— Каму з нас не хочацца мець вас губернатарам? А я да стральца дакапаюся.
— Капай, Міхаіл, глыбей. Такі ў цябе хлеб.
У дзень выбараў абласныя газеты далі на першай паласе інфармацыю, што машына кандыдата ў губернатары была абстраляна з густога лесу.
Газетныя кіёскі апусцелі за гадзіну, даўно ўжо так не куплялі газеты.
Вікенцій Паўлавіч абурыўся.
— Хто мог даць такую дурную інфармацыю? Хаця б праўду напісалі.
Залоза весела смяяўся.
— Раскрыць выбаршчыкам, што кандыдат п'янстваваў? Не павераць, што ты не п'еш.
— А тут... Калі стралялі ўночы з лесу i не пацэлілі, то хто мог бачыць, што стралялі? Толькі дзеці i жанчыны могуць паверыць. А кожны, хто трымаў зброю, скажа: лухта несусветная.
— Нам не пашкодзіць i лухта.
— Ну, Іван, калі гэта твая работа, то рыхтуйся да добрага прачоса.
— Ну што ты! Думаю, гэта Эдзік, ён жа піша ў газеты, апавяданні друкуе. Наш Чэхаў.
— А яму навошта няпраўда?
— Яму галоўнае — сачыніць. Пісьменнік жа! Не сачыніць — пахудзее. Ад чаго ты думает, ён такі тоўсты?
Ад таго, што сачыняе.
— Падазрона вясёлы ты сёння.
— Бо ўпэўнены ў нашай перамозе.
— Дай Бог.
І Бог даў.
У дзень свайго ўступлення на высокую пасаду Вікенцій Паўлавіч спачатку адчуваў сябе імяніннікам. Хадзіў па прасторным кабінеце. Захапляўся яго памерамі:
— Футбольнае поле, а не кабінет.
I адначасова асуджаў:
— Навошта будавалі такія кабінеты? Сапраўды, савецкія кіраўнікі хварэлі на гігантаманію. Сваёй уласнасці не мелі... не дазволена, але калі хто меў магчымасць стварыць раскошу за дзяржаўны кошт... Гэта нас i загубіла, — асекся на слове «нас». — А чаму я сябе далучаю да ix? Я, як кажуць, яшчэ бегаў у кароткіх штоніках. А што я мог зрабіць у камсамоле? Славіў ix.
Задумаўся. Успомніў запавет, які прыняў: заўсёды i ва ўсім быць шчырым — з самім сабой i з людзьмі; шчырасць — адзіная палітыка, якая можа ўпрыгожыць кіраўніка такога рангу, таму ён падпарадкаваў сваю праграму; гэтаму бязлітасна прызнаўся: «Славіў! — але тут жа змякчыў прысуд: — Хіба адзін я? Быў час, была эпоха, як напісалі нашы дасціпныя паэты».
Спыніўся перад шыкоўнай кніжнай шафай з карэльскай бярозы i столікам з мяккімі крэсламі. Між іншым, першае самастойнае рашэнне яго — прыбраць мяккую мэблю, замахнуўся, было i на кабінет: аддаць пад бібліятэку, пад агульны аддзел, але тут жа тармазнуў сваю аскетычнасць: неразумна, смяяцца стануць, будавалася ж так — прыёмная, два кабінеты: старшыні i намесніка. Прэстыж, нарэшце.
У шкле шафы палюбаваўся сваім адлюстраваннем, хоць яно i ламалася на карашках кніг. Застаўся задаволены — не сабою, гальштукам: Іван падарыў, папракнуўшы: «Што ў цябе за гальштук — замурзаны ды i па колеры — як у вясковага модніка». Ён рэдка займаўся сваім гардэробам, i быў гардэроб заўсёды сціплы. Маша адпрасавала яму касцюм, пакамечаны ў выбарчых паездках, — лепшага не меў, i грошай у доме заставалася толькі на хлеб i на малако. Паспрабуй накарміць такога бэйбуса, як яго сын! А дачку — адзень па-сучаснаму. Але дзяцей успомніў з ласкавасцю, замілаваннем. Яны ў яго выдатныя, у свае школьныя гады бадай ні разу не зрабілі прыкрасці — ні двоек не прыносілі, ні шыбы Hiкому не разбівалі. Толя без усякай страхоўкі здаў усе предметы на «выдатна» на ўступных экзаменах ва універсітэт. На пятым курсе ўжо. Пра аспірантуру думае. Маці ўжо гаварыла з ім на гэтую тэму: ці не мог бы закінуць слова вучоным? Баяўся пакрыўдзіць жонку, гаварыў мякка, але са сваёй заўсёдняй прынцыповасцю:
— Маша, на што ты мяне штурхаеш: губернатар просіць за сына. Як ты не разумееш? Смяяцца будуць. У прамовах — адно, у жыцці — тое ж, што рабілі ўсе...
— I будуць рабіць, — уздыхнула Марыя Іванаўна.
— Пры мне не будуць!
— Наіўны, ты, Віця. Перабольшваеш свае сілы.
Успомніў жонку, тую нядаўнюю размову ўначы, калі нават Толя i Таня, нацешыўшыся тэлевізарам, салодка спалі. Пасміхнуўся. Гледзячы на карашкі экцыклапедыі, звыкла разгладзіў вусы — але ix не было: перад выбарамі пагаліўся. Цяпер пашкадаваў i цвёрда вырашыў:
— Адрашчу, — i задаволена пасміхнуўся. — Ну што, Марыя Іванаўна, дык хто аказаўся мацнейшым — стары Мудроны ці твой бязвусы муж? А ты не верыла...
Звярнуў увагу на пустыя паліцы. Яўна ж з ix прыбралі кнігі, i прыбралі, відаць, Маркса i Леніна, вунь толькі даведачную пакінулі.
Вырашыў вярнуць ix: лепшыя эканамісты, палітыкі i філосафы яшчэ не выраслі.
I зноў, не ў першы раз, падумаў самакрытычна пра слабасць сваёй платформы: у яе няма кітоў, на якіх бы яна стаяла, — тэорыі. У апошні год прагна чытаў літаратуру пра вопыт высокаразвітых краін; кніг такіх пераклалі нямала ўжо, але больш пра эканоміку, пра палітыку — мала, a філасофскага абгрунтавання рыначных адносін у сукупнасці з усімі працэсамі, якія адбываюцца ў грамадстве, у псіхалогіі людзей, — i зусім мала... Што такое сучасныя класы i што адбываецца паміж імі? Хацелася як можна больш прачытаць пра арганізацыю грамадства, якое назвалі «шведскім сацыялізмам». Але якраз такіх прац i не было. Нешта пішуць рускія аўтары — тыя, што нядаўна славілі марксізм-ленінізм. A перакладаў са шведскай мовы зусім няма. Не хочуць шведы пісаць? Разляніліся ад сытага жыцця? Ці няма чым хваліцца перад цэлым светам? Кітайцы бадай лепшы сацыялізм будуюць. Кітайскі — больш да сэрца, але зноў жа толькі з падачы рускіх аўтараў.