— Адкуль табе ведаць, што мне старыца казала? — строга, але з хваляваннем у голасе спыталася ігумення.
— Хто мяне паставіў, той і веды дае, — няўцямна адказала Кацярына. — Казала старыца: праз чужую маладую дзеўку збаўленне прыйдзе...
Параскева змоўчала, не могучы адхіліцца ад вачэй рупніцы.
— Казала... — нечакана хрыпата пагадзілася яна. — Ты тут пры чым?
Кацярына нічога не адказала, борзда расшпіліла кофту, адняла анучыну, прылепленую між дзвюх невялікіх дзявоцкіх цыцак. Анучынай жа працерла скуру ад загуслай крыві, адной рукой прытрымваючы збоку вялікі раўнакутны крыж у крузе, што вісеў на шыі на тонкай аборцы.
Ігумення, не адрываючы вачэй, глядзела, як на працертай чыстай скуры сталі выступаць між грудзей маленькія кропелькі цёмнай крыві. Стыгмат аформіўся ў роўны шасціканцовы крыж — быццам намаляваны. Потым выява стала размывацца, кропелькі гуртаваліся ў большыя кроплі, павольна сцякалі.
Кацярына прамакнула анучынай між грудзей, прыклала яе і прытрымала, пакуль зашпіляла кофту.
— Ты якому богу молішся, дзеўка? — ціха спытала Параскева, і Кацярына зразумела, што ігумення пытаецца, бо пабачыла яе незвычайны цяжкі крыж.
— Навошта пытаеце, ведаеце ж... Адзін у нас з вамі Бог. Толькі завем мы яго па-рознаму, па-рознаму молімся... Уцякаць вам трэба. Усё выносіць з сабой або хаваць. Без адкладу. Заўтра смерць прыйдзе. Ніхто не выжыве!
— Нікуды не пойдзем. На ўсё воля Божая, — амаль урачыста абвясціла ігумення.
— А як жа старыца, як ейная воля? Няўжо не казала яна мяне слухаць?
— Чаму сама не ідзеш? Ці пойдзеш? — не стала адказваць Параскева.
— Не пайду. Мне крумкач ужо смерць прынёс, мне ад яе не ўцячы. Мяне заб’юць — крыж выжыве. Мне яго ўратаваць трэба. Я каля крыжа памерці павінна. А вас Хрыстос не паміраць пакінуў, а слова ягонае несці людзям. На смерць застаняцеся — а вера як?
— Бог за ўсіх выракуе, — упарта, але цішэй адказала ігумення, міжволі адчуўшы незразумелую моц у гэтай дзеўцы. — Чаго ад мяне табе трэба? Не толькі ж папярэдзіць ішла?
— Не... Да каменя завядзіце.
Параскева не стрымалася — здрыганулася, але нічога пытаць не стала.
— Не.
— Старыцу ўспомніце! Яе воля на вас ляжыць. Тры крыжы на нашай зямлі засталося. Усе заб’юць — усякай веры канец, усякі бог ад нас адвернецца.
— Ведаю...
— Не верыце?
Ігумення маўчала, і Кацярына павольна і асцярожна зняла з сябе свой вялікі крыж, уклала ў разнятую далонь, працягнула да Параскевы:
— Я трымаю. Крыж толькі свой утрымае. Вы ведаеце пра яго. Вам веру. Таму — паспрабуйце...
Ігумення крыху разгублена глядзела на маленькую дзеўчыну далонь і вялікі старадаўны крыж. Жаданне пакратаць яго было вялікім, як і вялікім быў страх забароны чапаць паганскую святыню, апаганіць сваё цела і душу. Але было і трэцяе, што дыктавалася яе абавязкам старэйшай, якой прымаць пастановы — яна мусіла дакладна ведаць, хто перад ёй: ці тая, пра якую казала перад смерцю старыца.
Ігумення працягнула руку. Кацярына павярнула далонь, і крыж упаў на сухую старэчую скуру.
Зашыпела, амаль засквірчэла, узвіўся салодкі дымок гарэлага. Рука ігуменні задрыжала, старая сціснула вусны, але не адшмаргнула руку, не скінула крыж — асцярожна, годна, павярнула сваю далонь, каб крыж упаў назад у руку да гаспадыні. Нават не зірнула на сваю абпаленую далонь.
І раптам з цвёрдай і ўладнай ігуменні Параскева ператварылася ў простую падстаркаватую жанчыну, плечы яе ўнурыліся, куткі вуснаў задрыжалі і апусціліся.
— Што ж гэта на цябе, такую маладую, ношку ўсклалі? Мне ўжо няхай...
— У кожнага ношка па сілах яго, — адказала Кацярына і раптам усміхнулася: — Хадзем, матухна. Заўтра нашы косткі нікому не патрэбныя будуць, а шмат чаго з таго, што маем, схаваць можам. І мусім.
— Пачакай, — Параскева зноў стала суровай ігуменняй, узяла са стала невялікі званочак, страсянула яго. Немаладой манашцы, якая зайшла на ўмоўны гук, загадала: — Рызнічай перадай: хай скарб збярэ і нясе да трапезнай...
...Мінулі пустую і гулкую трапезную з адным доўгім, на ўсё памяшканне сталом, чорным, як дамавіна. У куце ў кухні ігумення спынілася:
— На дваіх цяжар бярэм. Больш няма каму...
Перакацілі ўбок паўпарожнюю бочку, ігумення ўторкнула між камянямі тоўсты нож, дастала адзін, другі камень...
Спускаліся ніжэй і ніжэй, ішлі доўга і апынуліся ў невялікім памяшканні, з нізкай столлю і выкладзенымі з тонкай цэглы сценамі. Стала зразумела, што яны пад самым храмам, ля аднаго з ягоных вуглоў. Вугал абапіраўся на велізарны камень-валун. Чвэрць яго, адкрытая, вільготна паблісквала ў трапяткім агні дзвюх свечак.