— Таму што слухаем з пятага на дзесятае, калі ўрвеш паўгадзіны.
— А часцей глядзім пад «мухай», — засмяяўся самы малады Іван Браток.
Задача была не лягчэйшая за дзіцячую.
Дома Ігнат Андрэевіч рэгулярна глядзеў тэлевізар, чытаў газеты. Марына газет не выпісвала. Хадзіў на пошту, похапкамі праглядаў тыя з газет, якія паштарка яшчэ не разнесла; мала што заставалася — не выпісвалі людзі газет.
Беручы на пошце газету, адзін з ветэранаў сказаў:
— Хутка развучымся чытаць. Акуляры паламаў — купіць не магу, паўпенсіі трэба, баба не дае. Жонку бачу без акуляраў. Але праўда яе. За што хлеб купіць? Без хлеба не пражывеш. Хлеб будзе, акадэмік?
Ці заўсёды будзем з хлебам? Во — галоўнае пытанне палітыкі. Акадэмік ведаў: пра што б ён ні гаварыў — пра саюз з Расіяй, пра Чэчню, Югаславію, — у гэтай прызбеннай аўдыторыі к лопат адзін — хлеб. Хоць i пра палітыку пытанні падсыпаюць, як грэчку пад калені. Моршчыся, але адказ дай, не газетны, свой, сялянскі; ты ж селянін, як i яны, усё жыццё змагаўся, каб было больш хлеба i да хлеба. I тыя, хто рабіў з ім яшчэ хлапчукамі, чакаюць незвычайных адказаў на самыя адмысловыя пытанні. I ён хваляваўся, як, можа, не хваляваўся перад выступлением з дакладам на міжнародным сімпозіуме. Цікава i пагутарыць з тымі людзьмі, якія паўстагоддзя назад былі яго галоўнымі памочнікамі на закладцы доследных участкаў. Старыя работы гэтай не любілі, а моладзь да творчасці цягнулася. Ці пазнае ён усіх? Калі сустракаў на вуліцы, некаторых пазнаваў, а некаторыя, у каго пільна ўглядаўся, называл! сябе самі. Здзіўляўся сваёй памяці, увогуле чалавечай памяці. За пяць дзесяткаў гадоў сустрэўся з тысячаMi людзей. I многіх памяць утрымлівала, але з дзіўнай асаблівасцю: больш тых, з кім працаваў, сустракаўся ў маладосці, чым тых, з кім сядзеў у прэзідыумах дзесяць ці пяць гадоў назад.
Не адразу чамусьці падумаў, што калі Андрэй патэлефануе дзядзьку Ціхану i даведаецца, што бацька не даехаў да Гомеля, то можа ўзняць вялікі вэрхал. Такая ў яго праца — шукаць людзей. А тут знік бацька. Куды? Можа падняць усе следчыя органы рэспублікі. Весела падумаў: узніме ўсіх, а пра Марыну не згадае. Хіба Тамары пазвоніць. Але дачцэ Марына пра госця, здаецца, не пісала. Пазваніў Ціхану, папрасіў патэлефанаваць Андрэю:
— Не палохай толькі, што я ў прымакі пайшоў, абразіцца сын.
Андрэй прыехаў у наступную нядзелю на сваёй «вольве».
Марына як бы трохі спалохалася, разглядаючы Ігнатавага сына. Але ён звяртаўся да яе вельмі карэктна, бадай ласкава, падзякаваў, што яна прытуліла ўцекача.
— Я падумаў ужо, бацька, што ты ў Германію падаўся. Ды не, не тыя погляды, немцаў ты не любіш. Ну, а пра Амерыку i гаварыць няма чаго: сусветнага жандара ты ненавідзіш.
Адзін на адзін спытаў у бацькі:
— Ты што, у прымакі падаўся?
— Не гарадзі глупства. Не ў мае гады.
— Бывае i ў твае гады. Як кажуць, серабро ў скроні...
— Ты думаеш, у такія гады жанчына трэба? Душа яе. Адпачыць... у мінулым. Мне спакойна тут.
— Во гэта мне i страшна — што душа. Маму забудзеш, памяць яе. Калі на магіле быў?
— А ты, сын, калі быў?
Андрэй пачырванеў: бацька ездзіў на магілу часта, на аўтобусе, а ён, сын, на ўласнай машыне не знаходзіў часу заглянуць.
Сын прывёз пенсію.
— Светка імянінніца, дай ёй на падарунак.
Аддаў палавіну сумы.
— А ты?
— Мяне накормяць.
Андрэй уздыхнуў:
— Глядзі ж, бацька.
— Куды мне глядзець? Я ўсё жыццё азіраўся. Галавой круціў.
— Не вельмі ты азіраўся. Першы ў атаку ішоў.
— Здаралася, што ішоў. Але калі гэта было! Цяпер — які з мяне воін?
Марына пакрыўдзілася, што Андрэй не застаўся на абед.
— Мне трэба яшчэ ў Светлагорск. Справы, ліха на ix...
— I ў нядзелю — справы?
— У нядзелю крамолы больш. П'юць больш. Выпіў шклянку малака ды пачакаў, пакуль гаспадыня сабрала гасцінцы: вялікі кошык яек, масла, вішань — сваім унукам, меншы — Ігнатавай унучцы Свеце.
Андрэй быў вясёлы. Пажартаваў:
— Пажэніцеся — на вяселле запрасіце.
— Мы ўжо жаніліся. А цяпер позна, — без усмешкі, амаль змрочна сказала Марына, збянтэжыўшы следчага. Андрэй, развітваючыся, пацалаваў старой руку.
— За працу вашу.
— Хіба за працу. Ігнат пасміхнуўся:
— Ты як гжэчны поляк.
Бацьку Андрэй паціснуў руку, пажартаваў:
— Не ўцякай нікуды больш. Не давай мне лішняга клопату.
Абедалі ўдваіх. Марына ела з апетытам i многа гаварыла. Ігнат маўчаў. Ён ніколі не прымаў рашэнняў з • наскоку, не падумаўшы добра. А тут раптам сказаў: