• mil → milono = 1/1000
• mil ducent → milducentono aŭ prefere mil-ducentono = 1/1200
• miliono → milionono = 1/1000000
• Tri estas duono de ses. FE.14
§38.2.27
629
Afiksoj
• Ok estas kvar kvinonoj de dek.
• Unu tago estas tricent-sesdek-kvinono aŭ tricent-sesdek-sesono de
jaro. FE.14
• El multaj milonoj fariĝas milionoj. PE.467
• Li povoscias kalkuli en la kapo, eĉ kun nombronoj. FA2.55 = ...kun frakcioj.
• Ŝi restis kvar kaj duonan horojn. = Ŝi restis kvar horojn kaj duonan
horon. Duona horo = duono de horo.
• Mi volas aĉeti unu kaj kvaronan kilogramojn.
• Mi almenaŭ duone plenumos vian deziron. FA2.140 Duone = “en duona
maniero, en duona amplekso, ĝis duono”.
• Per okuloj duone mirantaj kaj duone kortuŝitaj ŝi rigardis ŝin dum
momento. M.93
• Ĉiuj arboj kaj arbetaĵoj estis polipoj, duone besto duone kreskaĵo. FA1.94
• Duone li tremis, duone li estis feliĉa. FA1.213
Por ON-vortoj oni uzas la samajn skriboregulojn kiel por OBL (§38.2.26).
Prefiksece
ON-vortoj estas ankaŭ uzataj prefiksece:
• duonhoro = duona horo = duono de horo
• kvaronkilometro = kvarona kilometro = kvarono de kilometro
• trionparto = triona parto = triono
Prefikseca DUON havas ankaŭ specialajn signifojn (§38.4.1).
Ordinara radiko
• one = dividite per (§23.7)
• ono = frakcio
• onigi = dividi (matematike)
ON kaj PART
Iafoje oni konfuzas ON kun la radiko PART. Oni ne povas diri ekz.
*landono* por landparto = “parto de lando”. ON ne montras parton de tio,
kio staras antaŭ ĝi, sed parton de io alia. Triono ne estas parto de tri, sed unu
el tri egale grandaj partoj de io alia. Komparu ankaŭ kun ER (§38.2.13).
En la komenco oni uzis iafoje la evitendajn esprimojn dua parto, tria parto
k.t.p. anstataŭ duona parto, triona parto aŭ plej simple duono, triono.
630
§38.2.27
Afiksoj
38.2.28. OP
OP = “grupo kun certa nombro da membroj”. Komparu kun OBL (§38.2.26)
kaj ON (§38.2.27). OP estas uzebla nur ĉe nombrovortoj kaj similsignifaj
vortoj. Tio, kio staras antaŭ OP, ĉiam montras, kiom da membroj estas en la
grupo:
• unu → unuopo = unu sola afero aŭ persono
• unu → unuopa = sola, rigardata aparte
• unu → unuope = ĉiu por si mem
• du → duopo = grupo de du, paro
• du → duopa = konsistanta el du membroj
• du → duope = en grupo kun du membroj, en grupoj po du
• dek → dekopo = grupo de dek
• dek → dekopa = konsistanta el dek membroj
• dek → dekope = en grupo kun dek membroj, en grupoj po dek
• Tiuj ĉi du amikoj promenas ĉiam duope. FE.14 Ili promenas ĉiam ambaŭ
kune.
• Kvinope [= kvin personoj kune] ili sin ĵetis sur min, sed mi venkis ĉiujn
kvin atakantojn. FE.14
• En la salono ludis kvaropo da muzikistoj.
• Ni demandis ĉiun unuopan personon aparte, sed ĉiu respondis tute
same.
• La registaro devas protekti la rajtojn de unuopuloj. = ... de unuopaj per-
sonoj.
• Kiomope ni ludu? ≈ Po kiom da personoj estu en la grupoj, kiam ni
ludos?
• Rigardu, kiel multope jam aliĝis al ni la britoj, kiuj tiel nevolonte lernas
aliajn lingvojn krom sia nacia! OV.374 La grupo de aliĝintaj britoj konsistas
el multaj personoj.
• duopa interparolo = interparolo inter du personoj
• triopa laborgrupo = laborgrupo konsistanta el tri personoj
Se temas pri objekto, kiu konsistas el du partoj, ĉiu el kiuj estas per si mem
tia objekto, tiam oni ne uzas OP, sed OBL (§38.2.26).
Por OP-vortoj oni uzas la samajn skriboregulojn kiel por OBL (§38.2.26).
Antaŭ O-finaĵo la sufikso OP estas forlasebla, ĉar simpla O-formo havas ĉe
nombrovortoj interalie la signifon de opo:
• duo = duopo aŭ la nombro du
• trio = triopo aŭ la nombro tri
• deko = dekopo aŭ la nombro dek
§38.2.28
631
Afiksoj
Ordinara radiko
• opa = kolektiva
• ope = kolektive
• opo = kolektiva grupo
38.2.29. UJ
UJ = “io, kio estas destinita enhavi ion certan”. Komparu kun ING
(§38.2.22) kaj EJ (§38.2.10).
UJ havas praktike tri malsamajn signifojn: “entenilo”, “kreskaĵo” kaj
“lando”. Tio, kio staras antaŭ UJ, ĉiam montras tion, kio estas (aŭ okazas) en
la afero.
Enteniloj
UJ povas montri specialan entenilon, vazon, skatolon k.t.p., kiu servas por
enhavi ion, aŭ en kiu oni faras ian agon:
• salo → salujo = vazeto, en kiu oni tenas salon por uzo ĉe manĝotablo
• teo → teujo = skatolo por tefolioj
• cigaro → cigarujo = skatoleto por cigaroj
• abelo → abelujo = artefarita loĝejo por abeloj (natura loĝejo de abeloj
povas esti abelejo, sed tiu vorto signifas ankaŭ “loko, kie abelbredisto