Пралог. Бой
Кляштар быў абгароджаны высокім мурам, які замыкаўся на галоўным храме. Сам храм, з адной вялікай вежай і дзвюма вежамі-званіцамі, стаяў на гары пры дарозе. Да сяла вяла толькі адна дарога, а з трох бакоў паселішча абмывала рака, робячы роўнае паўкола. Далей дарога бегла шырокай вуліцай, мінала сяло, узбягала на вялікі драўляны мост і, шмыгнуўшы праз поле, хавалася ў лесе. Разам з мостам цераз раку яна сама была як рака: ручайкамі сцякаліся з вуліц людзі, фурманкі, цягнулася жывёла, каб на мосце сабрацца ў шчыльную рознакаляровую патоку і павольна, панурыста цячы далей. Сяло выязджала. Жывая, маўклівая патока людзей цякла над шэрай бязгучнай патокай вады.
Мост трэба было захапіць без адкладу, каб дагнаць часткі белых, якія адыходзілі, і спыніць вываз усяго, што было найкаштоўнейшага ў сяле. Але трэба было мінуць кляштар.
Пярэдні высокі фасад храма станавіў сабой не што іншае як баявы вартавы пост, а дзве вежы-званіцы вакол цэнтральнай — рабілі кляштар непрыступным, калі паставіць на якой з вежаў хоць адзін кулямёт. А ён там стаяў.
Наскок конніцы на сяло не тое, каб захлынуўся — конніцы проста не стала. Знікла, зрэзаная трапнымі кароткімі чэргамі са званіцы. Пяхота раз за разам падымалася ў наступ і адступала, за выратавальную паваротку, пакідаючы пры дарозе свежыя трупы і целы параненых. Па параненых ніхто не хадзіў, хоць кулямёт і маўчаў у тыя хвіліны, калі выцягвалі параненага намкамроты.
Спрабавалі ўпаўзці ў мёртвую зону — не выходзіла. Трапна, ашчадна страляў кулямётнік.
Праз гадзіны дзве ў адказ на чарговую атаку са званіцы адказалі вінтовачнымі, а потым рэвальвернымі стрэламі. І тады зазваніў звон. Але звона не спалохаліся.
Пабеглі без асцярогі.
Трое байцоў адразу ўзлезлі на вежу званіцы, і долу паляцела хударлявае цела юнкера, амаль падлетка. Яго злавілі на дзясятак паднятых штыхоў. Мёртвага маладога белагвардзейца калолі яшчэ на зямлі. Сцягнулі боты — спатрэбіцца абутак! Густа здзіраўлены і набрынялы крывёю мундзір нікога не зацікавіў.
Ад здзекаў з мёртвага цела маладога юнкера чырвонаармейцаў адцягнуў глухі гук недалёкага выбуху — белыя падарвалі мост.
Байцы рвануліся былі ў невялікі нутраны храм кляштара, дзе ўкленчылі ў роспачнай малітве манашкі. Але камісар, паклаўшы двума стрэламі са свайго маўзера з доўгай руляй двух самых ахвотных да баб матросаў, не пусціў байцоў выплюхнуць сваю злосць на жанчын. Гэта ён зрабіў не з жалю: камісар помніў пра сакрэтны загад.
Рабавалі сяло, пустое, бязлюднае. Ды толькі не было чым пажывіцца — гаспадары пазабіралі з сабой усё больш-менш вартае, кулямётнік на званіцы даў ім гэта зрабіць. Хіба што ў невялікай карчме ўсё як быццам чакала гасцей. І пляшкі з рознымі напоямі былі, мабыць, найкаштоўнейшым, чым маглі ўздаволь пажывіцца ацалелыя чырвонаармейцы. Выпілі і з'елі, чаго знайшлі. Потым на загад разабралі колькі хат для рамонту знішчанага моста. У п'яным азвярэнні, якое насыцілася стомай, няўдачай і прыкрасцю ад гэтулькіх страт пры ўзяцці сяла, падпальвалі вялікія светлыя хаты і сціплыя шэрыя халупы.
І пайшлі.
Жаночы кляштар застаўся нечапаным. Сёстры малілі Бога за ўратаванне храма і іхняе збаўленне.
Каты
— Чуеш, Студэнт, а як з бабамі пры камунізме будзе? Якую пажадаеш, тую сабе і цягнеш? А от калі мне цыцастая якая ўпадабалася і Ямельку таксама? Не, у Ямелькі я забяру, ён і не рэкне, а вось з Дронам, як будзем дзяліць? Па чарзе, ці што?
Міцяй задзірае Студэнта штодня, і незразумела — ці то яго сапраўды хвалююць гэтыя пытанні, ці то ён атрымвае задавальненне ад таго, як Студэнт пачынае смешна моршчыць лоб у спробах адказаць на сама выкручастыя — зразумела, для мужыцка-салдацкага розуму — пытанні. Міцяй яшчэ зусім малады, яму гадоў дваццаць пяць. Ёсць у ягоным абліччы нешта ад пацука — выцягнуты ўперад вузкі твар, вочы-кропкі, востры нос заўсёды прынюхваецца, імкнучыся ўлавіць у паветры пах ежы. З учорашняга вечара байцы спецыяльнага асобнага чырвонаармейскага аддзела нічога не елі. Думалі, будуць начаваць у вёсцы, а знайшлі папялішча.
Ямелька, саракагадовы мужычок, трошкі нягеглы, паслужлівы (дакладней — па-вайсковаму скрайне дысцыплінаваны, за што і ўзяты камандзірам у аддзел), ніякавата ўсміхаецца на Міцяявы словы — ён асцерагаецца гэтага языкатага пацучаня. Андрон, якога з лёгкай Міцяявай рукі ў аддзеле завуць проста Дронам, на тыя словы рэагуе скупым адказам:
— Сунешся — заб’ю.
Ён — мужык дужы, такіх, прыкладам, як Ямелька, двое трэба, каб адзін Дрон выйшаў. У яго ўсё вялікае: вочы, нос, рот, хіба толькі лоб вузкі: валасы на галаве пачынаюць расці блізка што ад броваў.