igi k.s.), kun IG-verboj, al kiuj oni poste aldonis precizigan prefiksecan rol-
vorteton: ordigi = “meti en ordon” → kunordigi = “meti en ordon kun io
alia”. La generaloj kunordigis siajn militplanojn. Kunordigi ne devenas de
kun ordo. Kun ne rilatas al ordo sed al “io alia”. Legu pli pri la diferenco
inter prefiksecaj rolvortetoj en kombinoj kaj en frazetvortoj en §38.4.2.
Vortetoj kaj afiksoj
Oni ankaŭ povas fari IG-verbon el vorteto aŭ el afikso:
• for → forigi = formovi, forpreni, forviŝi, forskrapi
Per forta lesivo ŝi sukcesis forigi la nigrajn makulojn.
• al → aligi = aldoni, almeti
Ili baldaŭ discipline aligos siajn fortojn al tiu komuna granda
armeo. OV.448
• trans → transigi = movi al transa flanko, transdoni, transturni
La pramo transigis nin al la kontraŭa bordo.
• tro → troigi = agi tiel, ke io estas aŭ ŝajnas troa (= tro granda, tro multa,
tro grava)
Alkoholtrinkadon oni ne troigu. Li troigis la rakonton tiom, ke neniu
kredis lin.
• kun → kunigi = agi tiel, ke io fariĝas kuna; DIS → disigi = agi tiel, ke io
fariĝas disa
Malfeliĉo ofte kunigas la homojn, kaj feliĉo ofte disigas ilin. FE.42
Ĉu uzi IG aŭ ne?
Kiam la radiko estas nek eca, nek aga, oni povas ofte heziti, ĉu uzi simplan
sensufiksan verbon, aŭ verbon kun la sufikso IG.
Ofte la lingva tradicio donis al simpla verbo IG-ecan signifon:
• fino = la lasta parto de io → fini = kaŭzi ke io havu finon, meti finon al
io
Mi finos mian vivon per morto. Rz.89 Ne *...finigos...*, kio signifus, ke
oni igas iun alian fari la agon fini. Fini similas al ĉesigi. Finigi do
similas al ĉesigigi.
• masko → maski = surmeti maskon, kaŝi per masko
Ŝi maskis sin por ke li ne rekonu ŝin. Ne *...maskigis...*. Maskigi sig-
nifas “igi iun alian maski” aŭ eble “fari maskon el io”.
§38.2.17
611
Afiksoj
Iafoje la tradicio elektis uzi nur formon kun IG:
• grupo → grupigi = kunigi en grupo(j) n, starigi en grupo(j) n
-
-
La lernantoj estis grupigitaj po dek. (La verbo grupi estas apenaŭ
uzata, sed povus signifi “stari en grupo” aŭ simile.)
• bildo → bildigi = fari bildon de io, prezenti bilde
Ili ne povis bildigi al si la teruran okazaĵon. (La verbo bildi ne estas
uzata.)
Iafoje la tradicio donis malsaman signifon al la simpla formo kaj la IG-
formo, sed ambaŭ signifoj estas IG-ecaj:
• koloro → kolori = doni al io sian koloron, esti tio kio donas koloron al io
La rizo estas oranĝokolora, ĉar safrano koloras ĝin.
• koloro → kolorigi = agi tiel, ke io fariĝas kolora
Mi kolorigis la rizon per safrano.
• limo → limi = esti limo de io, formi limon de io, troviĝi ĉe la limo de io
Meksiko limas norde Usonon kaj sude Gvatemalon kaj Belizon.
• limo → limigi = meti limo(j) n al io, kaŭzi ke io havu limo(j) n
-
-
Ni devas limigi niajn elspezojn, ĉar niaj financaj rimedoj estas limig-
itaj.
Oni tamen ne povas postuli, ke ĉiuj ĉiam sekvu tiujn ĉi delikatajn distingojn.
Oni devas almenaŭ toleri, se iu iafoje intermiksas kolori kaj kolorigi, aŭ limi
kaj limigi. La distingoj ankaŭ ne ĉiam ekzistis. Zamenhof uzis kaj limi kaj
limigi por la nuna limigi.
Iafoje la simpla formo havas signifon, kiu ne estas IG-eca:
• lumo → lumi = elĵeti lumradiojn
La steloj lumis hele. FA3.111 (Ekzistas ankaŭ la verbo prilumi, §38.4.2,
kiu havas iom alian signifon.)
• lumo → lumigi = fari tiel ke io lumu, fari luma
Karlo lumigis la lampon.
Iafoje ambaŭ formoj havas la saman signifon:
• ordo → ordi aŭ ordigi = krei ordon, meti en ordon, fari orda
La ideoj kun siaj signoj estis orditaj laŭ specoj. FK.243
Tuj ordigu bone tiun ĉambron por la gasto. Rz.40
Nuntempe oni ĝenerale preferas la formon ordigi, sed ordi estas same
logika.
Ofte oni aldonas superfluan IG al verbo, kiu normale ne havu ĝin. Tio povas
esti tolerata, precipe se el tio rezultas plia klareco, sed normale oni uzu la
tradiciajn formojn. Ne ĉiam la formoj estas tamen tute stabilaj. En iuj okazoj
la IG-sufikso eble ne estas nepra, ĉar la simpla formo apenaŭ havas ian alian
signifon. Tiam oni eble estonte ekuzos la pli mallongan formon sen IG. Ofte
612
§38.2.17
Afiksoj
ambaŭ formoj povas esti uzataj paralele sen signifodiferenco: loki/lokigi,
arkivi/arkivigi, listi/listigi.
La verbo igi
El la sufikso IG oni povas fari la memstaran verbon igi (§31.5).
IG kun ne-verba finaĵo
IG kutime aperas kun verba finaĵo, sed povas ankaŭ havi O-finaĵon, A-fin-
aĵon aŭ E-finaĵon. Tiaj formoj montras la saman agan signifon kiel la verba
formo: akrigo = “la ago akrigi”, akriga = “rilata al la ago akrigi, akriganta”,
sidigo = “la ago sidigi”, sidige = “rilate al la ago sidigi, sidigante”, edzigo
= “la ago edzigi”, edziga = “rilata al la ago edzigi”.
38.2.18. IĜ
IĜ = “transiro al nova stato, al nova loko, al nova ago”. Komparu kun IG