Ігнату Андрэевічу хацелася сказаць, што не трэба раўняцца на яго, бо i ў акадэміка шчасця нямнога. Але ::іба моз::на сказаць такое? Выдаць сваё бязрадаснае жыццё?
Паскардзіцца можна калегам, што самі ў такім жа становішчы, a сваім ні ў якім разе. Перад імі трымай хвост трубой. Але словы пра ўнука нагадалі сына, i ён, бадай упершыню, параўнаў ix прафесіі — следчага i наладчыка станкоў, вынаходцу. Хто больш патрэбны грамадству? Абодва патрэбныя. Аднак чамусьці захацелася, каб Андрэй быў слесарам, а жонка яго простай жанчынай, ласкавай, сардэчнай, добрай гаспадыняй.
Ён, Павел Ігнатавіч i Насця ўсё яшчэ стаялі ў вузкім калідорчыку. А Тамара завіхалася на кухні. Яна гукнула мужу i дачцэ:
— Вядзіце ж дзеда ў сталовую.
Выйшаў з пакоя Павел-малодшы, без слоў паціснуў дзеду руку.
— Голас у вас змяніўся. Я не адразу пазнаў.
— Пагрубеў? Патанчэў?
— Ды як вам сказаць? Каб Зыкінай, то я сказаў бы: памаладзеў.
Насця засмяялася. I Тамара з кухні падала голас:
— Адзыкаў дзед сваё.
— Не жартуйце. У старых, сапраўды, голас мае цікавую адметнасць: у адных садзіцца да хрыпласці, у другіх — танчэе так, што боязна робіцца: не парваўся б. Запытаю ў музыкаў, як гэтая з'ява называецца.
— Старасцю гэта называецца, мой дарагі ўнук.
— Дык i старасць жа розная. Я недзе чытаў, што найбольш цяжкі перыяд у жыцці чалавека — сярэдні век. Ёсць усходні анекдот: спачатку чалавек — салавей, потым — асёл, працуе, як ён, потым — сабака, сцеражэ багацце, а потым, калі старэе... Насця, кім робіцца? -
— Не помню я тваіх анекдотаў. Можа, пастухом, унукаў пасе?
— А што! Ты ганаровы занятак прыдумала старым.
— Толькі каго пасвіць? Дзяцей бабы не хочуць нараджаць, — сур'ёзна сказаў Павел Іванавіч.
— А чаму бабы? — абурылася Насця.
— Не жанчыны вінаватыя — жыццё, — сказаў Ігнат Андрэевіч са смуткам.
— I мужчыны! Вунь нашага Паўліка ўжо чэрці не ажэняць, — засмяялася Насця. — Сем нявест меў...
— Не кляні, Насцюха. Як толькі цябе аддамо замуж, я тут жа ажанюся.
— Філосафы! Накрывайце стол! — гукнула з кухні гаспадыня. — Дранікі гатовыя!
Ах, вось што так смачна пахне: дранікі на сале! Лепшы ласунак маленства.
Калі Ігнат Андрэевіч увайшоў у самы прасторны пакой цеснай трохпакаёўкі, стол быў ужо накрыты.
Павел Іванавіч зморшчыўся, гукнуў жонцы:
— Тамара! Перасохнуць твае блінцы. Чым размачыць? Такі госць — i ўсухамятку!
— Ведаеш ты, дзе размочка.
— Во так i сказала б. А то цямніш, палохаеш гасцей. Насця, чаркі!
Сам выйшаў у суседні пакой i прынёс пузаты ёмісты графін цёмна-карычневай настойкі.
Чаркі імгненна апынуліся на стале.
— Каму даручым разліваць? Хто найлепшы віначэрпій?
— Разалью я, — сказала Тамара, скідваючы фартух i надзяваючы кофтачку. — Я усім знаю норму.
— Ну, першы тост за бацьку. Каб жыў да ста гадоў!
— Навошта? — пасміхнуўся Ігнат. — Каму гэта патрэбна? У няпоўныя восемдзесят няма куды падаццы, — i скалануўся: «Навошта такое прызнанне? Як крыўда на Андрэя, на Паліну. А гэта несправядліва».
— Прыходзь да нас, дзядуля, — запрасіла Насця. — Мы будзем весяліць цябе.
— Дзякуй, унучка.
Астатнія яе не падтрымалі — ні Тамара, ні Павелстарэйшы, ні Павел-малодшы. Госць адзначыў ix маўклівую далікатнасць i прапанаваў сустрэчны тост:
— Я вып'ю за вас. За маладых...
— Гэткая маладая? — скрывілася Тамара.
— Не згінайся, бабуля, у пяцьдзесят! — весела запярэчыў ёй муж. — Тады будзеш стагнаць, калі дажывеш да дзедавых гадоў. Хоць i ў бацькі твайго... Што за гады? Дзве сямёркі! Драбяза.
— Гэта праўда. Але сямёркі пікавыя. Чорныя.
— Піце. А то доўга будзеце высвятляць, у каго якія сямёркі, — сказала гаспадыня i першая да дна перакінула сваю чарку.
Пітво смачнае — салодка-горкае, водарнае, на нейкіх ягадах i травах настоенае.
Ігнат даўно не ўжываў алкаголю, i ў яго адразу весела зашумела ў галаве, i прыйшло замілаванне да ўсіх гэтых блізкіх людзей i горкі папрок сабе, што так рэдка наведвае ix. Хацеў перад імі асудзіць сябе i паабяцаць, што будзе прыходзіць. Але i пад чаркай не губляў рэальнасці. Яму хочацца быць у вясёлай сям'і. A ці ўсе тут будуць радавацца яго прыходам? Людзі могуць быць занятыя справамі ці быць не ў настроі. Нават малая Насця. У яе гады не дзед прадмет цікавасці.
— Еш, бацька, еш, — ласкава, па-хатняму, запрашала дачка.
I ён еў апетытна i многа, бо даўно ўжо не меў такой вячэры, бадай, з прыёму ў мітрапаліта... Ды там прысмакі рэстаранныя, а тут усё хатняе: капуста, якая i да вясны трымае сваю свежасць, марынаваныя рыжыкі, сала, паўпатэльні луку i — галоўнае — дранікі.