— Я табе раскажу. Толькі дай мне, калі ласка, дачытаць.
— Выганяеш, дарагі мой Аксёнчык?
— Прашу.
— I імя табе падабралі пад прозвішча. Аксён! Калі ўпершыню пачула, то смяялася. Не думала, што Аксён стане маім Ксенем. Ксеня — бабскае штось... Не дзіва. Бацькі праектавалі не цябе, a дзяўчынку, але з-за нейкай генетычнай памылкі атрымалася... Што? Сумесь пеўня з дыназаўрам. Вунь якая дубіна вырасла!
— Якую лухту ты нясеш, мая ненаглядная. Каб хто паслухаў, то пэўна заключыў бы: у бабы крыша паехала.
— Я — баба?
— А хто ты? Трашчыш як сарока.
— Я табе бабу прыпомню! У ложак да мяне не лезь! Скіну! Будзеш спаць каля тэлевізара. Можа, паразумнееш.
Было ўжо, што, раз'юшаная, яна спіхвала яго з ложка. Вясёлае жыццё! Канапка ў зале — так яны гучна называл! пакой у дванаццаць квадратных метраў — была кароткай для яго росту i спаць на ёй нязручна. Аднак на гэты раз Аксён амаль узрадаваўся, што не трэба ісці ў спальню. Калі заседжваўся за працай, то ішоў туды з бояззю: не разбудзіць бы жонку. А яна кожны раз прачыналася. Часам цяжка ўздыхала:
— О Божа!
— Спі-спі.
— Каторая гадзіна?
— Поўнач.
— Манюка. Якая поўнач. Я ўжо выспалася.
Ведала, што ўжо тры гадзіны ночы.
Але яшчэ цяжэй было, калі яна, прачнуўшыся, абдымала яго, гарачая, пахучая, i пачынала лашчыцца, ласкаць яго. Ён саромеўся i вельмі перажываў, што ніякія ласкі яго не краналі, бо галава ўсё яшчэ забіта формуламі. У такія хвіліны ён праклінаў сваю навуку, а пасля перажываў з-за гэтага, быццам дазволіў сабе святатацтва ў адносінах да Матэматыкі. Дакараў філолагаў, якія вырашылі матэматыку пісаць з малой літары. Разумеў, што гэта заскок — так высока ставіць сваю навуку. А як жа іншыя? Фізіка, напрыклад. Фізіку ставіў побач, астатнія навукі — пад матэматыкай. Быў перакананы: нішто не з'явілася i не магло існаваць, развівацца без матэматыкі, — не толькі хімія, геалогія, архітэктура, але i гісторыя, філасофія, літаратура, мастацтва, музыка. Што такое рытм, рыфма, сюжэт, кампазіцыя? Ці задумваюцца паэты, ведаюць, што гэта матэматычныя катэгорыі? Каб ведалі, то пісалі б значна лепш.
На навуковых сімпозіумах такія ідэі не выказваў: палічаць калегі, што ён абагаўляе навуку навук, як ніхто з вялікіх; Ламаносаў i Кавалеўская гэтага не рабілі.
Расказаў сваю тэорыю Ядвізе. Яна выслухала ўважліва, без іроніі, што яго парадавала, але i спалохала, бо ўбачыў у вачах яе цень неразумення, здзіўлення, страху. Не яе прыгожай галоўцы, якую яна не забівала i сваімі юрыдычнымі пастулатамі, зразумець такое! Ён не знаходзіў у юрыспрудэнцыі матэматычнай стройнасці — суцэльнае бязладдзе. Між іншым, i сама Ядвіга невысокай думкі пра сваю навуку, хоць працуе ў навукова-аналітычным цэнтры Міністэрства юстыцыі. Гэтая работа нядрэнна карміла i корміць яе бацьку, суддзю, яго сям'ю i яе самую: цяпер аклад яе вышэйшы, чым у прафесара універсітэта. Аксён абураўся. А яна лічыла, што так i трэба: на юстыцыі i міліцыі трымаецца дзяржава.
...Ядвіга наліла трэцюю чарку i насыпала ў кубак ажно тры поўныя лыжачкі кавы.
— Можа, хопіць?
— Чаго хопіць?
— Кавы. I гэтай праклятай гары...
— Праклятай, але смачнай. Паспытай — за вушы не адцягнеш.
— Паспытаў.
— Ды ў цябе ж ніякага густу. Сухар ты. Засушыў ты маю маладосць.
— Чым я засушыў яе?
— Сваім занудствам. Такога зануды свет не бачыў.
— Дзякуй за высокую атэстацыю.
— Еш на здароўе.
Яна наліла кіпень i выліла каньяк з чаркі ў каву. Паднялася. Узяла ў адну руку кубак, у другую — бутэльку.
Аксён забраў у яе бутэльку, здзівіўся, што жонка пакорліва аддала яе.
— Не заснеш.
— Не засну. Пакуль ты не пагрэеш.
— Прабач. Але мне трэба дачытаць кнігу. Цікавыя думкі немцы выказваюць. Між іншым, муж i жонка. Гармонія!..
— Ну i чорт з табой! Cni са сваімі немцамі. Усе яны такія ж зануды, як ты. Яны не жывуць — робяць грошы.
— Грошы робяць амерыканцы.
— Гэтыя вывіхнуліся на далярах.
— З цябе мог бы выйсці добры палітолаг, каб ты не лянілася пісаць.
— Буду я сушыць галаву! Няма дурных. Хопіць цябе.
— Я палітыкай не займаюся.
— A казаў, твая навука — чысцейшая палітыка.
— У пэўным сэнсе гэта так. Без яе не існавалі б дзяржавы.
— Ох, як мне ўсё абрыдла! Гуд бай, дарагі мой. Гутэн нахт. Так?
Ён паглядзеў ёй услед, падумаў: «Прыгожая, чартоўка. Якая дасканаласць форм! Вывесці б формулу прапорцый чалавечага цела. Чаго не дарабіў Бог... Аднак чытаць, чытаць!..»