nativoj estas sufiĉe tuj kompreneblaj, ili ne fariĝis popularaj. Normale oni
uzu anstataŭ, sed almenaŭ en poezio oni ja povas provi vice al aŭ vic’ al.
Zamenhof uzis kelkfoje pro anstataŭ anstataŭ (§12.3.6.11).
206
§12.3.6.1
Rolmontriloj
Vortfarado
• Anstataŭa = “tia, ke ĝi servas (aŭ povas servi) anstataŭ io, surogata”:
Rompiĝis unu el la radoj de nia aŭto, kaj ni devis almeti la anstataŭan
radon.
• Anstataŭe = “anstataŭ tio”: Li ne donis al mi kafon. Anstataŭe li donis
teon.
• Anstataŭi = “esti (servi, roli...) anstataŭ io”: Ne tiel baldaŭ ankoraŭ trov-
iĝos persono, kiu volus kaj povus min anstataŭi en la diversaj multaj
laboroj por nia afero. OV.126 (= ...povus servi anstataŭ mi... ) La patro kaj
la fratoj anstataŭis al ŝi la okulojn [...] , ke ŝi povis pensi, ke ŝi vidas per
propraj okuloj. FA3.116 (Ili servis kiel ŝiaj okuloj.)
• Anstataŭigi = “meti ion anstataŭ io alia, doni al io la rolon de io alia”:
Ĉiu pli granda magazeno por siaj bezonoj uzas virojn, kaj kiu iam provis
anstataŭigi ilin per virinoj, havis grandan malprofiton. M.89
Ne konfuzu anstataŭi kaj anstataŭigi. Ambaŭ estas objektaj verboj, sed tio,
kio anstataŭas, mem servas anstataŭ io. Tio, kio anstataŭigas, metas ion
anstataŭ io alia.
12.3.6.2. Dum
Dum montras tempodaŭron, = “en la daŭro de”. Dum staras antaŭ tempa aŭ
aga esprimo:
• Tondroj bruadis dum la tuta nokto. FA1.77
• Ŝi ne ŝanceliĝis kiel antaŭ kelke da horoj, ne puŝiĝis je la krutaj ŝtupoj
kaj ne haltis dum la irado por reakiri spiron. M.194
• Dum multe da semajnoj la suno lumas ĉiutage apenaŭ kelke da
horoj. M.200
• Estis tie tiel lume, preskaŭ kiel dum la tago. M.200
• Dum la vojo Klaro parolis al Marta. M.104 La vorto vojo normale ne estas
aga aŭ tempa, sed ĉi tie ĝi reprezentas iradon laŭ vojo.
Legu pri la diferenco inter dum kaj tempa en en §12.3.4.6. Legu ankaŭ pri
tempa tra en §12.3.4.14, kaj tempa por en §12.3.6.9.
Frazenkondukilo
Dum estas ankaŭ frazenkondukilo (§33.7): Forĝu feron dum ĝi estas varm-
ega. PE.616 Tio estas eĉ la origina uzo de dum. Komence dum tute ne estis
uzata kiel rolvorteto.
Vortfarado
• Dume = 1. “Dum tiu tempo”: Mi iros ĝin akiri en la urbo! dume sidu
iom ĉe mia malsana infano! M.198 2. “Provizore, ĝis pli ĝusta tempo”: La
verketo eliras dume nur en lingvo rusa, kaj poste ni penos, ke ĝi iom
post iom eliru ankaŭ en aliaj lingvoj. OV.156 3. “kontraste al tio, kontraŭe”:
§12.3.6.2
207
Rolmontriloj
La ekposedo de ĉio tio ĉi [= verboformoj en naciaj lingvoj] postulas inf-
eran paciencon [...] . Dume lingvo arta anstataŭ tiu ĉi tuta ĥaoso [...]
donas al vi sole nur 6 vortetojn “i, as, is, os, us, u”. FK.272
12.3.6.3. Krom
Krom montras aferon, kiun oni konsideras aparte. Tiu baza signifo donas
praktike du signifojn: escepta krom kaj aldona krom. La diferenco inter tiuj
du signifoj estas tre granda, kaj tio iafoje povas krei riskon de miskompreno.
Escepta krom
Escepta krom montras ion, por kio la cetero de la frazo ne validas.
Se la frazo estas pozitiva, la senco de escepta krom estas negativa. Tia
pozitiva frazo normale enhavas ĉiu(j), ĉio aŭ tuta:
• Tie estis ĉiuj miaj fratoj krom Petro. LR.106 Petro ne estis tie.
• Krom la studento ĉiuj estis en la lito. FA3.52 La studento ne estis en la lito.
• Ĉiun homon, kiu [...] petos ion de ia dio aŭ homo krom vi, ho reĝo, oni
ĵetu en kavon de leonoj. Dn.6 Se iu petos de vi, tiun oni tamen ne ĵetu en
kavon de leonoj.
• Ĉio en ŝi estis juna kaj almenaŭ ŝajne serena, krom la frunto. M.150 La
frunto ne estis tia.
• La tuta teksto estas ĝusta, krom unu frazo. Unu frazo ne estas ĝusta.
• La tuta popolamaso disiĝis krom malgranda grupo. Malgranda grupo
ne disiĝis.
Se la frazo estas negativa (kun ne, NENI-vorto aŭ sen), la senco de escepta
krom estas pozitiva:
• En la salono estis neniu krom li kaj lia fianĉino. FE.26 Li kaj lia fianĉino
ja estis tie.
• Ne ekzistas Dio krom Mi. Re.32 Mi estas Dio, kaj mi ja ekzistas.
• La pioniroj de novaj ideoj renkontas nenion krom mokoj kaj atakoj. OV.253
Mokojn kaj atakojn ili ja renkontas.
• Ĝiaj vortoj [= la vortoj de Esperanto] – krom kelkaj tre malmultaj – ne
estas arbitre elpensitaj. FK.284 Kelkaj malmultaj ja estas arbitre elpensitaj.
• En la lastaj monatoj mi, krom miaj profesiaj bezonoj, preskaŭ neniam
eliras el la domo. L1.241 Okaze de profesiaj bezonoj mi ja eliras. (Oni
povas por klareco diri krom pro miaj profesiaj bezonoj, sed vidu ĉi-poste
pri krom + aliaj rolmontriloj.)
• Marta kuŝis sur la malmola litaĵo [...] sen ia alia sento krom morta lac-
iĝo. M.193 Mortan laciĝon ŝi ja sentis.