— Тэрэза?!
Мроі знікаюць. Вакол ні душы. Толькі бязлюдная, разамлелая ад спёкі вуліца і ўрачыстая, нібы смяротны прысуд, цішыня. Ён зноў мітусліва азіраецца і ціха кліча. На яго голас адгукаецца нехта зусім незнаёмы. А можа гэта яму толькі падаецца? Хаця не, з-за дрэва яму насустрач выходзіць жанчына. «Божа літасцівы! — думае ён. — Колькі мінула часу з тых часін?! Якою б магла стаць дарослаю яго Янка. Менавіта ў яе дзень нараджэння я пасадзіў гэтае дрэва.»
— Чаго ты прыпёрся, Мелеш? — выціскае абразліва жанчына, не гледзячы ў вочы. — Колькі цябе прасіць, не прыходзь сюды? Чуеш, не прыходзь!
Ён скіроўвае позірк у напрамку, скуль сыходзіць гэтае ядавітае шыпенне, і мямліць нешта незразумелае. Словы блытаюцца і застраюць у горле.
— Я пытаю, чаго ты прыпёрся сюды, Мелеш? — не дае яму апамятацца жанчына.
— Я прыйшоў, каб пачуць тваё маўчанне, — прамаўляе ён няўпэўнена і з палёгкай уздыхае.
— Хлусіш! — пагардліва зіркае на яго жанчына. Яе твар працінае халодная, цынічная ўсмешка. — Нічому, апроч хлусні, ты так і не навучыўся.
Стэрыльная выразнасць гукаў і невыносна доўгае скрыжаванне поглядаў вымушаюць яго хвалявацца. І ўсё ж ён не адводзіць вачэй, ведае, жанчына яго выпрабоўвае. Так было заўжды. Ён прывык да гэтага пагардлівага позірку і не баіцца яго. Твар паступова мутнее, дубянее і ператвараецца ў адзіную суцэльную шэрую пляму. Ён пераможна скіроўвае позірк у пустое неба.
— Няпраўда, — прамаўляе ён стомлена. — Я навучыўся калекцыяніраваць гарады.
— Ты навучыўся калекцыяніраваць глупства. Ты няшчасны чалавек, Мелеш!
— Абсалютна шчаслівымі могуць быць толькі дурні.
Ён апускае вочы і натыкаецца на яе ледзяны позірк.
— Не глядзі на мяне так знішчальна, інакш я… — просіць ён.
— Інакш — што? — спыняе яго жанчына.
— Інакш я не змагу сысці адсюль ніколі, — шэпча ён, і яму пачынае здавацца, што памірае, што сэрца спынілася і жыць яму засталося лічаныя хвіліны. Каб развеяць гэтую пакутлівую зманлівасць, ён робіць некалькі крокаў наперад, але жанчына яго намер расцэньвае па-свойму і палахліва адступае. Яе сілуэт пакрыху пачынае аддаляцца, каб зрабіцца праз пэўны час зусім дробным напрыканцы гэтай працяглай, нібыта яго жыццё, вуліцы.
— Вымятайся адсюль, чуеш?! Забойца!!! — працінае яго ледзяным холадам яе голас.
— Чаму забойца? — здзіўляецца ён.
— Таму што ты забіў Яну! — лямантуе жанчына.
Словы абрываюцца, і вецер нясе іх у неба — туды, дзе ў прагале рэдкіх аблокаў вісіць нерухомая плямка самалёта. Пагодлівы жнівеньскі дзень перанасычаны тугою сыходзячага ў нябыт лета. Ад дрэваў цягнуцца доўгія цені. Ад іх чароўная блажэнная хісткасць. І пустэча. Ад далягляду і да далягляду. Ён ўздрыгвае, адрываецца ад сваіх тужлівых роздумаў і зіркае вакол сябе — нікога, толькі прывід спілаванага некалькі гадоў таму дрэва і завэдзганы невядома якога паходжання масляністымі плямамі асфальт.
— Я не забойца! — прамаўляе ён непераканаўча, каб не слухаць гэтае зацягнутае да бясконцасці маўчанне. Накопленая за некалькі напружаных тыдняў стома пачынае нагадваць пра сябе. Ён шукае вачыма месца, дзе можна было б прысесці, і заўважае непадалёк незвычайнай формы валун. «А можа гэта і ёсць той помнік па маім мінулым? Мо ўчынкі мае спазніліся? Мо словы мае ператварыліся ў гэты камень, на якім я сяджу? Інакш як растлумачыць, што замест таго каб развітацца са сваім мінулым, я мушу ў чарговы раз сысці адсюль ні з чым? Мо я і сапраўды чалавек, які выпаў з часу?» — думае ён і ловіць сябе на думцы, што чужы ў гэтым горадзе. Яму зноў пачынае мроіцца той восеньскі надвячорак, запырсканы крывёю і дзіцячым енкам. Так было неаднойчы ўжо. Нячутна цячэ час. І мінулае не падуладнае сапраўднасці.
— Усё-такі які мізэрны гэты наш шлях у жыцці!
Шматлікая колькасць сведчанняў і рэчыўных доказаў, сабраных на месцы аварыі, расставілі ўсе кропкі над «і». Абагуліўшы матэрыялы следства, суддзя прыняла канчатковае і правільнае рашэнне — вінаваты. Але не судзейскі вердыкт стаў лёсавырашальным для яго, а свой асабісты. Гэты камень, імя якому грэх, ён носіць за пазухаю дасюль. І яго не выкінеш, бо з гадамі боль прытупляецца, а памяць жыве вечна. І ён ведае, што даравання яму не будзе ніколі. І не чакае яго. «А можа я памёр — даўно, ціха, незаўважна? — ловіць ён сябе на думцы. — Бо калі памерлі мае пачуцці, што тады засталося ад мяне колішняга? Чаму так магло здарыцца? Чаму?» Гэтыя пытанні вяртаюць яго зноў і зноў у той непагодлівы восеньскі надвячорак. Перад вачыма зноў паўстае шэрая бязлюдная вуліца… І ён чуе працяглы вантробны енк... «Каму ён належыць: Тэрэзе ці мне?» — гадае ён і не можа знайсці гэтаму адказаў. Бо ніхто не здольны ўдакладніць тое. Бо нават сёння, калі яго ад таго трагічнага выпадку аддзяляе цэлая вечнасць, ён па-ранейшаму сумняваецца ў сапраўдных прычынах трагедыі. Напэўна, ўсё для яго так і застанецца таямніцаю. Бо якая цяпер каму розніца, па чыёй віне адбылася аварыя. Янкі няма… І яго няма… «Мінулае, прасякаючы ў нас, — думае ён, — перабольшвае свае недакладнасці...»