— Ага! Зразумеў, ты, Ямеля! — крычыць ужо вясёла Міцяй, не даўшы Студэнту дагаварыць. — Ніякай уласнасці!
— Я збоку, — з пагрозай папярэджвае Міцяя Дрон. — Маё толькі мне будзе. Што зямля, што хата, што жонка. Сунецца хто — заб’ю.
— Супраць рэвалюцыі ты, ці што? — насцярожваецца Кір, глядзіць з пагрозай. — Пра экспрапрыяцыю экспрапрыятараў чуў?
— А пра Ленінаў дэкрэт аб зямлі чуў? — гыркае ў адказ Дрон. — Зямля — яна наша будзе. А мне зямлі шмат трэба, зразумеў? А за сваё я горла грызці буду...
Спакойна дакончыў Дрон, а ўсім адразу стала ясна — будзе. Будзе грызці горла і вялікае, і малое, калі ў яго пачаць адбіраць...
Стомлены конь павольна цягне доўгія калёсы, у якіх сядзяць чырвонаармейцы. Дарога віхляе сярод пустых палёў. Самы час араць і сеяць, ды няма каму. Сонца падымаецца ўсё вышэй і вышэй, становіцца горача для такой вясновай пары. Хіліць у сон. Камандзір адкрыта адкінуўся назад, і Ямельку адціснулі на самы беражок калёсаў. Бадзёрымі застаюцца толькі двое: вазак, адзін з Кіравых сяброў, ды новы камісар. На ім доўгая чорная скуранка, і доўгі маўзер у драўлянай кабуры, як і ў камандзіра. Камандзір звяртаецца да яго на паўголасу з павагай: «Таварыш камісар», але пра што яны гутараць, ніхто не чуе. З чырвонаармейцамі гэты ў чорным пакуль што не гаварыў. Усе ў аддзеле разумеюць: ён галоўнейшы за камандзіра. Ну і добра...
Рупніца
— Матухна, з вамі рупніца хоча пагаварыць...
— Рупніца? — цёмныя бровы ігуменні Параскевы зышліся на пераноссі ў нездавальненні. — А ты для чаго тут прыстаўленая, калі з усякімі дурнотамі простыя рупніцы да мяне лезуць?
Ахмістрыня пакорліва апусціла галаву, ціха прагаварыла:
— Дык Кацька гэта... Абавязкова да вас просіцца. Кажа, справа надта важная...
— Якая важная справа можа быць у д’ябальскай дзеўкі? — загаварыла са строгасцю ігумення. — Сама выслухай напачатку, потым да мяне ідзі.
— Не гневайцеся, матухна, — працягнула ахмістрыня. — Мне нічога не кажа. З твару яна адмянілася... Зусім іншай стала. І праўда, здаецца мне, нешта важнае сказаць хоча. Вельмі просіцца.
Ахмістрыня замоўкла, спалоханая ўласнай дзёрзкасцю — не пайшла ж адразу, стала пярэчыць ігуменні.
Але тая маўчала. Можа, у гэты момант яна ўспамінала рупніцу Кацярыну — маладую, смуглявую дзеўку гадоў дваццаці, якая прыйшла ў кляштар два тыдні таму. Яе роднае сяло згарэла, родных не засталося, от яна і прыбілася. Што праўда — гневацца на яе нельга было. І сама ігумення часам даўжэй чым трэба затрымвала вочы на рупніцы, калі тая працавала. Ось дык праўда — работа ў руках гарэла. І то ўсякая. Ці двор месці, ці свінням крапіву маладую збіраць, ці грады капаць. Рупніца працавала з такой вясёлай ахвотай, свавольствам нават, такая шчаслівая жыццёвая сіла ў ёй білася, цераз край плёскала на ўсіх, хто ні гляне, то ўсмешкай, то ясным паглядам, што выдавала яна нешта чужое, непатрэбнае для ціхага манастырскага парадку. І колькі ахмістрыня ні спрабавала ўрымсціць Кацьку, каб была спакайнейшай — нічога не памагала. Тая і па двары не хадзіла — козачкай скакала. А калі і не ўсміхалася вуснамі, дык вочы свяціліся жывым агнём.
«Ацалела, прытулак ёсць, от і цешыцца...», — прабачала яе ахмістрыня. «Пасталее», — была яна пэўная, і штораз увечар, дакладваючы ігуменні пра дзённыя справы, імкнулася падкрэсліць у Кацярыне-рупніцы яе стараннасць і ўменне, а не вясёлы нораў.
Ігумення Параскева маўчала доўга, потым нечакана запытала:
— З твару змянілася? І што ж у тым твары?
— Страх, матухна. Баіцца яна чагосьці, да смерці баіцца. Так баіцца, што свой страх толькі вам даверыць можа.
Хітрасць удалася — ігумення кіўнула:
— Добра, прывядзеш перад вячэрняй.
Кацярына, у якой маладую зграбнасць цела не магла схаваць ні патрапаная шырокая кофта, ні спадніца, што выдала ёй ахмістрыня, стаяла ў парозе з паднятай галавой, адкрыта пазіраючы ігуменні ў вочы.
— Ты, дзеўка, ведаеш, што сваім выглядам і паводзінамі бянтэжыш сясцёр? Колькі табе разоў было казана: паводзь сябе сціпла. Чаму ахмістрыні пярэчыш? Яна табе ва ўсім маці і бацька, мяне для цябе няма. Я тут для іншых спраў, а не для таго, каб рупніц выслухоўваць, — пачала строга выгаворваць Параскева, седзячы на сваім высокім крэсле.
Але рупніца Кацярына маўчала, усё гэтак жа гледзячы проста на ігуменню. Слабое святло з невялікага акна не давала той мажлівасці лепей разгледзець твар, і яна марна імкнулася адгадаць: усміхаецца наравістая дзеўка ці слухае ў пакорлівым страху.
— Вам старыца Палагея пра мяне казала...
Ігумення рэзка ўстала з крэсла, блізка падышла да рупніцы, зірнула ёй у твар і адхіснулася: яна зусім не чакала пабачыць гэтулькі болю ў вачох у дзеўкі. На імгненне ёй падалося, што вочы гэтыя — чужыя, іх не павінна быць на такім маладым твары.