Ішоў вуліцай і ўсё выразней адчуваў, што ва ўсім горадзе сёння такая вось бяда як і ў яго: учора да шмат якіх жыхароў палітыка нахабна, не пытаючыся, прыйшла дадому: прыйшла збітымі роднымі і знаёмымі, сябрамі і блізкімі, непадымнымі штрафамі, роўнымі заробку, паведамленнямі пра адміністрацыйныя арышты. Навінамі з сеціва і страхам. Адчуваннем асабістай бездапаможнасці, нікчэмнасці, духоўнага гвалту.
Уставіў у тэлефон сім-картку і пабачыў, што ў Надзеі тры званкі без адказу. Адзін быў пазначаны “дырэктар”, два другія “Аліна”.
Надзея патэлефанавала са свайго пакоя, потым зайшла да Алеся, які ўсё ж узяўся за працу, максімальна абстрагаваўшыся ад сэнсу пісання.
— Мяфодзьеўне тэлефанавала...
Галіна Мяфодзьеўна — дырэктар, Лобач ведаў. Ён запытальна ўзняў на сястру вочы.
— Сказала пісаць заяву на скасаванне кантракта з асабістых прычын. Бо ў адваротным выпадку яна мусіць звольніць мяне за прагул...
Вочы ў Надзеі былі сухія, яна толькі моцна-моцна прыкусіла вусны.
Вячэралі ў цішыні. Умыкаць тэлевізар на кухні, каб пачуць цяпер хоць адно слова з афіцыйных навінаў — гэта здавалася продажам апошняга кавалка асабістай годнасці.
Лобач доўга не мог заснуць, прыслухоўваўся да дыхання сястры. Калі ж нібыта ад штуршка расплюшчыў вочы, у Надзеіным пакоі гарэла святло. Яна сама сядзела на канапе, захапіўшы і сціснуўшы ў кулакох канец коўдры.
— Не магу... Прыснілася, страшна. Вочы заплюшчу — нешта падае на мяне, душыць...
— Кладзіся, не вымыкай святла. Я пасяджу.
— Добра. Дзякуй.
Надзея быццам заснула. Не ўздрыгвала, не стагнала ў сне, але вочы, заплюшчаныя, мітусіліся пад вейкамі.
Алесь праседзеў у пакоі ў сястры цэлую ноч. Праз гадзіну ён прынёс ноўтбук і стаў пісаць. Пісаў артыкул, запісваў тыя самыя думкі пра неандэртальца і чалавека разумнага. Думкі лёгка шыхтаваліся ў сказы, адно што Лобач адчуваў нейкую халодную, злую эмацыйнасць і крыху баяўся, што ўсё гэта будзе замінаць пры ўспрыняцці тэксту. “Потым перачытаю, выкіну лішняе”, — думаў ён.
Надзея раз на гадзіну ці часцей расплюшчвала вочы, бачыла святло ў пакоі, брата — і засынала далей. Лобач пісаў, амаль нічога не правячы, хоць спыняўся часта і перачытваў напісанае.
Артыкул выходзіў вялікі, грунтоўны, такіх даўно не пісалася.
Але Лобач ведаў, што наўрад ці дзе надрукуюць напісанае. Можа, і надрукавалі б. Там, куды Алесь не панясе. Бо надрукаваць такі артыкул — амаль падпісаць сабе прысуд.
Але не выказацца Лобач таксама не мог.
Надзея добра заснула, стала дыхаць глыбока і роўна, калі за вокнамі пачало заўважна святлець. Яна ўстала рана, адразу за Алесем. Выглядала вельмі дрэнна: цёмныя паўкружжы пад вачыма сталі яшчэ выразнейшымі, твар быў хваравіта-бледны, вочы глыбока запалі. Вусны амаль не вылучаліся на твары, і Надзея не стала іх падмалёўваць: “Не магу я... касметыка смярдзіць мне”.
— Што будзеш рабіць? — спытаў Алесь. — Я грошы ўчора зняў, бяры, колькі трэба.
— Ага, дзякуй... Заплачу штраф, напішу заяву, — пацепнула Надзея плячыма. — А болей рабіць і няма чаго.
Лобач пабыў ва ўніверсітэце да трох гадзін дня. Яшчэ перад дзвярыма сваёй кватэры спалохана адзначыў: гучна, надта гучна працуе тэлевізар — нешта спяваюць.
Нервова адамкнуў дзверы — Надзея стаяла насупраць дзвярэй, прыціскаючы далоні да грудзей. Напружана ўсміхнулася яму, пайшла, прыцішыла гук.
— Не магу, Алесік... Не магу — так страшна, здаецца, нехта ходзіць па кватэры, нехта цікуе за мной. Аж скура на галаве сцягваецца.
Лобач зноў праседзеў паўночы ў пакоі ў сястры. Яна амаль не спала — прыслухоўвалася да начных гукаў. Усхапілася, вырачыла вочы, калі пад акном нечакана спрацавала процізгонная сігналізацыя нейкага аўтамабіля. Звычайная рэч — можа, падлеткі дурэюць, можа, які бадзяжны кот.
Надзея дробна дрыжала — усім целам, быццам была не пад коўдрай, а пад задубелай на марозе прасціной.
Раніцай яна моцна спала. Алесь пайшоў на працу, раптам адчуўшы мізэрнасць усіх сваіх універсітэцкіх праблем. Недзе аб адзінаццатай ён патэлефанаваў Надзеі.
— Алесік, не тэлефануй, — прыглушана адказала сястра. — Мяне праслухоўваюць.
Увечары ён асцярожна загаварыў пра тое, што Надзеі добра б паказацца лекару — няхай бы выпісала якія супакаяльныя пігулкі, бо валяр’янка ж не памагае. А піць штовечара каньяк да лёгкага ап'янення — не выйсце.
— Не пайду! — спалохана адмовілася Надзея. — Яны запратораць мяне ў вар’ятню, яны чакаюць...
Вось цяпер Лобач дакладна зразумеў, што ў дом прыйшла чарговая, па-сапраўднаму вялікая бяда.
ЧАСТКА 7
Амаль за сто гадоў дагэтуль