Ды Бог з ім, з рабочым. У кожнага свой характар. Ды ці мала што яму магло сапсаваць настрой. Мог той жа Чувак на развітанне даць разгон, спагнаць злосць на падначаленых.
Дастаў з мяшка том Леніна, зморшчыўся. Кніга была бязбожна запылена. Адчыніў дзверы ў прыёмную, папрасіў:
— Матрона Піліпаўна, дайце мне анучыну якую чыстую кнігі выцерці.
Сакратарка не адразу прыйшла з двума ладнымі шматкамі блакітнай фланелі.
— Вы, Матрона Піліпаўна, вытрыце пыл, а паставіць... я сам пастаўлю.
Узяў том Леніна, разгарнуў. Прачытаў: «С другой стороны Рабкрин должен быть сведен к 300-400 служащим, особо проверенным по части добросовестности и по части знания нашего госаппарата, а так же выдержавшим особое испытание относительно знакомства их с основами научной организации труда вообще и, в частности, труда управленческого, канцелярского и т. д.»
Здзівіўся. «I на гэта забыліся? Не помню, каб за апошнія шэсць гадоў хтось прыгадаў ленінскія словы... Гэтыя i многія іншыя. A між тым як актуальна яны гучаць».
Матрона Піліпаўна, убачыўшы, як губернатар паглыбіўся ў чытанне, выцірала i складвала кнігі бясшумна, стаіўшы дыхание. Вікенцій Паўлавіч чытаў.
Увайшоў Каржакевіч, прысеў каля стала. Гаспадар зірнуў на яго i дачытаў абзац.
— У што вы так паглыбіліся?
Вікенцій Паўлавіч загарнуў кнігу.
— Ленін? — здзівіўся намеснік. — Вы штудзіруеце Леніна? Думаеце, вернемся ў сацыялізм?
— Думаю, што вернемся. Але не сёння. I не заўтра. Гадкоў... Не скажу праз колькі... не праз адзін дзесятак. I сацыялізм той будзе зусім іншы. Чыталі пра шведскі вопыт? А я на днях прачытаў выказванне аднаго старога, які не занімаў высокіх пасад, але стаў бацькам самай вялікай нацыі — Дэн Сяопіна. Я нават выпісаў яго словы, — дастаў з нагруднай кішэні запісную кніжачку. Во яны: «Які сэнс у ярлыках — «капіталістычны», «сацыялістычны»? Галоўнае — развіццё прадукцыйных сіл, павышэнне жыццёвага ўзроўню». Але я гатовы аспрэчыць i Дэна. Каб ісці да мэты i не блукаць, трэба знаць дарогу, а дарога ў палітыцы i эканоміцы — тэорыя. Без яе — як цёмнай ноччу ў лесе.
— Не распішуць вас журналісты, убачыўшы ў шафе гэтыя кнігі?
— Няхай распісваюць. Чаму мы ўсіх баімся? Кніг баімся. Дэмакраты!
— Дарэмна вы так раптоўна Чувака выгналі.
— Я не выганяў яго. Ён сам падаў заяву па ўласным жаданні. Ад вас ён выскачыў раз'юшаны.
— Ад мяне?
— А каму я сказаў, што Іван Залоза просіцца на кіраўніка? Нікому не казаў...
У Каржакевіча перасмыкнулася шчака.
— Ваш Іван яшчэ ў час выбараў крычаў, што разгоніць усіх нас.
— Ну i дурань. Хоць на Івана гэта не падобна. А чаму вам раптам стала шкада Чувака? Вы ж самі сказалі: злодзей.
— Злодзей. А хто ў наш час не крадзе?
— Вы што, сабе не верыце?
Каржакевіч засмяяўся.
— З вамі небяспечна гаварыць... на некаторыя тэмы.
— Давайце мы з вамі не будзем запускаць руку ў дзяржаўнае, i нашы падначаленыя перастануць... не адразу, безумоўна, але...
— У дзяржаўнае мала хто ўжо запускав руку. Эканоміка шматукладная. Можна браць у прыватным. I не красці, у банальным разуменні гэтага слова. Самі дадуць.
— Хабар? За што?
— А вы знаеце, даюць за слова, за добрае слова.
— Не цямніце, Сяргей Аўдзеевіч. Я знаю вагу слова, знаю, як яно цэніцца. Але тое слова, за якое могуць даць хабар, мае матэрыяльную вагу: вы падтрымалі атрыманне крэдыту, стварылі рэкламу, падказалі перспектыўную прыватызацыю, выгоднае акцыяніраванне, памаглі, каб АПУ адвяло лепшы ўчастак для забудовы.
Каржакевіч засмяяўся.
— А вы ведаеце кухню.
— A хіба я на небе жыў?
— Але якія мы былі б кіраўнікі, каб не рабілі таго, што вы пералічылі. Гэта наша праца. Памагаць трэба не толькі вагоннаму заводу, але i сумеснаму з немцамі тарнаму заводу.
— Але за гэта вам дзяржава плаціць зарплату.
— Хто ў наш час жыве на зарплату?
— Вы выдаеце сябе.
— Вы робіце абразлівыя вывады. Я жыву на зарплату. Але каньяк часам п'ю чужы. I піва бясплатнае... Які б вы не былі звышсумленны, адгарадзіцца ад людзей сцяной вам не ўдасца, a ў ix, у людзей, свае нормы жыццяўклада. I ix, нормы гэтыя, проста так, адным махам не пераробіш. Дазволю сабе параіць вам: не спрабуйце секчы з пляча. I не ператварайцеся ў новую мятлу. Чувак грыміць наконт мятлы. Але дзвярыма не грукае, абыходзіць упраўленні, аддзелы, чуллівых жанок да слёз даводзіць.
— Акцёр.
— Акцёр, — згадзіўся Каржакевіч i сумна ўздыхнуў: — Усе мы акцёры, толькі тэатр наш пагарэў.