konti vortojn kiel *virgino*.
Legu ankaŭ pri seksa signifo de O-vortoj en §4.3, kaj pri IN en propraj
nomoj en §35.3.
IN ĉe viraj vortoj
Plej ofte oni aldonas IN al vorto, kiu havas viran signifon. La vorto tiam ek-
havas anstataŭe in-seksan signifon:
• patro → patrino = homino, kiu naskis infanon
• viro → virino = plenkreska homino
• knabo → knabino = juna homino
• onklo → onklino = fratino de patro aŭ patrino
• avo → avino = patrino de patro aŭ patrino
• fraŭlo → fraŭlino = needziniĝinta virino
• reĝo → reĝino = virino kiu regas same kiel reĝo, edzino de reĝo
IN ĉe neŭtraj vortoj
Oni ankaŭ povas aldoni IN al vorto, kiu estas sekse neŭtra, sed tio okazas
multe malpli ofte. La sekse neŭtra vorto tiam ekhavas in-seksan signifon:
• homo → homino = ina homo
• aŭtoro → aŭtorino = ina aŭtoro
• agento → agentino = ina agento
• pasaĝero → pasaĝerino = ina pasaĝero
• estro → estrino = ina estro
• besto → bestino = ina besto
• simio → simiino = ina simio
• muso → musino = ina muso
• mortinto → mortintino = mortinta virino
620
§38.2.20
Afiksoj
Ĉe neŭtra vorto oni povas montri viran sekson per la radiko VIR uzata pre-
fiksece aŭ A-vorte (§38.4.1).
Inaj radikoj
Ekzistas kelkaj vortoj, kiuj en si mem estas in-seksaj: damo, nimfo, matrono,
putino (nekunmetita!), furio, gejŝo, femalo k.a. Al tia vorto oni ne aldonu IN.
Figura uzo
Iafoje oni faras figurajn IN-vortojn, kiuj montras aferon, kiun oni prezentas
kvazaŭ inon:
• jambo → jambino = speco de verso, kies ritmon oni tradicie kaj figure
nomas ina
• ŝraŭbo → ŝraŭbino = trueto, en kiun oni metas ŝraŭbon (oni teorie devus
diri ŝraŭbingo, §38.2.22, sed tiu vorto havas iom alian signifon)
Ordinara radiko
• ino = ina besto (aŭ homo)
• ina = tia kiel ino, rilata al ino k.s.
• ineto = malgranda ina besto (aŭ homo)
• investaĵo = vestaĵo por virino, virina vestaĵo
• malino = vira besto aŭ homo (iafoje uzata ŝerce anstataŭ viro, sed ankaŭ
serioze, kiam oni volas inkluzivi virhomojn de ĉiuj aĝoj)
Ŝajnafikso
Apud heroino = “ina heroo”, kaj urino = “ina uro”, ekzistas la nekunmetitaj
vortoj heroino (drogo) kaj urino (likvo), en kiuj “in” estas ŝajnsufikso. Ek-
zistas ankoraŭ multaj tiaj vortoj kun ŝajna IN-sufikso: kombino, margarino,
maŝino, medicino, origino, parafino, rutino, tamburino, turbino, Berlino,
Kalvino k.a. En iuj okazoj oni evitis ŝajnan IN-sufikson uzante “en” anstataŭ
“in”: azeno, delfeno, ermeno, frakseno, jasmeno, rosmareno, rubeno,
sukceno, tendeno, plateno k.a.
Noto: Apud la Fundamenta plateno UV, certa metalo, ekzistas dekomence ankaŭ la formo plat-
ino FK.233 kun la sama signifo. Ambaŭ estas tute bonaj vortoj. Ekzistas ankaŭ tute alia platino, speco
de tabulo uzata en presado, sed tiu vorto estas evitinda. Oni uzu plateto aŭ simile pri tiaj aferoj.
Ekzistas ankaŭ tre multaj vortoj, kiuj havas “in” kiel ŝajnprefikson. La
historia signifo de tiaj “in” estas ofte en aŭ MAL: inaŭguri, incizi, indukti,
infiltri, influi, indiferenta, individuo, inerta, infinito, inklino k.a.
§38.2.20
621
Afiksoj
38.2.21. IND
IND = “meritas aŭ valoras esti farata”. Komparu kun EBL (§38.2.7) kaj
END (§38.2.12). Tio, kio staras antaŭ IND, ĉiam ricevas agan kaj pasivan
signifon. La aga signifo estas tiu, kiun la radiko havas kun verba finaĵo
(§37.2.4). IND-vortoj do ĉiam devenas de verboj. Oni principe povas uzi
IND nur ĉe objektaj verboj:
• ami → aminda = tia, ke ĝi meritas esti amata
• legi → leginda = tia, ke ĝi valoras esti legata
• vidi → vidinda = tiel bela aŭ bona, ke ĝi valoras esti vidata
• fidi → fidinda = tia, ke ĝi meritas esti fidata
• bedaŭri → bedaŭrinde = tiel (malbone), ke bedaŭro estas meritata
En kelkaj okazoj oni faras IND-vorton el verbo, kiu ordinare ne estas
objekta:
• ridi → ridinda = tia, ke ĝi meritas, ke oni ridu ĝin (= pri ĝi). Ordinare
oni ridas pri io aŭ pro io, sed principe oni povas uzi la verbon ridi ankaŭ
en aliaj manieroj, ekzemple kun rekta objekto: Mi ridas je lia naiveco
(aŭ mi ridas pro lia naiveco, aŭ: mi ridas lian naivecon). FE.29
• miri → mirinda = tiel eksterordinara, ke ĝi meritas, ke oni miru ĝin
(= pri ĝi).
• plori → plorinde = tiel (malbone), plorado estas meritata
IND ≈ END
Komence la sufikso END (§38.2.12) ne ekzistis, kaj oni uzis IND ankaŭ kun
la signifo de END (“devas esti farata”). Tiu uzo de IND ne estas tute mal-
aperinta:
• ne pardoni → nepardoninda = tia, ke oni devas ne pardoni ĝin,
nepardonenda
• kaŝi → kaŝinda = tia, ke ĝi meritas aŭ eĉ devas esti kaŝata, kaŝenda