• duonpatrino = nova edzino de la patro
Por parenceco kreita per regeedziĝo oni ankaŭ povas uzi la radikon VIC pre-
fiksece: vicpatro, vicfilo, vicfrato. Oni proponis ankaŭ la neoficialan pre-
fikson STIF° por tiu rolo: stifpatro, stiffilo, stiffrato, sed estas pli bone uzi
VIC. Ĉe tiaj DUON-vortoj, kiuj povas havi ambaŭ signifojn de parenca
DUON, oni prefere uzu VIC (aŭ eble STIF°) por regeedziĝa parenceco, kaj
DUON nur por efektive duona parenceco.
§38.4.1
653
Afiksoj
POV, KAPABL, VOL
La radikoj POV, KAPABL kaj VOL estas ofte uzeblaj sufiksece kiel pli pre-
cizaj alternativoj al la sufikso EM (§38.2.11): sciema → scipova, scivola;
agema → agipova, agopova, agokapabla, agivola, agovola; kreema →
krepova, krekapabla, krevola; vivema → vivipova, vivopova, vivokapabla,
vivivola, vivovola. (Apud sciema kaj scivola oni uzas ankaŭ tre ofte scivol-
ema. Praktike ĉiuj tri vortoj estas samsignifaj.) Vidu ankaŭ la neoficialan su-
fikson IV (§39.1.20). Legu pli pri ligfinaĵoj en vortoj kiel vivipova kaj
agivola en §37.3.
RET
La radiko RET estas ofte uzata prefiksece kun la signifo “Interreta, rilata al
la Interreto”: poŝto → retpoŝto = “Interreta poŝto”, mesaĝo → retmesaĝo
= “retpoŝta mesaĝo”, retgazeto, retbutiko, retkamerao, retkomerco. Komparu
kun prefikseca BIT.
ŜAJN, SIMIL, MANIER, STIL
La radikoj ŜAJN, SIMIL, MANIER kaj STIL estas ofte uzeblaj sufiksece
anstataŭ la sufikso EC (§38.2.8) por krei pli precizajn vortojn: vereca →
verŝajna, versimila; trompeca → trompŝajna, trompmaniera; dieca → dis-
imila; homeca → homsimila; virece → virmaniere, virstile; japanece →
japanmaniere, japanstile. Vidu ankaŭ la neoficialan sufikson ESK
(§39.1.11).
ŜTEL
La radiko ŜTEL estas uzata prefiksece kun la speciala signifo “sekretece”,
“kaŝite”, “kun la intenco ne esti rimarkebla”, ofte tute sen rilato al efektiva
ŝtelado: ŝteliri = “iri silente kaj nerimarkeble (kvazaŭ por ŝteli)”, ŝtelobservi
= “observi kaŝite (por ke neniu tion rimarku)”. La sama speciala signifo
aperas ankaŭ en la E-vorto ŝtel(ec)e: ŝtele eniri en domon = “kaŝite kaj
-
nerimarkeble eniri en domon (eble tute ne por ŝteli)”, kaj ankaŭ en
moviĝoverboj kiel alŝteliĝi, enŝteliĝi kaj forŝteliĝi.
VIC
VIC estas uzata prefiksece por montri aferon aŭ personon, kiu anstataŭas aŭ
povas anstataŭi ion aŭ iun: vicprezidanto = “anstataŭa prezidanto”,
vicdirektoro = “anstataŭa direktoro”, vicrado = “rezerva rado”. VIC estas
ankaŭ uzebla en iaj parencovortoj, vidu ĉi-antaŭe ĉe ON-vortoj. Legu ankaŭ
pri vice al kaj vic’ al en §12.3.6.1.
VIR
VIR estas uzata prefiksece por montri viran sekson. Komparu kun la sufikso
IN (§38.2.20). Oni tiel povas uzi VIR nur ĉe io, kio povas havi sekson, kaj
nur ĉe vortoj, kiuj ne estas viraj jam per si mem.
Legu ankaŭ pri seksa signifo de radikoj kaj O-vortoj en §4.3.
654
§38.4.1
Afiksoj
VIR estas prefiksece uzata precipe ĉe bestaj vortoj: virĉevalo, virkato,
virbovo, virhundido, virbesto.
Ankaŭ ĉe homaj vortoj oni povas uzi VIR prefiksece: virhomo, virprezid-
anto, virsekretario. Sed ĉe homaj vortoj oni normale preferas uzi VIR kiel
A-vorton: vira homo, vira prezidanto, vira sekretario.
Tre ofte oni tamen forlasas VIR, kvankam temas pri virbesto aŭ virhomo.
Rimarku, ke la memstara vorto viro ĉiam signifas “plenkreska virhomo”,
dum prefikseca VIR nur montras viran sekson (ne homecon, nek plenkresk-
econ). La vorto vira jen montras nur viran sekson, jen inkluzivas homecon
kaj plenkreskecon, laŭ la kunteksto.
En la komenca tempo oni uzis VIR sufiksece por montri viran sekson, sed
tio delonge malaperis: ĉevalviro, bovoviro.
38.4.2. Afiksecaj rolvortetoj
Rolvortetoj (§12.3) estas tre ofte prefiksece uzataj en kunmetitaj vortoj. Tiaj
kunmetaĵoj estas aŭ kombinoj (§37.3) aŭ frazetvortoj (§37.4). Oni devas fari
distingon inter tiuj du manieroj uzi rolvortetojn prefiksece. En frazetvorto la
rolvorteto rilatas kiel rolmontrilo al tio, kio staras tuj poste. En kombino la
rolvorteto rilatas al io alia, kio eble eĉ ne estas esprimita.
Frazetvortoj
Vortoj kun prefikseca rolvorteto plej ofte estas frazetvortoj. Tia kunmetaĵo
devenas de frazeto. La rolvorteto estas uzata prefiksece al tiu vorto, al kiu ĝi
rilatas en la plena frazeto:
• sen fino → senfina = tia, ke ĝi estas sen fino
• pri amo → priama = tia, ke ĝi temas pri amo
• antaŭ (ĝusta) tempo → antaŭtempa = tia, ke ĝi okazas antaŭ la ĝusta
tempo
• inter nacioj → internacia
• per Esperanto → peresperanta aŭ per-Esperanta
• sen pensoj → senpense
• de la nasko → denaske
• ĝis la fino → ĝisfine
• kontraŭ veneno → kontraŭveneno = kuracilo kontraŭ veneno
• ekster la lando → eksterlando = la tuta mondo krom la propra lando
• sen vento → senvento = stato sen vento, plene senmova aero
• tra nokto → tranokti = pasigi nokton, gasti tra nokto