— Давярай, кажуць, але правярай, Вікенцій Паўлавіч.
Залоза прыйшоў да губернатара зялёны, у яго ўпершыню трэсліся рукі. Даўно, да выбараў, дамовіліся: выберуць, не выберуць — застаёмся сябрамі, падтрымліваем адзін аднаго i будзем шчырымі адзін перад адным; ніякай далікатнасці, а тым больш падхалімажа перад тым, хто зойме высокі пост. A калі так — то на ж табе, пан-таварыш губернатар:
— На каго ты нацкоўваеш гэтую бабу? На сваіх? На тых, хто прывёў цябе ў гэты кабінет?..
— Народ прывёў.
— Што ты гародзіш, тумак! Народ! Народ прыводзіць, калі яго вядуць. З кім ты хочаш застацца? Хто цябе падтрымае? Івона? Пакумека? Ды яны цябе ў лыжцы вады ўтопяць. Думаеш, ты бязгрэшны? Бязгрэшных людзей не бывае... I на сонцы плямы ёсць. А ты — не сонца. Усіх не сагрэеш.
Вікенцій Паўлавіч абурыўся нахабствам падначаленага, няхай i сябра, але прымусіў сябе стрымацца.
— Ніяк не магу зразумець, чаму ты, Іван, так разышоўся? Я ў цябе — тумак. Не залішне? Я не паверыў таму пісьму пра цябе. Але такая балючая твая рэакцыя міжволі прымушае падазраваць, што i ты добра пагрэў рукі каля банкаўскага кастра. Зайцоў палілі ці прэзідэнтаў?
Залоза звяў i пачаў апраўдвацца:
— Я ж не ўтойваў, што зяць прыватызаваў магазін. На сябе я купіў акцыі «Белдрэва». А што, аддаваць ix хапугам? Свабодны рынак! Ён дзейнічае. I ніхто яго не адменіць — ні ты, ні прэзідэнт. Дык чаму я не маю права мець акцыі? На пасаду ў камерцыйную структуру я не пайшоў, хоць мне прапаноўвалі дванаццаць тваіх акладаў, дарагі мой губернатар. Значыцца, за доўгім рублём не пагнаўся. За грашы служыў табе верай i праўдай. А ты плюеш на старых сяброў.
— Hi на каго я не плюю. I служыш ты не мне, а дзяржаве.
— А што, дзяржава — абстракцыя? Дзяржава — гэта людзі. Мы з табой. A людзі або трымаюцца адзін аднаго, або грызуцца i з'ядаюць бліжніх сваіх...
— Злы ты робішся, Іван.
— Жыццё такім робіць. Тыя ж людзі.
— I я ў ix ліку?
— Не напрашвайся на камплімент. Я сёння сапраўды злы. Падбярозскаму шыю намыль, але справу закрый. Я ведаю, што напіша твая Івона. Помні, Віця: мы — ад но цэлае.
Заключэнне па рэвізіі, якое прынесла Калінка, ашаламіла i... спалохала.
«I гэта рабілася пад маім «мудрым» кіраўніцтвам? Божа мой!»
— Вы паказалі гэта Падбярозскаму, Івона Багданаўна?
— Не, не паказвала. Паказваюць акт звычайнай рэвізіі. А там, дзе крымінал... Пакажы — тут жа ўсе дакументы знікнуць, ніводзін следчы не дакапаецца.
— А мне што рабіць з гэтым?
— Лажыце на стол пракурору. Усё астатняе — у яго кампетэнцыі. Талочка закрыў бы, бо i ён грэшны. Што зробіць Пакумека — не знаю. A праўда, што вы з адной вёскі?
— Праўда.
— Кажуць, пра ix сям'ю анекдоты ходзяць?
— Харошыя анекдоты. Дай Бог, каб пра ўсіх такія. Пра ix сумленнасць.
— Глядзі ты! Выходзіць, яшчэ не перавяліся сумленныя людзі.
Што зробіць Алег Кумека — сумнення ў губернатара не было. Але думка, што разам з Пядбярозскім можа грымнуцца i «верны сябра» Іван Залоза, прынесла цяжкія перажыванні. Расказаў жонцы. I быў не рады, бо i яна не магла заснуць, у тры ночы разам глыталі заспакаяльнае.
9...
У апошні дзень года Іван Залоза з'явіўся ў кабінеце губернатара вясёлы i жыццярадасны, любыя праблемы вырашаў проста, жартуючы. Прынёс апошнія зводкі гадавых вынікаў, пераважна — у сельскай гаспадарцы, прамысловасць падлічыць не паспела. Вынікі не быліасабліва радаснымі, але суцяшалі: хлеб, бульба, кармы для жывёлы будуць. Перазімуюць людзі. А гэта галоўнае. Не будуць людзі галадаць — будзе ён кіраваць, бо яшчэ на выбарчых сходах неаднойчы заяўляў: «Мэта мая — накарміць людзей. Як толькі атрымаю звесткі, што хоць у адным раёне, у адным сяле, горадзе людзі галадаюць, — тут жа падам у адстаўку. Пайду на чыгунку. Не, на рэйкі не лягу. Да універсітэта я сцэпшчыкам вагонаў рабіў. Маю прафесію!»
Яму пляскалі са смехам: свой!
Іван сказаў:
— Я табе зараз выкажу запрашэнне. Але ты дай абяцанне, што не здзівішся i не адмовішся.
— Як я дам абяцанне, калі не знаю, куды ты запросіш. A калі на гільяціну?
— Не бойся. Блізкаму чалавеку галаву не адсякаюць.
— Яшчэ як адсякаюць! Кажуць, ёсць малітва: Божа, пазбаў мяне ад сяброў, а з ворагамі я сам спраўлюся. Дык куды ты хочаш запрасіць мяне? Новы год я сустракаю ў сям'і. Да нас сваты прыедуць, твае дваюрадныя...
— Шампанскае будзеш піць дома. Мы, твая баявая каманда, вырашылі сабрацца разам... пасля выбараў не збіраліся. Недаравальна. А год быў удалым. Ёсць што ўспомніць. Усе мы разам з табой пераможцы, што там пра нас не пісалі б ананімы. Збяромся келійна, але не як змоўшчыкі — як пераможцы. Андрэй запрашае ў свой кабінет... Пасядзім, успомнім паходы, даўнія i блізкія. Калі зуб у каго ці на каго — вырвем зуб. Свае людзі! Клятву давалі...