— Камунізм скасуе сям’ю як буржуазную ячэйку, — пачынае Студэнт адказваць на Міцяява пытанне. — Тая сям’я ёсць сродакам эксплуатацыі. Цяпер шлюб будзе вольны, і кожны ў шлюбе будзе роўны: мужчына і жанчына.
— Гэта значыць, што жонку нельга будзе біць? — асцярожна ўдакладняе Ямелька.
— Оха, няўжо ты можаш бабу стукнуць? — не дае Студэнту адказаць, рагоча Міцяй. — Сваю біў?
— Не біў, — збянтэжана прызнаецца Ямелька. — Яна добрая была, навошта яе біць? Сястру ў замужжы моцна білі... А яна ціхая зусім...
Усе ведаюць, што пакуль Ямелька сядзеў у акопах, ягоную сям’ю скасіў тыф. А вёску разабралі на бліндажы.
— Бабу біць трэба! — гыркае Дрон і дадае: — Баба для мужыка створаная. Для ўцехі і службы. І браць яе трэба, калі зажадаеш. Бо тваё.
— Во! І я ж пра гэта! — усцешана падтрымвае Міцяй. — А то сядзіць у рэчцы голая, так падперла — дыхаць не можаш, а не зачапі, чужая, кажуць. Ага, стрываў, а няўжо ж...
— Чапіў-такі? — далучаецца да гутаркі байцоў Кір, дапытліва мружыць вочы. Ад ягонага пагляду Міцяй бянтэжыцца, круціцца на калёсах.
На Кіры — цяльняшка, цяльняшкі на двух ягоных змрочных, маўклівых сяброх. Але ўсе ведаюць, што Кір — не матрос, што ён быў на катарзе за рабаванні, крадзяжы і разбоі. Аднак камісар (не гэты, новы, а той, што быў раней) сказаў, што для рэвалюцыі Кір — сацыяльна блізкі элемент, бо рабаваў і абкрадаў багацеяў, таму ён на баку чырвоных. Кіра ўзялі ў аддзел за нюх: яго не абдурыш. Ён быццам прыляпляецца да чалавека сваім цяжкім прымружаным вокам, і гэта мала хто можа вытрымаць, калі што хавае. Потым Кір агледзіць памяшканне — і ўжо ведае, у якім куце трэба памацаць уважліва, каб знайсці хованку. Яго не тое, каб баяцца, але проста імкнуцца не трапляць яму на вока. Адчуваецца, што руды Кір не прабачыць у свой бок ні скосага позірку, ні крыўднага, на яго розум, слова. Вось і Міцяй з асцярогай пачынае расказваць:
— Дык... Як не крануць? Іду, значыць, гляджу з берага — така-а-я кабылка! Плёскаецца адна ў вадзе, зацішна там, кусты. Ну, я да яе...
— Дык куды ж ты лез, да кабылкі? А калі б падбрыкнула? У табе ж духу на адзін капыт! — не верыць Дрон.
— Ціха... — працягла шыпіць Кір. — Ну, а далей, да-лей як было? — дапытваецца ён, а ў вачох успыхвае непадробны агеньчык інтарэсу. Яно і зразумела: усе яны даўно без жаночай ласкі — камандзір надта строгі ў гэтым двухтыднёвым паходзе. — Падрабязна кажы, з дэталямі. — пад'юджвае Кір, а Міцяй, здаволены жывой цікавасцю да свайго аповеду самога Кіра, працягвае:
— Ну, на бераг яна выйшла, як стала сукенку нацягваць, тут я яе і хапіў — і на зямлю. Яна, зразумелая рэч, выбрыкваць стала... ага... — маленькія Міцяявы вочкі пачынаюць ільсніцца ад перажытай некалі ўзрушанасці і задавальнення. — А бабу, самую наравістую, супакоіць проста — ёй трэба добра даць па пысе. Каб кроў пачула сваю. Праверана! Ураз дзвюма рукамі хопіцца твар затуліць — ён жа ў іх, думаюць, галоўнае! Вось і я, значыць, кабылцы трэсь, вусны ў кроў — і ляжыць, ногі раскінула...
— Брэшаш, — недаверліва цягне Кір. — Так і раскінула?
— Ну, сам раскінуў, — папраўляецца з ухмылкай Міцяй. — Так, супраціўлялася трошкі... На жывот сеў, сукенку ўгару задраў, завязаў вузлом — усё, ляжыць! А смачная была баба, ах, смачная! Цела белае, свежае, крамянае ўсё, ах ты...
— Ну, а потым што было? — адчуваючы недагаворанасць у Міцяя, пытае Дрон. — Ты яшчэ скажы, што і заўтра яе там сустрэў і яна цябе гукала, гэтак ёй спадабалася?
— Не, не сустрэў, — выскаляецца Міцяй. — Яна мяне, сучка драная, прызнала. І ўвечар яе мужык з сябрукамі мяне каламі збілі. Тыдзень адлежваўся...
У гучным рогаце патанаюць апошнія Міцяявы словы. Але сам ён ані не збянтэжаны, усміхаецца загадкава. Усе перастаюць смяяцца, гледзячы ягоную рэакцыю, бо здагадваюцца: яшчэ не канец аповеду.
— Ды ўжо, нядрэнна ты пад'еў з чужой бабы, — супакойвае рогат Дрон. — Бачу, ачуняў?
— Даўно ачуняў, — сплёўвае Міцяй, і ўсмешка на ягоным твары становіцца драпежнай. — Тыдзень, значыць, я паляжаў дый пайшоў у тое сяло, адкуль баба была. І падпаліў. Добрае надвор’е было, з ветрыкам спраўным — усё зараз пыхнула! А от рэвалюцыю кончым, камандзір мне маўзер абяцаў. Вярнуся туды — паперастраляю ўсіх, як памагатых контры. Студэнт, а Студэнт! Ты чаго маўчыш? Калі пры камунізме ўсе бабы супольныя, значыць, мужыкоў, якія баб сваіх іншым не даюць, страляць трэба, так? Ну, адказвай: так?
Пытанне ў Міцяя гучыць са злосцю, дробныя пырскі сліны ляцяць у твар Ямельку, які сядзіць побач. Той асцярожна выціраецца, ціха кажа:
— Няправільна гэта, рабят...
— Цыц ты! Хто цябе пытае? Студэнт! — крычыць патрабавальна Міцяй.
— Рэвалюцыя скасавала прыватную ўласнасць на жонак, — павольна пачынае студэнт, відавочна не жадаючы яшчэ больш узлаваць Міцяя. — Але адначасна...