Гандлёвы, кірмашовы дзень.
Увечары Ніна i Луіза Генрыхаўна рабілі, так бы мовіць, рэестр перамог. Кожная хваліла куплёнае суседкай: гэтага вымагала этыка адносін. „О, якія вішні! Варэнне будзе — хоць да царскага стала!” „Божа літасцівы! Якое кураня! Хай крыху пагадуецца, з маёй качкай рэзаць будзем!” Птушак продалі i куплялі жывых. I галоўнымі „экзекутарамі” былі Ніна i Луіза Генрыхаўна. Трэба было, каб істота не пакутавала, адсекчы галаву за адным разам, спусціць кроў, а потым чысценька-чыценька абскубці, абсмаліць — ну, не смаленне вепрука, але таксама навука. Вольга Станіславаўна той навукі не ўмела, i не любіла. Дана ж увесь рытуал уяўляла толькі тэарэтычна, i то не вельмі пэўна. Але куранят, асабліва ў смятане ды з маладой бульбай i баравічкамі ці лісічкамі, ела. Хаця смаку дэгустыйнага дабралася пазней, з гадамі. На тую пару лічыла ўсё гэта мітуснёй, баўленнем часу — гэта ж не пташак слухаць гадзінамі: во, то справа для яе!
Калі ж пачыналіся слоўна-рэчавыя гульні на кухонным рысталішчы, хто каго перахваліць, хто каго перасіліць, хто на рубель выйграў у кірмашовым турніры — Дана ціхенька сыходзіла з хаты ці зашывалася куды-небудзь з кніжкай. Свет не існаваў для пераможцаў.
Да кірмашу ў Даны адносіны былі складаныя. Яна любіла летні ранак у нядзелю. Зазвычай добрым надвор'ем клалася спаць на гаўбец i прачыналася гадзін у шэсць ад заклапочаных крыкаў варон на клёнах праз дарогу, ад скрогату вазоў па брукаванцы, ад віску парсючкоў на вазах, ад шлёгання пугі ў гаспадарскіх сялянскіх руках.
Было надзвычай добра — ад свежасці раніцы, ад, незамглёнага блакіту неба, ад шоргату вазоў, ад адчування пачатку дня. Было ва ўсім гэтым нешта неадольна трывалае, надзейнае, усім патрэбнае. Анёл у ценю сваіх крылаў не адно стагоддзе глядзеў на тыя вазы, на парсючкоў, на яблыкі, на акуратныя кошыкі — i бласлаўляў зямное дзейства, i меў асалоду ад выявы пладоў зямлі, ад плену яе.
Дане падабалася віраванне натоўпу на кірмашы, i сыры на мокрым палатне, i жоўценькае масла на лістах капусты, светлае, свежазбітае, з кропелькамі-расінкамі ў ямінках-рэбрынках, зробленых лыжкай. I вязкі залацістай цыбулі, i вазы з яшчэ цвердаватымі грушамі i празрыстымі летнімі яблыкамі, i кашы з алычой i слівамі, яблычкамі-”райкамі”. I вочы каней — вільготныя, спакойныя, мудрыя, нібыта яны, коні, ведаюць нешта такое, пра што сном-духам не ведаюць людзі. У вогуле ёй спадабалася вясёлая мудрасць местачковай імпрэзы. Хаця мітусня, таргі, гвалт — тут Дана не ўмела дабраць цікавасці. Mo таму, што была толькі сведкай i Ніна нават спробы не рабіла, каб далучыць яе да сваіх ведаў, да таямніц куплі-продажу, да ўласцівасцяў рэчаў: што такое ёлкае масла? Mo таму, што Дана не мела да гандлю прыроднага спрыту. Так i не займела ніколі. „Ат, паненка”, — махала на яе рукой Ніна. I злавалася, калі Дана ўставала да ўзыходу сонца, прыцемкам, каб сустрэць пачатак дня на замку. „I чаго ўзбілася? Сама спаць — канікулы, рабіць ёй няма чаго!” Дана не магла растлумачыць Ніне, чаго яна ўставала на золаку i імчала на гapy.
Інтанацыі жыцця
Узыход сонца ўвогуле было лепш за ўсё сустракаць на замку. Сонца толькі-толькі з'яўляецца, перасоўваецца ад Сяльца да Градзілоўкі, што яшчэ не мела свайго сумнага прызначэння як месца вечнага спакою, а была ўтульным лясочкам з рачулкай i млыном.
Свет суцішыўся ў будзённа-ўрачыстым чаканні дня. Гаючая самота. Сума гадоў яшчэ не абавязвае, не пагражае, не прыціскае да зямлі, нагадваючы: „Таму што зямля ты i ў зямлю сыдзеш”. Душа засяроджана. I лётна свабодна. Далягляды прыгожыя i на пару Данчынага дзяцінства яшчэ не маюць дакучных адзнак цывілізацыі. Мабыць, усё так, як было ў часы Гражыны. Ці Міндоўга. I нехта таксама глядзеў адсюль на спакой зяленіва i Боскую чысціню неба. I аднекуль таксама назіраў на яго Анёл Боскі. Чаму, дарэчы, Анёл ix горада з шалямі i цёмны, нібыта на яго ўпаў цень? Што ён узважае — рух жыцця, яго зменлівыя абліччы? Можа, час? Прыкідвае — каму колькі гадоў адшкадаваць? A магчыма, вызначае меру поспеху? Меру славы i няславы? Меру таленту? Меру сумлення?
Дана зазвычай углядвалася ў неверагодную верагоднасць фарбаў, ліній, абрысаў, ідучы абарончым валам. Потым скіроўвалася самым стромым схілам гары на дно былога рова (напрадвесні i вясною тут заўсёды вада), бегма бегла на наступны пагорак, з яго — у парк, да сажалак, i паўз ручэй, цыркліва негаманкі, цацачна нешырокі, выкіроўвалася да прыступак фарнага касцёла — Фары.