Яна сядзела за адным са столікаў напрыканцы залы, проста ля шкляной сцяны, i амаль не бачыла ні залы, ні людзей у ёй. Глядзела ў сваю восень. Пад вакном — празрыстай сцяной — тут месціўся невялічкі басейн, у ім з трывучай абыякавасцю знікаючага хараства дажывала свой век апалая лістота.
Nazłociło się liści,
Że koszami wynosić...
Ёй падабалася ўладкаванасць побыту i адначасовая адстароненасць ад яго.
Не было атрутнага занятку: кухарства. Яна ненавідзела рондэлкі, гаршчэчкі, місы. Шкварчэнне катлет на патэльні было гукамі пекла. Хатняе інферна, катавальня! Нe кажучы пра выраб печыва — тут ужо ёй здавалася, што падсмажаныя піражкі высмоктваюць з яе хвіліны, гадзіны — гады — жыцця. Непамыты посуд выдаваў варожым войскам — яго хацелася проста пабіць!.
Магчыма, так здавалася таму, што заўсёды занятая на службе, яна хацела ўхапіць якую гадзіну для сябе, сам-насам з мальбертам. Гэта ніколі не ўдавалася. Хіба што тут, на ўзбярэжжы. Кінуць пэўны заробак яна баялася. З многіх прычын...
Яна любіла кавярні: які-небудзь адметны інтэр’ер, чысты абрус, гжэчна-ўвішныя афіцыянты...
У гэтым доме яна на сняданак не хадзіла — ішла на ўзбярэжжа, дзе-небудзь у Дзінтары піла моцную каву з вяршкамі, купляла на тутэйшым таржышчы яблыкі, у кулінарнай краме — сякія-такія прысмакі, i — рыбу для бадзялых катоў Юрмалы.
Ёй падабалася, што ў тым доме, дзе яна месцілася, было ўсё: утульны, зручны пакой для жытла, бібліятэка, хаатычна выпадковая, але з нечаканымі кніжнымі знаходкамі, з абаяльнай бібліятэкаркай, часам яе кампаньёнкай за кубкам кавы або келіхам шамнані — ў бары, што месціўся якраз насупраць сталоўкі на першым наверсе. Завітаць туды можна было i адной — гэта таксама ўваходзіла ў непазначаны статус мясцовых зносін. Глядзець, сеўшы за столік, на ўтравелы узгорак-дзюну, у які ўпіралася вакно бара, а недзе ўверсе высіліся ружаватыя ствалы соснаў i пышныя шаты-вярхолкі. I чамусьці ўгадвалася мора.
А ёй прыходзіла на думку, што ў яе родным краі ўзгорак абавязкова прыбралі б, „адчынілі б” від на мора. І нешта ў непадробнасці, натуральнасці пейзажа было б непапраўна страчана.
Як нешта зрушылася б у яе настроі, калі б яна пачала хадзіць тут у кіно. Або глядзець перадачы па тэлебачанні ў холе.
Яна аберагала сваю адзіноту. Па-за часам. Хацела жыць толькі ўражаннямі восені. Прачынацца з імі. Мець асалоду цэлы дзень. Засынаць з імі. Бачыць ix у сне.
Ісці ў гэтую восень з эцюднікам i мальбертам. Шпацыраваць па парку каля дома, па лесапарку, па ўзбярэжжы, ідучы ў бок Асары: пасля Пумнуры тут амаль нікога не было. Недзе яна надоўга прыпынялася i пераносіла гэтую восень на палатно. Яна не занатоўвала пэўныя пейзажы, не прадумвала кампазізыю, цалкам падпарадкоўвалася волі ўражання, настрою, інстынкту. Уздзеянню фарбаў, пахаў. Мройлівае ўяўленне яе восені — яно перавандроўвала на палотны i замалёўкі.
Яна ведала, што пасля чарговай выставы будуць гаварыць: таленавіта, але занадта камерна, эмацыянальна, непраяўлена. Па-за часам. Амаль што па-за рэальнай прасторай.
Аднак яна ўпарта ставіла ля сцяны кардоны i палотны, дзе былі россыпы восеньскага лісця, i было мора — сіняе, сіня-белае, шэрае, зеленкавата-аквамарынавае, жаўтавата-шэрае. I зноў — неба, мора, паласа ўздоўж берага, што прыцягвала сваей незразумелай таемнай сілай: лес, дзюны, пясок, трывожны малінавы захад сонца.
Працавала яна тут узахліп. I не таму, што, акрамя тых, добразычліва-вынёслых, спагадліва-фанабэрлівых водгукаў, былі i іншыя: так, лірыка, але прысутнічае i думка — зусім не хатняга, не пакаёвага кшталту, ёсць свой філасофскі грунт.
Ёй было неабходна выявіць, пазначыць у канкрэтыцы фарбаў свой настрой, увасобіць у выявах гэты восеньскі гіпноз.
Для яе існавала толькі гэтая восень. Гэты бераг. Гэтае мора. Гэтая будова на пагорку.
Непадалёк быў i Дом мастакоў. Аднак яна кіравалася звычна сюды. Каб існаваць адстаронена, засяроджана, на самоце. Хаця атачэнне Дома яна адчувала заўсёды. Атмасферу яго. Дзеля гэтага ёй не патрэбныя былі асабістыя стасункі.
Гэтай парою сюды зазвычай прыязджалі адны i тыя ж людзі. Для кожнага, мабыць, восень у тамтэйшым кутку мела сваю акрасу.
Яна загадзя ведала, што сустрэне знакамітую перакладчыцу, сухаватую, высокую, без пячаткі свайго ўзросту, але з адбіткам існасці тых, каго перакладала. Ведала, што сустрэне разумнага, іранічнага эста, што як добры дамавік меўся атабарывацца тут. Чытаць яго, — а ён нават у перакладах захоўваў непадробнасць свайго голасу („калі прайсціся тралам па гісторыі” — як?), дык вось чытаць яго было такім жа неад'емным заняткам існавання ў восені, як ездзіць на вечарыны пры свячах у горад, каб слухаць вершы на незнаёма-прыцягальнай мове аўтара „Эпіфаній” i „Курзэмітэ”, тым больш што чытаў сам аўтар.