— Тут. Аднак, калі можна, усё, як належыць. — Ну, акрамя аркестра, усё будзе. Машыну вам дадзім. I работнікаў з канвоем. Труну зрабілі. Лепшай тут не знойдзеце. — Што можна купіць для людзей? — Наедак. Пітва ніякага. Акрамя сітро, малака i мінералкі. Ніякіх грошай. — Зразумела. ... А далей — усё, як у сне. Плыве гарачы жнівеньскі дзень. Плыве перад вачыма цётачка ў ЗАГСе. Плывуць гладыёлусы i ружы. Плывуць эмалірованыя вёдры з вадой, у якія Чэсь ставіць кветкі.
Як праз завесу — вянкі. Ад сына. Ад сястры. Ад сяброў. Ад знаёмых. Хай будзе. Людзі любілі яго. Зайздроснікі i даносчыкі – іх лічыць не варта.
Знайшоўся фатограф. Згадзіўся.
... Той самы маёр павёў Чэся некуды праз двор. Бацька ўжо ляжаў у труне. Апрануты ў прывезенае Чэсем. Кароткія, дыбчыкам валасы. Зусім сівыя. Твар такі ж спакойны, як некалі ў маці. Раптоўная смерць...
... Да могілак яны едуць праз мост над ракой. Вакол пагоркі, вуліцы, што нібыта коцяцца ўніз, з пагоркаў. Могілкі...
У машыне чацвёра канвойных, чацвёра падканвойных, шафёр, Чэсь... I ён, бацька...
Труну нясуць на ўскраек могілак...
— Развітвайцеся, — чуе Чэсь голас аднаго з канвойных.
Чэсь дакранаецца вуснамі да ілба бацькі — той не проста халодны. Гэга холад неарганічнага цела, холад рэчыва – камня? ільда? Можа, таму, што з морга? Ці гэта ўжо той самы, магільны холад?
Шыльдачка з жалеза. „Трэба будзе адразу зрабіць агароджу і, пакуль помнік, крыж паставіць. Ці зорачку?” — думаў пра сябе Чэсь. — За Ляксандра. За спачын яго душы, — пажылы высокі мужчына падняў шклянку з газіроўкай.
Чэсь накуніў кіўбас, сыру, мясных рулетаў — добра, што тут свой мясакамбінат. Аднак людзі толькі кранулі наедак, па-сапраўднаму ніхто не еў.
Чэсь, спытаўшы дазволу ў канвойнага, прапанаваў узяць усё з сабой. Спачатку мужчыны аднекваліся, потым асцярожненька загарнулі ежу.
А Чэсь глядзеў на ix. З выгляду людзі як людзі. Немаладога ўжо веку. Таварышавалі з бацькам ці проста тыя, каму маглі даверыць выхад з зоны? За што тэрмін маюць?
Мужчыны не тое каб спачувалі Чэсю, аднак, відавочна ставіліся з павагай. Магчыма, таму, што ён не пасаромеўся, прыехаў. Mo пра сябе мысляць, які будзе ix апошні дзень i апошні шлях?
— Учора мы разам з ім былі. Валідол не данёс...- гэта гаварыў той самы, высокі.
— Дзякуй вам, - Чэсь парукаўся з усімі, i звярнуўшыся да таго, высокага, спытаўся:- Колькі гадзін было?
— А недзе каля дзесяці.
Якраз тады, як ён, Чэсь, шыбаваў у бібліятэку... I нічога не адчуваў... Не прадчуваў...
„Памёр айцец ягоны — i як быццам не паміраў, бо пакінуў па сабе падобнага сабе...” Падобнага сабе...
Чэсь знешне быў падобны на бацьку. Але — падобнага сабе – тут, безумоўна, не пра тое. I ўсё ж — ці не здрадзіў ён, Чэсь? I — ці падобны ён? І пра якое падабенства прамаўляе мудрая кніга? „... i як быццам не паміраў...”
У Руткавічы! Ён паедзе ў Руткавічы! Толькі туды!
Чэсь развітаўся з гэтымі выпадковымі — ці невыпадковымі? — людзьмі, саскочыў з машыны непадалёк ад вакзала. I паехаў у перапоўненым, душным вагоне — ўжо неяк нічога не заўважаючы: ні цеснаты, ні задухі, ні людзей, што побач з ім... Толькі ў нейкі момант, калі сусед у цягніку запытаўся нечага ў Чэся, той адчуў, што яго вусны расцягваюцца ў недарэчную ўсмешку... Чаму?
Прыехаўшы дадому, Чэсь скінуў чорны гарнітур, насунуў звычныя джынсы, цёмна-сінюю каўбойку. І — на аўтобусную станцыю. I зноў мітусня, цесната аўтобуса праскоквалі для Чэся, як кадры старога кінафільма, Чэсь толькі паглядаў на букет белых i чырвоных гваздзік у мокрым рушніку — ці давязе? ... На магіле маці было чыста, прыбрана — цётка Тэрэза трымала слова. Чэсь доўга сядзеў ля помніка. Потым скіраваўся да хаты цёткі Тэрэзы. Але праходзячы паўз касцёл, пачуў спевы — безумоўна... нядзеля... ранішняя імша...
— Перапросім Бога за нашы грахі, каб нам быць годнымі адпраўляць Найсвяцейшую Ахвяру.
I Чэсь разам з усімі паўтарыў:
— Мая віна, мая віна, мая вельмі вялікая віна.
Чэсь згадваў сакральна вядомыя i даўно не паўтораныя словы:
— Усемагутны Божа, ачысці сэрца маё i вусны мае...
Чэсь не проста слухаў i прамаўляў, прамаўляў i слухаў. Ён прымаў удзел у нечым неабходным яго душы — сёння, як ніколі. I Нешта Высокае ўплывала на яго, таму што ледзь не на маніхейскі лад “азарваны Дух, раздзелены на часткі, распяты ў прасторы”.
I Чэсь адчуваў тое, што прыходзіла ў светлыя хвіліны мінулага: адчуваў сябе медыўмам сіл Вышэйшых. — Святы, Святы, Святы,
Пан Бог Усемагутны,
Неба i зямля поўныя хвалы Тваёй...
Нешта цяжкое, важкае нібыта адступала, Чэсь чуў голас ксяндза Антонія: — Таму просім Цябе, асвяці гэтыя дары расою Духа Твайго... Чэсь непадалёк ад уваходу. Але ён ведаў, што ксёндз заўважыў яго.