Алесь не раз і не два выказваў свае думкі наконт існага стану рэчаў у грамадстве. На кафедры, дома. Ён не баяўся, бо лічыў нармальным мажлівасць для кожнага выказаць тое, што думае. Яго не здавальняла шмат чаго, шмат чаго абурала, злавала, выводзіла з сябе, наганяла нуду і яшчэ часцей — абыякавасць да поўнай спустошанасці, калі мажлівым і разумным бачылася адзінае: на ўсё махнуць рукой. На краіну, на народ, які не хоча нічога ні ведаць, ні помніць, ні шанаваць. Алё ён штораз супакойваўся і працаваў аддана як мог, бо з усяго стваральнага ён мог прызнаць толькі працу. Элементарную стваральную працу, якая хай пакрысе, хай па ледзь-ледзь, але дае вынікі. І хай тыя вынікі будуць запатрабаваныя праз гады — галоўнае, каб у час запатрабаванасці новаму было на што абаперціся. Але Алесь быў супраць усякіх дзеянняў, якія маглі быць працягам слоў пратэсту. Пратэст нічога не можа даць, апрача пратэсту. Усякі пратэст — рэвалюцыя, а рэвалюцыйнае змяненне свядомасці заўсёды прыводзіла да яшчэ большай бяды і большай крыві. І таму ў нейкай меры Алесь быў на баку ўлады, якая рэагавала на пратэсты па-ўладнаму: арыштамі і штрафамі. Гульня, думаў Алесь. Адрэналіну хочацца абодвум баком...
Ён і праўда ніколі не завісаў на апазіцыйных сайтах. Яму іншы раз пераказвалі навіны, так. Але сам не імкнуўся там бываць. Яго раздражняла адкрытая варожасць людзей да ўлады, шчырая нянавісць. Гэтак не павінна быць, лічыў Алесь. Нянавісць не можа быць стваральнай.
Адкрыўся сайт.
Алесь замёр ад неспадзяванага: на фотаздымку двое амапаўцаў і яшчэ адзін у цывільным валаклі — так, проста валаклі, маладую жанчыну. Дужыя дзецюкі ў форме заціснулі пад пахамі высока аголеныя дзяўчыніны ногі, ззаду дзяцюк з рабаціністым тварам прытрымваў цела за руку, а то б галава цягнулася па ходніку. Аднак доўгія русявыя валасы ўсё адно падмяталі шэрыя і чырвоныя пліткі, вольнай рукой яна як спрабавала схапіцца за іх, утрымацца.
Яны цягнулі дзяўчыну нагамі ўперад.
Толькі адзін гэты факт выбухнуў такім нутраным пратэстам, што Лобач задыхаў часта і глыбока. Каму яшчэ, як не яму, ведаць: што значыць — нагамі наперад. Ніколі жывое нельга так несці.
На здымку была не Надзея, жанчына была ў кароткай чорнай спадніцы і белым гольфе.
Але... Надзею ж, відаць, цягнулі так сама... Не маладую п’яную смаркачку, а настаўніцу, класнага кіраўніка выпускнога класа, інтэлігентку — вось так цягнулі?!
За што? Што там такога магла зрабіць Надзея? Проста быць у той момант на тым месцы. Неверагодна! Як жа можна, вось так — хапаць? Яна казала, што яе судзілі і аштрафавалі... Дык што суд? Няўжо там суддзі не бачаць, хто перад імі: заўзяты апазіцыянер ці проста выпадковы чалавек?
Як так можна? Мы ж цывілізаваная краіна...
Здымкі мяняліся адзін за адным. Алесь пераходзіў з сайта на сайт, пстрыкаў і пстрыкаў... Было невыносна балюча ўсведамляць, што дзікунскі гвалт сапраўды быў. І не недзе далёка — тут, у яго горадзе. Раней усё, што адбывалася на палітычнай арэне, здавалася далёкім, але цяпер адбылося так блізка, што прыйшло ў ягоную сям'ю. І таму здымкі — усе, што ні бачыў Алесь, сталі нібыта ягонай сямейнай хронікай. Тое, што раней падавалася амаль віртуальным, ураз напоўнілася рэальнымі, сапраўднымі пачуццямі болю, сораму і нянавісці.
Частка Лобачавай свядомасці, якая заўсёды бараніла душу ад вонкавага зла і чужой бяды, ад лішняга хвалявання, ад непатрэбных перажыванняў, скуголіла цяпер тонкім голасам: кінь, не глядзі, пашкадуй свае нервы, што табе да таго? Яму трэба было ўстаць і ісці, а хоць бы варыць тыя чортавы пельмені. Але Лобачу важна было пабачыць усё, разгледзець кожны здымак. Ён зразумеў, што шукае Надзею. Нешта спрадвечна мужчынскае абудзілася ў ім у гэтыя хвіліны, і ён шукаў, хацеў пабачыць твары тых, хто хапаў, хто цягнуў самага дарагога для яго чалавека на зямлі, адзіна блізкага — ягоную сястру. Навошта шукаў? Так, каб ведаць. Каб пабачыць: што на тых тварах.
Алесь сядзеў перад маніторам і фізічна адчуваў, як тыя электрамагнітныя хвалі, што стваралі малюнкі на маніторы, траплялі ў грудзі, насычалі нутро такой роспаччу, якой дагэтуль не даводзілася адчуваць ніколі.
Лобач устаў з-за кампутара спустошаны, проста ніякі. Было адчуванне, што раптам у свеце ўсё змянілася. Абрынулася тое галоўнае, што падавалася вечным, на чым трымалася сама каштоўнасць чалавечага жыцця, самога чалавека.
Ля пуфіка ён падняў пляшку з кілішкам, прайшоў на кухню, лінуў у кілішак каньяку, потым, перадумаўшы, пашукаў вачыма які іншы посуд, узяў кубак для гарбаты. Піць каньяк з кубка было нязручна, вадкасць нечакана выцякала з куточкаў вуснаў, але Лобач глытаў, не адрываючыся, пякучы напой.