Выбрать главу

Андрон сабраўся ўжо ісці ў хату, засіліць коўшык хлебнага квасу, які ўвесь час рабіў па сваім рэцэпце, ды прагнаць у горле свербна-гаркавы прысмак ад тытуню. Але нечакана рыпнулі варотцы, і на двор узбеглі цыганяты-падшыванцы. Яны адразу ж заўважылі старога і подбежкам падскочылі да яго.

— Дзед Андрон, мы прыйшлі да цябе па грушкі. Хлопцы казалі, што яны ўжо саспелі. Учора вечарам лазілі праз штыкетнік і дужа хвалілі,— старэйшы, Васька, гаварыў узахлёб.— Ці можна назбіраць нам, дзед Андрон?

— Гаворыш, лазілі ўчора? — задумаўся Сыпун.— Во ўжо калыглуззя неўгамоннае, а я-то кумекаю сабе, хто б гэта мог пацерці так бульбоўнік над грушкаю?

— То ж не мы лазілі, дзед, а хлопцы большыя,— з перасцярогаю пачаў тлумачыць Васька.

— Ведаю, ведаю,— супакоіў малых Андрон,— калі б вы лазілі, то не прыйшлі б прасіць. А хто гойсаў праз частакол? — хітравата прыжмурыў вочы Сыпун.— Ці скажаш мне па-сяброўску, га?

— Мы не ведаем,— спуджана зірнуў хлапчук на брата з сястрою,— проста на вуліцы чулі, як нехта гаварыў. Праўда-праўда, дзед.

— Ну няхай будзе так. Ідзіце збірайце, але дужа не тапчы- цеся, асцярожненька бульбоўнік разгортвайце, а то спляжыце тое, што яшчэ засталося пасля ўчарашняга набегу.

Дзеці пайшлі на агарод. Андрон правёў іх позіркам, уздыхнуў. «Цыганяты. Якія яны цыганяты? Трошкі цямнейшыя ад іншых ды гавораць не зусім так, як усе ў Шышкаўцы. Ведама ж — прыезджыя. Аднекуль з Расіі лёс закінуў. Бацька з маткаю ў чарку ўлягаюць, а яны, бедалагі, на падножным корме лецейка цалюткае. Трэба па скібцы хлеба з цукрам даць ім. Ці не, з паўбатона белага яшчэ засталося з учарашняга». Андрон зірнуў на агарод. Разлапістая і кучаравая груша з рэдкімі ўсохлымі галінамі выпроствалася вышэй страхі хаты. Ранняе і адзінокае ў Сыпуна пладовае дрэва. А яшчэ тры гадкі таму больш дзесяці яблынь, груш, сліў і вішань густа расло на яго агародзе. За адно лета-лецейка ўсе ўсохлі. Быццам пошасць напала на сад. 3 вясны ж і лісточкі на кожным дрэве распусціліся, белай і ружовай квеценню галіны шчодра ўсыпаліся, а праз месяц няўклюдна змізарнелі, яшчэ праз тыдні два ўчарнелі, што вуголле на папялішчы, і стаяў сад голы-галюткі, быццам зіма на вуліцы, а не краснае лета. 3 кім толькі ні раіўся Андрон, што толькі ні рабіў ён, каб выратаваць сад, але ўсё дарэмна. Паадставала кара ад ствалоў яблынь і груш, аблупілася голле на слівах ды вішнях, і стаялі дрэвы над высокім цёплым небам, як абвараныя. Адно што мазолілі вока ды болем адгукалася бяда ў сэрцы. Без патрэбы цяпер заміналі яны на агародзе. Вохкаў і войкаў Сапун, ходзячы па мёртвым садзе, гладзіў шурпатыя дрэвы, там, дзе яшчэ кара засталася, лашчыў вузлавата голыя, як выветраныя на сонцы косткі, ствалы, а ніякай рады даць ужо свайму саду не мог.

Са скупымі слязамі ўчыніў Андрон вядро бражкі, выціснуў-выгнаў трохлітровік самагону і паклікаў пляменніка Віцьку, каб той прыхапіў бензапілу і пазразаў з кораня дрэвы. Было гэта ўжо глыбокай восенню. Каб не бачыць, як ляжа сад аднойчы і назаўсёды на зямлю, Сыпун пайшоў з дому. Узяў кошык і патупаў у лес, быццам назбіраць позніх апенек. А вочы засціла слязівіца-смуга, праз яе не то што грыбоў, сцежкі Андрон не бачыў.

Віцька пасля, калі ўжо сядзелі ў хаце, а белавата-цьмяныя пянькі блішчэлі ў надвячоркавым сутонні, расказваў Сыпуну, як цікавала за ім Надзюха Перазімчыха, некалькі разоў падыходзіла са свайго агарода да плота Андрона і, усміхаючыся, крыху прыкрыўшы бяззубы рот далонню, пыталася:

— Віцечка, ці гэта здурнеў на сыходзе веку Андрон, што наважыўся спляжыць такі сад? Ён мо да наступнай вясны і набраўся б сілы ды моцы, а яго бяздумна пад жалезны ножык пускаеце. Няхай бы пастаяў яшчэ, відаць, год неспрыяльны для Сыпуновых дрэў. Але я помню, такое ж было перад самай вайною ў Пракопа Дуліча. Высах увесь сад, а праз Седміцу і сам Пракоп Богу душу аддаў, то мо і па Сыпуну будзем хутка салодкія бліны есці?

Андрон тады змоўчаў, адно што абыякава махнуў рукою ды наліў у чаркі яшчэ пітва. Віцьку за работу, а сабе, як на памінках па нябожчыку, ва ўспамін аб садзе. Пякучы самагон драў нутро, гарчыў душу, выціскаў з вачэй старога ніцую слязіну. Перажыў Сыпун і гэта гора, адлягло, памякчэла на сэрцы, крыху забылася. Але ўсё роўна, ідучы міма ўчарнелых пнёў на агародзе, ён спыняецца каля кожнага і адчувае ў роце смак баравінкі і цітаўкі, залатой налівістай антонаўкі і мяккага, па яго зубах, белага наліву.