— Чаго-чаго? — ускінуў вочы на Студэнта Міцяй. — Ты пра што сказаў, хрэн вучоны? Якія нандзінцы? Што за бароны? Здзекуешся з нас, гад... ну, я цябе штыхом у азадак сапраўды некалі прыгрэю.
— Бернардынцы — гэта манахі... Ордэн, гэта значыць... група такая. Шмат розных было ордэнаў...
— І ўсё на шыю працоўнага класа! Дармаеды! — уплішчыў камандзір.
— Ну... манахі, яны працавалі, — пачаў было Студэнт, але адразу стаў выпраўляцца: — Так, кляштары былі буйнымі землеўладальнікамі, мелі ва ўласнасці і фабрыкі... некаторыя.
— Вось я і кажу, — кончыў здаволена камандзір, — эксплуататары.
— А бара... — пачаў Ямелька, мабыць, больш ад жадання дапамагчы Студэнту выйсці з сітуацыі.
— Барока, — падхапіў Студэнт. — Разумееце, стыль такі архітэктурны. У гэтым стылі і галоўны храм кляштара.
— Эт, загнуў, — жуючы, вышчарыўся Дрон. — Стыль... Ізноў кідаешся словамі разумнымі. Нам што да таго? Наша справа — золата і іншае.
— Не-не, вы няслушна думаеце, — асцярожна пачаў абараняцца Студэнт. — Барока — не проста стыль архітэктуры, гэта цэлая філасофія жыцця. І менавіта яна дала штуршок развіццю ўсяго людства! Як наша рэвалюцыя. Вось ведаеце, — пасмялеў Студэнт, калі ўбачыў, што яму не пярэчаць, але наадварот, пачалі прыслухоўвацца да ягоных слоў, — да эпохі Барока людзі жылі як... як жывёлы, вось. Яны ўсё рабілі толькі для таго, каб здаволіць свае самыя першыя патрэбы.
— Правільна жылі, — ухвальна кіўнуў Дрон. — Так і павінна.
— Не, што вы... Уладзімір Ілліч Ленін казаў, што сапраўдным камуністам можна стаць, узбагаціўшы свае веды ўсім найлепшым, што прыдумала людства.
Згадванне Леніна надало Студэнту вагі, Дрон незадаволена хмыкнуў.
— Дык вось, Барока і ёсць самашчырая рэвалюцыя! І яна мусіла перш адбыцца ў галовах, як і навучаў нас Уладзімір Ілліч. Рэвалюцыя свядомасці! Найлепшыя розумы таго часу зразумелі, што чалавек не жывёла, што ён павінен сам ствараць хараство. Што чалавек — галоўны на зямлі.
Камісар, які дагэтуль маўкліва глядзеў у бок далёкага кляштара, раптам павярнуўся і запытаў:
— І як жа тое папы маглі дапусціць? Каб не Бог, а чалавек — галоўны?
Студэнт нават узрадаваўся пытанню — сур’ёзнаму, на ягоны пагляд, і разумнаму.
— Бачыце... Тады ў грамадстве даспела думка, што Бог ёсць, але ён сваю справу зрабіў, даў усё патрэбнае чалавеку і цяпер на небе. А справа чалавека — спазнаць створанае Богам, кіраваць сваім развіццём на зямлі, ствараць чароўнае. І сталі развівацца мастацтвы, навука, дойлідства. Сталі будаваць хораша...
— Дык, значыцца, Бога на зямлі няма? — прычакаўшы паўзу, асцярожна спытаў Ямелька.
— А ты што, Ямеля, у Бога верыш? — кпліва рагантнуў Дрон. — Дык я цябе асабіста ў новую веру, рэвалюцыйную, ахрышчу!
— Ды нам вось бацюшка... поп, значыць, у войску казаў: Бог, кажа, у табе. Ну, як бы сумленне тваё. Праз яго, значыць, Бог сябе паказвае. А калі Бога на зямлі няма, значыць, сумлення няма, так ці што? — адважыўся Ямелька выказаць свае сумненні.
— Дурасці папоўскія! — упэўнена адрэзаў Студэнт. — Сумленне чалавека вызначаецца ягонай культурай, ягонымі ведамі, ягоным духоўным развіццём.
Камандзір даў каманду сядаць у калёсы. Рушылі. Відаць, Студэнту вельмі блізкая была тэма ўлюбёнага барока, бо ён працягнуў гутарку, абраўшы слухачом Ямельку:
— Сумленне — не ад выдуманага Бога, гэта дадзеныя выхаваннем нормы стаўлення да навакольнага свету. Вось у часы барока людзі імкнуліся адысці ад агрэсіўнай сілы, ад жывёльных эмоцый — яны выхоўвалі ў сабе чалавека.
— І чаго ж не выхавалі? — ізноў задаў раптам сур’ёзнае пытанне камісар. — Дзе ж рэвалюцыя скончылася?
— Уладзімір Ілліч Ленін, — пачаў студэнт, хапаючыся за імя правадыра, як за непарушнае апірышча, — казаў, што ўсе рэвалюцыі да нашай не былі сацыяльнымі, а былі культурнымі ці духоўнымі. А прасцей — буржуазнымі. Значыць, плёнам тых рэвалюцыяў скарысталася толькі вярхушка...
— А кажаш, барока тваё — рэвалюцыя, як наша, — упікнуў камісар.
— Тут важны прынцып агульнага кірунку — як і эпоха барока, наша рэвалюцыя скіраваная на стварэнне новай светабудовы праз нараджэнне новага чалавека: культурнага, пісьменнага, духоўна багатага.
— А храм гэты... ён які? — ізноў улавіў паўзу Ямелька.
— Вельмі прыгожы, — усміхнуўся летуценна Студэнт. — Пра архітэктуру барока на прыкладзе нашых храмаў я пісаў працу. У нас барока перадусім звязанае, вядома ж, з будаваннем храмаў. На гэты час людзі зразумелі, што хараство ў прыродзе — гэта насамрэч прапорцыі. То бок, розныя дачыненні памераў. Каб хата хораша глядзелася, трэба, каб страха ў яе была вось такой вышыні пры такой вышыні сцен — гэта і ёсць прапорцыя, — паказаў Студэнт рукамі. — Зразумела?