ŝiris la leteron kaj disĵetis ĝiajn pecetojn en ĉiujn angulojn de la
ĉambro. FE.42 (PEC havas ankaŭ diversajn aliajn signifojn.)
§38.2.13
605
Afiksoj
38.2.14. ESTR
ESTR = “persono kiu gvidas kaj decidas, mastro”. Komparu kun ĈEF
(§38.3.2). Tio, kio staras antaŭ ESTR, ĉiam estas la loko, kie la estro de-
cidas, aŭ tio, pri kio la estro decidas:
• ŝipo → ŝipestro = tiu, kiu decidas sur ŝipo
• banko → bankestro = tiu, kiu decidas en banko
• imperio → imperiestro = titolo de gvidanto de imperio
• provinco → provincestro = gvidanto de provinco
• grupo → grupestro = gvidanto de grupo
• urbo → urbestro = persono elektita por gvidi kaj administri urbon
• orkestro → orkestrestro = persono, kiu gvidas orkestron
• lernejo → lernejestro = direktisto de lernejo
• laboro → laborestro = persono, kiu gvidas laboron, labormastro
• cent → centestro = oficiro super cento da soldatoj
Ordinara radiko
• estro = ĉefo kun decida povo
• estraro = grupo de personoj, kiuj kune gvidas organizon
• estrarano = ano de estraro
• estri = esti estro super io, regi kiel estro
• subestro = persono, kiu helpas al estro
38.2.15. ET
ET = “(plej/tre) malalta grado, (plej/tre) malgranda speco”. Komparu kun
EG (§38.2.9). ET ne ŝanĝas la bazan signifon de vorto, sed nur malgrandigas
la signifon:
• domo → dometo = (tre) malgranda domo
• doloro → doloreto = (tre) malforta doloro, irito
• varma → varmeta = nur iom varma
• verda → verdeta = malforte verda, neklare verda
• dika → diketa = nur iom dika
• babili → babileti = babili malmulte
• pluvi → pluveti = pluvi malforte, pluvi kun malgrandaj gutoj
• iom → iomete = nur malmulte
Ofte ET-vorto montras specialan signifon:
• ŝtrumpo → ŝtrumpeto = mallonga ŝtrumpo, kiu kovras nur la piedon kaj
la parton tuj super la piedo
• ridi → rideti = ridi sensone kun fermita buŝo
606
§38.2.15
Afiksoj
• manĝi → manĝeti = malmulte kaj senapetite manĝi
• rafano → rafaneto = speciala malgranda varianto de rafano (speco de
legomo)
Alternativoj de ET-vortoj
Kelkaj specialsignifaj ET-vortoj ricevis nekunmetitan alternativon. En iaj
okazoj la alternativo fariĝis pli populara. En tiaj okazoj la ET-vorto
tendencas perdi la specialan signifon:
• faleti = preskaŭ fali pro mispaŝo → stumbli
• vojeto = tervojeto en arbaro aŭ kampo → pado
• beleta = plaĉaspekta → linda
Karesa signifo
Iafoje ET montras karesan nuancon:
• patro → patreto = kara patro, paĉjo
• edzo → edzeto = kara edzo
• mano → maneto = ĉarme malgranda mano
• knabino → knabineto = ĉarme malgranda knabino
Ordinara radiko
• eta = malgranda, malintensa
• etigi = fari malgranda
• etiĝi = fariĝi malgranda
• etulo = malgranda persono
Iafoje oni uzas ET prefiksece por montri specialan signifon:
• burĝo → etburĝo = burĝo, kies burĝeco estas eta (laŭ socia statuso)
• fingro → etfingro = speco de fingro, kiu estas kutime pli malgranda ol la
aliaj fingroj sur la mano
• akciano → etakciano, etakciulo = iu, kiu posedas relative malmulte da
akcioj
Iuj opinias, ke ĉi tia prefikseca uzo de ET estas erara, sed temas fakte pri tute
regula uzo de ET kiel ordinara radiko. Prefikseca ET estas preciziga antaŭ-
elemento de kombino (§37.3). Normale oni uzu ET sufikse, sed por iaj
specialaj signifoj prefikseca uzo povas esti utila.
§38.2.15
607
Afiksoj
38.2.16. ID
ID = “naskito”. Tio, kio staras antaŭ ID, ĉiam montras tion, de kio devenas
la naskito.
Bestoj
Normale ID estas uzata ĉe besta vorto. Tiam ID montras nematuran beston,
junan naskiton de la bestospeco:
• bovo → bovido = nematura bovo
• koko → kokido = nematura koko
• hundo → hundido = nematura hundo
• rano → ranido = nematura rano
Plantoj
Iafoje oni uzas ID por juna planto:
• arbo → arbido = juna arbo
Homoj
Ĉe homa vorto ID montras infanon, devenulon, sen konsidero de aĝo. Oni
tiel uzas ID precipe ĉe titoloj kaj historiaj nomoj:
• reĝo → reĝido = infano de reĝo
• grafo → grafido = infano de grafo
• Karolo → Karolidoj = dinastio fondita de Karolo la Granda
• Timuro → Timuridoj = princoj devenintaj de sultano Timuro la Lama
• Izraelo → Izraelido = deveninto de la homo Izraelo ( Israelano = ano de
la lando Israelo)
Figura uzo
Iafoje ID estas uzata figure ĉe landa aŭ lingva vorto:
• lando → landido = homo naskita en certa lando, indiĝeno
• Latino → Latinida lingvo = lingvo, kiu devenas de Latino
Ordinara radiko
• ido = juna naskito de besto
• idaro = ĉiuj idoj aŭ posteuloj de unu homo (aŭ besto)
38.2.17. IG
IG = “efika, kaŭza aŭ ŝanĝa ago”. Komparu kun IĜ (§38.2.18). Tio, kio
staras antaŭ IG, ĉiam montras la rezulton de la ago. IG aperas plej ofte kun