— А мне без розніцы — ноч ці дзень. Як стамлюся, то сплю добра. Каву. — усміхнуўся Уладзімір. — Дык якая якасць галоўная?
— Налівай сам колькі трэба... Годнасць, — цвёрда адказаў Антось і нават указальны палец выставіў угару. — Калі зможаш годна трымацца ўва ўсякіх абставінах — выжывеш. Бо такіх, як ты, будуць паважаць. Табе будуць верыць. На цябе будуць спадзявацца. Цябе проста будуць уважаць за чалавека. І будуць хоць крышку, ды шанаваць мацнейшыя за цябе. От, разумееш, якая цікавая штука выходзіць. Там — умовы не для людзей, правілы жыцця — нечалавечыя. Але калі ты чалавекам і ў такіх умовах застаешся — табе павага. Я думаў, чаму так? А потым зразумеў. Апошнія бандыты не хацелі ператварыцца ў звяроў, страчваць дарэшты сваё чалавечае аблічча. Таму ім так важна было бачыць перад сабой вось такога — годнага чалавека. Ім важна было мець нешта сапраўднае, што не збрэша, не прадасць... Дык вось, Валодзька, годны — не цярплівы.
— Ды я ведаю... — згадзіўся Уладзімір, спытаў пра іншае: — А чаму ты вярнуўся? Адчыніў бы якую фірму ў Расіі. Навучыўся ж зарабляць грошы...
— Пакуль бацькі жывыя былі, дык неяк і не цягнула сюды, — прызнаўся Антось. — А потым прыехаў і зразумеў: як надарыцца што, у мяне ж няма месца на гэтай зямлі, апрача бацькоўскай хаты. Усё чужое. І офіс у мяне быў, і супрацоўнікі, і бізнес невялікі. Прадаў усё. Не, не шкадую ні кроплі. Ведаеш, Валодзька, калі пачаў сам за сябе адказваць, лягчэй мне стала. Неяк прасцей.
— Так і не ажаніўся?
— Не, не ажаніўся. У Сібіры былі жанчыны, там жанчыне без сталага мужчыны немажліва, па руках пойдзе і загіне. І ў мяне былі... часовыя. За жанчыну адказваць трэба, цалкам. Як за сябе. Там я мог адказваць. А вось тут — не, не стану. Бо адчуваю, казаў табе: нічога ў мяне не выйдзе, некалі марна ўсё пойдзе, — без скрухі скончыў Антось, усміхнуўся невясёла, прапанаваў: — Давай яшчэ па адной ды пойдзем спаць. Я прызвычаіўся рана ўставаць, трэба каб галава была нецяжкая. Едзем у горад?
— Ага, едзем, — згадзіўся Уладзімір. — Зладжу там справы, зазірну на кватэру да бабулькі, ці ўсё ў парадку... Вось ты кажаш, што нічога не выйдзе ў цябе, што ўсё дарэмна — і робіш. Хоць ты і казаў пра прычыны, мне ўсё адно незразумела... Я не змог бы так...
— Ды я і не хачу, каб ты мог. І прапанова мая да цябе — больш для цябе самога. Калі не вызначыўся пакуль што з месцам, дык папрацуй у мяне. Але прывязваць цябе надоўга не хачу. Нікога не хачу. Таму і з садам не спяшаюся, таму і скаціны не трымаю, каб работнікаў не наймаць. Разумею: прыкіпіць чалавек душой да справы, надта ж балюча будзе адрывацца. І пагатоў не хачу, каб жанчына якая тут была.
— Ды як жа мужчыне зусім без жанчыны? — вырвалася ў Уладзіміра.
— Горад ёсць, — адмахнуўся Антось. — Раз на тыдзень можна пасядзець у якой рэстарацыі, там усё знойдзецца. Машына вялікая... Ідзем?
— Ага, зараз, пакуру яшчэ, — адказаў Уладзімір. — Слухай, а не страшна табе тут аднаму? Ну, вяскоўцы вяскоўцамі, гэта адно, дзяржава таксама. А бандыты розныя? Іх хіба няма?
— Іх меней за ўсё баюся, — рагатнуў Антось. — На іх у мяне пушка ёсць.
— Сапраўдная? — акругліў вочы Уладзімір.
— Ну, не цацачны ж, сапраўдны пісталет.
— Дык...
— Вось табе і дык-індык. Некалі даўно, разумны амерыканец, партрэт якога на далярах сёння, Франклін, расказваў сваім амерыканцам анекдот: што такое дэмакратыя і што такое свабода. Калі два ваўкі і адна авечка галасуюць за тое, што будуць есці на вячэру, гэта — дэмакратыя. А свабода — калі ўзброеная авечка апратэстоўвае вынікі галасавання. Разумееш? Калі чалавек не мае права і мажлівасці ў кожны момант абараніць сваё жыццё і жыццё сваіх блізкіх — ніякай свабоды насамрэч у яго няма, — скончыў Антось сцішана, махнуў рукой, нібыта адганяў свае думкі, якія яшчэ роіліся ў галаве і прасіліся ў словы: — Кінем пра дурное. Пакуры сабе. Нічога не прыбірай — птушкі прылятуць, падзяўбуць. Тут вавёрка іншы раз скача, бачыў.