• fini = kaŭzi finon. Fini estas uzata kun ordinara objekto aŭ kun I-verba
objekto. La objekto estas tio, pri kies fino temas. La subjekto de fini estas
preskaŭ ĉiam persono:
La preleganto finis sian paroladon.
Li baldaŭ finos paroli.
• finiĝi = eniri en finan fazon, atingi sian finon (per si mem). La subjekto
de finiĝi estas tio, pri kies fino temas. Tio preskaŭ ĉiam estas okazaĵo:
§38.2.18
615
Afiksoj
La prelego finiĝis.
La danco finiĝas.
Finiĝos ankoraŭ unu tago.
Ne diru do: *La leciono finis.* *Kiam komencos la koncerto?* Se oni aŭdas
tian frazon, oni volas scii, kion la leciono finis, kaj kion la koncerto
komencos. Diru: La leciono finiĝis. Kiam komenciĝos la koncerto? Temas
ja pri okazaĵoj, kaj okazaĵoj normale komenciĝas kaj finiĝas.
Iafoje tamen okazaĵo povas kaŭzi, ke alia afero komenciĝas aŭ finiĝas: La
unua mondmilito komencis novan epokon en la homa historio. La subjekto
ja estas okazaĵo, sed temas pri la komenco de la objekto, la nova epoko.
Legu ankaŭ pri komenci, fini, daŭrigi kaj ĉesi en §31.8, kaj pri detrui/ de-
truiĝi, ruli/ ruliĝi, trovi/ troviĝi, movi/ moviĝi en §30.9.
Alispecaj radikoj
Oni ankaŭ povas fari IĜ-verbon el radiko, kiu normale estas O-vorto. Tia
IĜ-verbo povas signifi, ke la subjekto fariĝas ĝuste tio, kion la radiko
montras, aŭ ke ĝi fariĝas simila al la radiko, aŭ ke okazas al ĝi ia ago karak-
terizata de la radiko:
• edzino → edziniĝi = fariĝi ies edzino
Ŝi edziniĝis kun sia kuzo. FE.39
• tago → tagiĝi = fariĝi tago
Nun baldaŭ tagiĝos. Ĉu vi ne vidas la lumon ĉe la horizonto?
• pinto → pinta → pintiĝi = fariĝi pinta, ekhavi (akran) pinton
Malgraŭ liaj penoj la krajono ne pintiĝis.
• flamo → flami → flamiĝi = komenci flami
Ligno fendita facile flamiĝas. PE.1339
Frazetoj
Oni ankaŭ povas fari IĜ-verbon el frazeto kun rolvorteto. La preciza signifo
dependas de la rolvorteto. Se ekz. la rolvorteto estas loka aŭ mova, IĜ sig-
nifas “moviĝi, iri, translokiĝi”:
• en domo → endomiĝi = veni en domon
Kiam la fulmotondro komenciĝis, ni tuj endomiĝis.
• al bordo → albordiĝi = veni al bordo
Pro la ŝtormo la ŝipeto ne sukcesis albordiĝi.
• sen vesto → senvestiĝi = fariĝi nuda, forpreni sian veston
Senhonte mi senvestiĝis antaŭ ili.
• sen fortoj → senfortiĝi = perdi siajn fortojn
Li senfortiĝis pro soifo.
616
§38.2.18
Afiksoj
• en (la) lito → enlitiĝi = kuŝiĝi en (la) lito; el (la) lito → ellitiĝi = leviĝi
el (la) lito
Vespere mi enlitiĝas malfrue, sed mi tamen frue ellitiĝas en la mateno.
Vortetoj kaj afiksoj
Oni povas ankaŭ fari IĜ-verbon el vorteto aŭ el afikso:
• al → aliĝi = aldoniĝi, aniĝi, anigi sin, anonci sian partoprenon
Al lia antaŭa embaraso aliĝis nun iom da konfuzo. M.179 Ĉu vi jam
aliĝis al la kongreso?
• sen → seniĝi = fariĝi sena je io, liberiĝi de io
Mi ne plu eltenas ilin, ni devas seniĝi je ili.
• kun → kuniĝi = fariĝi kuna, kolektiĝi, amasiĝi
La laboristoj kuniĝas ĉiun dimanĉon en la popola domo.
• AR → ariĝi = fariĝi aro, kuniĝi are
Sur mia skribotablo daŭre ariĝas paperoj en plena konfuzo.
La verbo iĝi
El la sufikso IĜ oni povas fari la memstaran verbon iĝi (§31.2).
IĜ kun ne-verba finaĵo
IĜ kutime aperas kun verba finaĵo, sed povas ankaŭ havi O-finaĵon, A-fin-
aĵon aŭ E-finaĵon. Tiaj formoj montras la saman agan signifon kiel la verba
formo: akriĝo = “la ago akriĝi”, akriĝa = “rilata al la ago akriĝi, akriĝanta”,
sidiĝo = “la ago sidiĝi”, sidiĝe = “rilate al la ago sidiĝi, sidiĝante”, edziĝo
= “la ago edziĝi”, edziĝa = “rilata al la ago edziĝi”, unuiĝo = “la ago unu-
iĝi”.
Iafoje IĜ-vorto kun O-finaĵo ankaŭ povas montri rezulton de transira ago:
Unuiĝo Franca por Esperanto (nomo de asocio) / Post la buboj iris iom
malpli rapide diversaj senlaboruloj, por kiuj ĉia homa amasiĝo prezentas
distraĵon. M.210 Dio nomis la sekaĵon Tero, kaj la kolektiĝojn de la akvo Li
nomis Maroj. Gn.1
38.2.19. IL
IL = “instrumento, aparato, rimedo”. Tio, kio staras antaŭ IL, ricevas agan
signifon. La aga signifo estas tiu, kiun la radiko havas kun verba finaĵo
(§37.2.4). IL-vortoj do (normale) devenas de verboj.
Permane uzebla instrumento
Plej ofte IL montras instrumenton, kiun oni povas uzi permane. Temas ĉiam
pri instrumento speciala por la koncernata ago:
• haki → hakilo = instrumento por haki
• segi → segilo = instrumento por segi
§38.2.19
617
Afiksoj
• fosi → fosilo = instrumento por fosi
• fajfi → fajfilo = instrumento por fajfi
• kudri → kudrilo = pinta instrumenteto por kudri