— Ну, мы ж не ў судзе.
Траян глядзеў у вакно на дрэвы i высозныя дамы, падобныя на скалы.
— Не, дзякаваць Богу. Адразу табе скажу: спавядацца не буду. Проста пасядзім, пагаворым. „О бурных днях Каваказа, о Шиллере, о славе, о любви”.
— А ты начытаны, чэмпіён.
— Гэта жонка ў мяне была начытаная.
— Разышліся?
— Яна мяне кінула. Я ад яе цяпер ехаў. З Паўночных могілак.
— Даруй...
— Чаго цябе запрасіў? Яшчэ i таму... Быў неяк момант. Зіма. Халадэча. Я пацёгся на базар. Сын у ад'ездзе. Яе ўжо не было. Страшэнна хацелася есці. Прайшоўся па радах. Вытаптаўся да рыбных радоў. „Салодкая рыба макрорус!” — раўла гандлярка. „Салодкая рыба макрорус!” Потым я чытаў у крамах: макрурус, яшчэ нешта. Так i не ведаю, як тая салодкая рыба дакладна завецца. Не купляў яе. Не ведаю смаку. А тады палічыў свае пенёндзы. У мяне хапіла б толькі на хвост гэтай рыбіны. Спрабаваў я тады круціцца, нешта падрабляць, нешта прадаваць. А як ні круціся, паскуднае адчуванне, што я — здаровы мужык — не магу нават пракарміць сябе. Ведаеш...
— Ведаю... — глуха азваўся кларнетыст.
— А тым днём, холад страшэнны, на бензін грошай не было, прызвычаіўся ў машыне апранацца легка, пакуль дацёгся да таго базара, акалеў, як бадзялы сабака. I потым доўга мне чуўся голас вясёлай кірмашовай бабы: „Салодкая рыба макрорус! Салодкая рыба макрорус!”
— А як зараз? — кларнетыст старанна пражоўваў мяса.
— Менавіта зараз, — Траян зрабіў націск на другім слове, — я амаль што Крэз. Ну, ва ўяўленні былога сярэдняга саўслужа. Убачыў цябе i згадаў тую рыбу. Салодкую...
— Шабашыш? — ціха спытаў кларнетыст.
— Угу, — гмыкнуў Траян.
— А я нічога не ўмею. Ды i рукі... Ці змагу граць?
— Нават каб i не баяўся. Канкурэнцыя, не праб'ешся.
— Слухай, ну, я — статыст. А ты ж... Чэмпіён... А хто потым?
— Ва ўсіх іпастасях я патрэбны толькі крымінальнікам.
— Сапраўды,— нібы ўзрадаваўся кларнетыст,— стральба, фехтаванне.
— Ну, фехтаванне сёння мала каго цікавіць. Дзе цяпер шляхетныя дуэлі?
— Затое стральба!
— Затое! — Траян зноў паглядзеў на дрэвы i будоўлі-скалы за вакном. — Самае смешнае, ці самае сумнае, я заўсёды пасмейваўся: улада грошай, капіталісты. Гэта ж прапаганда, дурны сацыялагізм. А цяпер я гатовы ўзяць аўтамат. Дурны, саплівы, нахабны кныр — гаспадар. Hi розуму, ні ведаў. Толькі нахабны спрыт. Толькі мяшок грошай.
Траян пакруціў у руцэ фужэр з мінералкай:
— Часам нават думаю: добра, што мая Марына не дажыла...
— Гомо савецікус?
— Гомо лібер, — Траян пашукаў слова i знайшоў: — Я ж мушкецёр. Ці, так скажам, вандроўны рыцар. Турніры, дуэлі. Хай сабе турніры думак. Але ж не чыкі-брыкі бухгалтараў. Траншы, дэбеты, крэдыты... Усе ад мяне хочуць атрымаць па экстра-класе i задарма. Гэта формула катастрофы: першы мільён — абавязкова нарабаваны.
Кларнетыст уздыхнуў:
— Давай есці. Столькі смакаты.
— Самая б пара выпіць, — скрыгатнуў зубамі Траян.
— Не, не п'ю, — спалохана падняў рукі кларнетыст.
— I я не буду, — спакойна пацвердзіў Траян. — У мяне быў сябар. Памёр ад інфаркту. Усё радаваўся: грамадства адкрытых магчымасцяў. Сам ён вясковы быў хлопец. Доктар навук. Таленавіты чалавек. Сыну ягонаму толькі чатырнаццаць. Баюся, што ў нашым грамадстве „роўных” магчымасцяў вышэйшай адукацыі ён не атрымае.
— А твае... — Мой сын паспеў праскочыць. Скрыпач. Калi пашчасціць на конкурсе, будзе кантракт. А пакуль... Знайшоўся спонсар...
Усё ж...
— Усё ж...
— А што б ты хацеў для сябе?
— Волі i грошай. Сядзець бы на палубе, хлябтаць віно, а ўвечары — дамы... Таксама класік жартаваў...
— А сур'ёзна? — кларнетыст еў ca смакам, віданочна расцягваючы слодыч уцехі.
— Не хачу нічога сур'ёзнага.
Кларнетыст уважліва паглядзеў на Траяна:
— У цябе каманда ці сам шабашыш?
— Па-рознаму.
— Нехта пратэжыруе?
— Гэта ўжо камерцыйная таямніца, — усміхнуўся Траян.
— Ды я ўсё роўна нічога не ўмею. Раней бы гурток які вёў, на вяселлях прыладаваўся б...
— Дык вяселлі, здаецца, i цяпер бываюць.
— Там свае весялуны.
— Зразумела. Ведаеш, вазьмі рэшту ад абеду сабе, — Траян працягнуў грошы.
— Ты што, канчатковы вар'ят?
— Магчыма.
— Слухай, а дзе мы сустракаліся?
— У Біга. Там былі i рэжысёры, i каскадзёры, i мастакі... Kaгo там толькі не было. Дзе ён? Біг?
— Даўно з’ехаў у Амерыку. Не люблю гэты рай, — сумна прамовіў кларнетыст.
— Быў?
— Не. Аднак i не хачу. Хіба што падрабіць там. Але стары дыксіленд там таксама не ў фаворы.
Да кларнетыста падышоў афіцыянт:
— Прабачце! Наведвальнікі заўважылі ваш інструмент.
— Ну, i што ? — чамусьці натапырыўся кларнетыст.