошылі. Я акамянеў, ператварыўся ў бясконца вялікі халодна-шэры мэтэарыт. А глыбока ўсярэдзіне, у паражніне, стаілася нешта чужароднае, даўгаватае й мяккае, нешта арганічнае. Чалавечы труп. Гэта быў ужо ня я. Я зрабіўся каменем, я проста ахінаў гэтую астылую форму, як велічэзны, наглуха зачынены гранітны саркафаг.
Гэта доўжылася дзьве, максымум тры сэкунды.
Пасьля я запаліў кішэнны ліхтарык. На цыфэрбляце гадзіньніка было 00:00. На адно жудаснае імгненьне я ўявіў, што час спыніў сваю хаду і яго немагчыма ўжо вымераць. Але пасьля зразумеў, што незнарок абнуліў гадзіньнік, калі спрабаваў адшукаць кнопку. На ручным гадзіньніку было 04:20. На спальным мяшку зьявіўся тонкі пласт шэрані. Хоць я ляжаў у памяшканьні, тэмпэратура, відаць, апусьцілася ніжэй за нуль. Сабраўшы волю, я вылез насустрач марозу, высьлізнуўшы па-зьмяінаму зь мяшка; я быў ужо цалкам апрануты й толькі засунуў ногі ў прамерзлыя паходныя боты. З крыху прыкрым пачуцьцём упакаваў у заплечнік свой пусты нататнік. І сёньня нічога. Ніводнага накіду, ніводнага кароценькага запісу.
Зьняў зь дзьвярэй мэталічны кручок і апынуўся ў ночы. Зорнае неба расчыніла перада мною сваю бязьмежнасьць. Па небасхіле, нібы човен, плыў паўмесяц, у сылюэтах вастраверхіх хрыбтоў бачыліся постаці гімалайскіх волатаў. Зорнае сьвятло было такім моцным, што, здавалася, арашала зямлю, прапускаючы вострыя белыя промні скрозь гіганцкае сіта. Я ўсьцягнуў на сьпіну заплечнік ды ўжо ад аднаго гэтага невялікага намаганьня пачаў задыхацца. Ад недахопу кіслароду перад вачыма замільгацелі іскры. Кашаль разьдзіраў глотку сухімі хрыпамі — 4400 мэтраў над узроўнем мора. Наперадзе прамалёўвалася сьцяжынка, яна стромка падымалася па каменным схіле гары й зьнікала ў цемры. Павольна, вельмі павольна я пачаў сваё ўзыходжаньне.
Перавал Тхаронг Ля, масіў Анапурна ў Нэпале. Вышыня — 5415 мэтраў. Я зрабіў гэта. Урэшце наверсе! Палягчэньне такое, што я, цяжка дыхаючы, кідаюся на сьпіну. Шчыкае ў нагах ад малочнай кіслаты, балюча сьціскае скроні — першая стадыя вышыннай хваробы. Дзённае сьвятло падаецца трывожна перарывістым. Раптоўны парыў ветру прадказвае пагаршэньне надвор’я. Мароз кусае за шчокі, і я бачу, як жменька падарожнікаў пасьпешліва закідваюць заплечнікі за сьпіну й пачынаюць спуск да Муктынатху.
Я застаюся сам-насам. Не магу пакуль прымусіць сябе пайсьці — яшчэ ня час. Усё яшчэ цяжка дыхаючы, саджуся. Абапіраюся на курган з камянёў, зь якога тырчаць, разьвіваючыся на ветры, вымпелы з тыбецкімі малітвамі. Увесь перавал засыпаны камянямі — стэрыльны жвіровы насып, ні расьлінкі. З абодвух бакоў уздымаюцца вяршыні — чорныя сырыя фасады зь нябесна-белымі леднікамі.
Парывы ветру пачынаюць прыносіць першыя сьняжынкі, якія хвостка б’юцца аб маю куртку. Нядобры знак. Будзе небясьпечна, калі сьцежку зноў занясе сьнегам. Я аглядаюся, але іншых турыстаў не відаць. Трэба сьпяшацца ўніз.
Але яшчэ зарана. Я ж ніколі раней у жыцьці не стаяў на такой вышыні. Трэба сьпярша разьвітацца. Камусьці падзякаваць. Ахоплены раптоўным парывам, я кідаюся на калені перад курганам. Адчуваю сябе крыху камічна, але, азірнуўшыся яшчэ раз, упэўніваюся, што я адзін. Імгненна згінаюся, як мусульманін, азадкам дагары, схіляюся тварам уніз і мармычу малітву падзякі. А ўнізе — літая жалезная пласьціна зь нейкім тыбецкім надпісам. Пісьмёнаў на ёй амаль не разабраць, але пласьціна выпраменьвае такую сур’ёзнасьць і духоўнасьць, што я схіляюся ніжэй, каб пацалаваць яе.
І ў гэты момант да мяне прыходзяць успаміны. Галавакружны спуск па тунэлі ў дзяцінства. Труба праз час, зь якой даносяцца словы перасьцярогі, але ўжо позна.