• per laboro → perlabori = akiri per laboro
• en teron → enterigi = meti en la teron
• sen movoj → senmovigi = fari tia, ke movoj ne eblas
§38.4.2
655
Afiksoj
• sen kuraĝo → senkuraĝigi = forpreni ies kuraĝon
• en ŝipon → enŝipiĝi = iri en ŝipon (por forveturi)
• en amon → enamiĝi (al iu) = ekesti amanta (iun). La amo direktiĝas al la
amato. Tial oni prefere diru mi enamiĝis al vi, ne *mi enamiĝis en vi(n)*.
La prefikseca en ne rilatas al la amato. Oni povas ankaŭ uzi enamiĝi je
iu.
• ekster la lando → eksterlandano = ano de alia lando
• por vivi → porvivaĵo = rimedo por sin nutri
• sen senco → sensencaĵo = io, kio ne havas sencon
Kombinoj
Prefikseca rolvorteto ankaŭ povas esti preciziga antaŭelemento en kombino.
En tia vorto la rolvorteto tute ne estas rolmontrilo de la posta elemento, sed
rilatas al io alia:
• paroli → alparoli = direkti sin al iu per parolado
• veni → alveni = veni al la celo
• pagi → antaŭpagi = pagi antaŭ la kutima aŭ deviga tempo
• preni → depreni = preni de iu aŭ de io (komparu kun prefikseca for,
§38.4.3)
• havi → enhavi = havi en si
• gluti → engluti = enigi en sin per glutado
• radikiĝi → enradikiĝi = fiksiĝi en ion per siaj radikoj
• ŝanĝi → interŝanĝi = reciproke ŝanĝi inter si
• rompi → interrompi = rompi inter du punktoj
• spaco → interspaco = spaco inter du aferoj
• paroli → kontraŭparoli = paroli kontraŭ io
• rimedo → kontraŭrimedo = rimedo kontraŭ io
• seĝo → kromseĝo = aldona seĝo krom la ordinaraj
• sidi → kunsidi = sidi kune
• sekvi → postsekvi = sekvi post io
• kompreni → subkompreni = kompreni tion, kio estas kaŝita sub io
• aĉeti → subaĉeti = korupti per kaŝita mondonaco aŭ simile (figura sig-
nifo)
• jupo → subjupo = jupo portata sub alia jupo
• ŝarĝi → superŝarĝi = ŝarĝi super ia limo
• signo → supersigno = aldona signo super litero
• aŭtoro → kunaŭtoro = aŭtoro, kiu verkas kune kun alia aŭtoro
656
§38.4.2
Afiksoj
Kiam oni uzas tian vorton en frazo, la prefikseca rolvorteto ofte ripetiĝas
antaŭ tio, al kio ĝi vere rilatas:
• Li eliris e l la dormo ĉambro kaj eniris e n la manĝo ĉambron. FE.31
• Mi pro singardeco faros unu fojon ĉirkaŭiron ĉirkaŭ la domo. BV.47
• Mi kontraŭ vi kiel bofilo, kiam la tempo venos, nenion kon-
traŭparolos. BV.28
• Tiuj vortoj enhavas en si profundan doloron. FA1.235
• Neniaj mokoj nek atakoj nin debatos de la vojo. FK.267
Ofte oni ne ripetas la rolvorteton antaŭ tio, al kio ĝi rilatas, sed uzas ansta-
taŭe alian rolvorteton:
• Ĝi parolas nur pri tiaj instruoj, kiuj ne kontraŭparolas al la
scienco. OV.328 Al anstataŭ ripeto de kontraŭ.
Tio, al kio la prefikseca rolvorteto rilatas, ofte povas aperi kiel objekto de ĉi
tia verbo:
• La belan Saran li jam kelkfoje ĉirkaŭiris. Rn.41 = Ĉirkaŭ la bela Sara li
jam kelkfoje iris.
• Ŝi transiris la sojlon. M.134 = Ŝi iris trans la sojlon.
Sed tre ofte la objekto de ĉi tia verbo estas io tute alia sen rekta ri lato al la
prefikseca rolvorteto: Alportu al mi metron da nigra drapo. FE.32
Ne ekzistas ĝeneralaj reguloj, kiuj decidas, kio estu objekto de ĉi tia verbo
(se ĝi entute estas objekta). Legu pli pri objektaj kaj senobjektaj verboj en
§30.
El
El povas esti tute normala prefikseca rolvorteto en kombinoj kaj fraz-
etvortoj, ekz.: eliri (kombino) = “iri el io”, elbati (kombino) = “bati ion el
io”, el (la) lito → ellitiĝi (frazetvorto) = “leviĝi el (la) lito”.
Sed prefikseca el estas en kombinoj ankaŭ uzata kun la speciala signifo
“komplete, ĝisfine, ĝisprete, ĝis rezulto, ĝis difekto, ĝis malapero”:
• trinki → eltrinki = trinki ĉiom de io
• lerni → ellerni = lerni tute plene
• fari → elfari = produkti
• kreski → elkreski = kreski ĝis matureco
• etendi → eletendi = etendi laŭ la plena longo
• uzi → eluzi = uzi ĝis difektiĝo
Iuj tiaj el-vortoj ricevis specialan (figuran) signifon:
• porti → elporti = porti el io, porti (= toleri) ĝisfine
• teni → elteni = rezisti, ne cedi, pacience toleri, elporti
• pensi → elpensi = krei per pensado
§38.4.2
657
Afiksoj
Se estas risko pri konfuzo inter la propra signifo de el, kaj la speciala ĝisfina
signifo, oni uzu ion alian prefiksece por esprimi la signifon “ĝisfine”. Oni
tiel uzas ekz. tra, for, SAT, kaj FIN. Oni devas tamen ĉiam atenti, ke la uzata
radiko aŭ vorteto taŭgu laŭsence, ekz.: trabori, trakuri, forkaŝi, satmanĝi,
finkanti, finfari, finmanĝi k.t.p.