ita en 1909 en la Unua Oficiala Aldono al Universala Vortaro.)
• domo → domaĉo = malbona, kaduka, disfalanta domo
• vesto → vestaĉo = eluzita, malpura vesto
• ĉevalo → ĉevalaĉo = malbona, senvalora ĉevalo
• babili → babilaĉi = stulte, malice babili
• fari → faraĉi = malbone, senzorge fari
• mola → molaĉa = sen dezirata malmoleco aŭ streĉiteco
Ordinara radiko
• aĉa = malbonkvalita, sentaŭga, senvalora
• Aĉ! = ekkrio, kiu esprimas malkontentecon pri io malbona (legu pli pri
tia ĉi uzo de nudaj radikoj en §18.2)
38.2.2. AD
AD = “daŭra ago”. Tio, kio staras antaŭ AD, ĉiam ricevas agan kaj daŭrecan
signifon. La aga signifo estas tiu, kiun la radiko havas kun verba finaĵo
(§37.2.4).
Agaj radikoj
Se la radiko jam per si mem montras agon, la AD-formo montras, ke la ago
daŭras longe aŭ okazas ofte:
• uzo → uzado = daŭra, regula uzo
588
§38.2.2
Afiksoj
• iro → irado = daŭra, longa iro
• viziti → vizitadi = ofte, regule viziti
• esti → estadi = daŭre, ripete esti
Klariga AD
Se radiko havas plurajn signifojn, kaj unu el tiuj signifoj estas ago, la AD-
formo montras nur (daŭran) agon, kaj estas uzebla por eviti miskomprenon.
Se oni uzas verban finaĵon, miskompreno ne eblas, kaj AD servas nur por
aldoni daŭran signifon. Se oni uzas ne-verban finaĵon, AD estas iafoje uzata
ankaŭ kiam ne temas pri longa daŭro. AD tiam servas nur por atentigi pri la
aga signifo:
• konstruo = la ago konstrui, konstrumaniero, io konstruita → konstruado
= la ago (daŭre) konstrui
• danco = la ago danci, dancospeco → dancado = la ago (daŭre) danci
• skribo = la ago skribi, skribomaniero, io skribita, verko → skribado = la
ago (daŭre) skribi
Komparu kun klariga AĴ (§38.2.3) kaj klariga EC (§38.2.8).
Ne-agaj radikoj
Se la radiko ne montras agon, AD aldonas agan (daŭran) signifon. La aga
signifo estas ĝuste tiu, kiun la radiko havas kun verba finaĵo:
• martelo (ilo) → marteli = bati per martelo → martelado = la ago (daŭre)
marteli
• broso (ilo) → brosi = froti per broso → brosado = la ago (daŭre) brosi
• reĝo (persono) → reĝi = regi kiel reĝo → reĝado = la ago (daŭre) reĝi
• krono (aĵo) → kroni = surmeti kronon sur kapon → kronado
= ceremonio por kroni reĝon
• rapido (eco) → rapidi = agi aŭ moviĝi rapide → rapidado = daŭra rap-
ida ago aŭ moviĝo
• malfruo (eco) → malfrui = fari ion malfrue → malfruado = la ago (ofte)
fari ion malfrue
Se la verba formo de radiko havas statan signifon (se ĝi signifas “esti tia”),
oni malofte aldonas AD. Se oni tamen uzas AD, la AD-formo montras
daŭran staton:
• verdo (koloro) → verdi = esti verda → verdado (malofta formo) = daŭra
stato esti verda
Se oni volas montri, ke temas pri ago, sed ne deziras la daŭran signifon de
AD, oni devas uzi alian agan radikon sen daŭra signifo, aŭ esprimi sin tute
alie:
• martelado (daŭra) → martelbato = unu bato per martelo
• brosado (daŭra) → brostiro = unu frota tiro per broso
§38.2.2
589
Afiksoj
• kronado (daŭra) → surmeto de krono (nedaŭra)
Malnova uzo
En la komenca tempo oni tre multe uzis AD en verboj por montri daŭran
agon:
• Li ne zorgadis pri siaj soldatoj, nek pri teatro kaj ĉaso, esceptinte nur se
ili donadis al li okazon montri siajn novajn vestojn. FA1.107 Nun oni
skribus simple zorgis kaj donis. Oni uzas donadis, zorgadis k.s., nur
kiam oni volas aparte emfazi, ke temas pri daŭreco.
Ordinara radiko
• ade = daŭre, longe
• ad-vorto = vorto kun aga signifo
Praktike oni tre malofte uzas AD kiel ordinaran radikon.
38.2.3. AĴ
AĴ = “(konkreta) afero”. Plej ofte AĴ montras ion konkretan, sed tio ne estas
nepra. En iuj vortoj temas pri afero abstrakta. Komparu kun EC (§38.2.8),
kiu ĉiam montras ion abstraktan (kvaliton aŭ staton). La diferenco inter AĴ
kaj EC tamen ne estas unuavice diferenco inter konkreto kaj abstrakto, sed
inter afero kaj kvalito/stato.
Ecaj radikoj
Plej ofte oni metas AĴ post radiko kun eca signifo (kiu normale estas A-
vorto). La rezulta AĴ-vorto montras aferon karakterizatan de tiu eco:
• bela → belaĵo = (konkreta) afero aparte bela, konkretiĝo de belo
• utila → utilaĵo = (konkreta) afero, kiu estas utila
• dolĉa → dolĉaĵo = io karakterizata de dolĉa gusto (bombono k.s.)
• nuda → nudaĵo = nuda parto de io (ekz. de korpo)
• nova → novaĵo = afero ĵus aperinta, io ĵus okazinta
Multaj AĴ-vortoj havas specialan signifon. Dolĉaĵo ne estas iu ajn dolĉa
afero, sed io aparte farita por gusti dolĉe. Belaĵo ne estas iu ajn bela aĵo, sed
afero, kiu reprezentas belecon, aŭ kiu beligas ion.
Agaj radikoj
Oni ankaŭ povas uzi AĴ ĉe aga radiko (kiu normale estas verbo). Tia AĴ-
vorto montras (konkretan) aferon, kiu rilatas al la ago. La preciza signifo de-
pendas de la speco de ago. Povas esti rezulto de la ago, konkretaĵo kiu faras
la agon, konkretaĵo uzata por la ago, objekto de la ago k.t.p.:
• fari → faraĵo = io farita, farata aŭ farota
• desegni → desegnaĵo = desegnita bildo
• draŝi → draŝaĵo = draŝita greno
590
§38.2.3
Afiksoj
• segi → segaĵo = ligneretoj aŭ ligna polvo, kiuj ekestis pro segado
• aparteni → apartenaĵo = io, kio apartenas al iu