— Дык я што ж, — замяўся Ямелька. — Вядома, паглядзім, час будзе...
— Канчай перакур! Хадзем! — выратавала Ямельку каманда.
Рэквізіцыя
Расчынілі дзверы ў бажніцу, камісар ступіў першы ў змрочнае нутро бабінца. За ім па адным увайшлі ўсе. Ямелька ледзь забавіўся, і, робячы выгляд, што папраўляе картуз на галаве, зладзеявата і хутка перажагнаўся — і адразу сустрэўся з вачыма Студэнта.
— Звычка, вось...— збянтэжана зашаптаў ён, апраўдваючыся. — Хто яго ведае, можа, і ёсць там хто... А рука ж не адсохне.
Студэнт, відаць было, сам збянтэжыўся больш за Ямельку і паспрабаваў супакоіць яго:
— Так-так, звычка — гэта бяскрыўдна, гэта чыста механічна, міжволі...
— Ага, механічна, вось, — усцешана паўтарыў Ямелька прасцейшае для сябе слова...
У цэнтральнай частцы храма перад алтаром абапал цэнтральнай шырокай дарожкі стаяла на каленях дзясяткі з тры чорных згорбленых постацяў — манашкі маліліся. Ніводная галава не павярнулася на крокі.
Духоўнік храма, стары святар, які перад гэтым нешта чытаў з амбона, перапыніўся, зірнуў на чырвонаармейцаў і раптам пайшоў ім насустрач:
— Чаго вам трэба? Нядобра мужчынам уваходзіць у храм Божы з пакрытымі галовамі...
— Маўчаць, — ціха працадзіў праз зубы камандзір. — Пайшоў прэч.
— Я прашу вас...
Камісар, які ішоў побач з камандзірам, раптам ускінуў руку з пісталетам і стрэліў духоўніку ў твар.
Закрычалі-загаласілі ў жаху жанчыны, адначасна падхапіліся з месца, збіліся, як чорныя авечкі, разам.
Здрыгануліся ад нечаканасці і байцы — так, хуткі на расправу камісар...
— Ціха! — крыкнуў камандзір.
Манашкі замоўклі, глытаючы свае ўсхліпы.
— Галоўная хто? Да мяне! — запатрабаваў камандзір.
Ігумення Параскева выйшла наперад.
— Я ігумення кляштара, — з лёгкім дрыжаннем у голасе сказала яна. — Чаго вы жадаеце?
— Баб жадаем! — нечакана ўставіў з-за Дронавай спіны Міцяй і адразу схаваўся — дзеля ўсяго дзеля. Але камандзір усміхнуўся берагам вуснаў.
— Чула?
— Тут кляштар, а не бардэль, — ужо ўпэўнена адказала ігумення.
— Гэта нам вызначаць, — прагаварыў камандзір. — Студэнт! — паклікаў ён не абарочваючыся, счакаў, пакуль за спінай не прагучала «Я тут», працягнуў: — Агледзець усё ў храме што да прыдатнасці... сам ведаеш. Ямелька!
— Я, таварыш камандзір! — адгукнуўся Ямелька.
— Пашукай тут сходы, павінны быць. Будзеш са Студэнтам. На што пакажа — здымай.
— Ёсць!
У гэты час камісар узышоў на алтар, расхінуў Царскую браму, прайшоўся там, пакратаў прадметы на прастоле, спусціўся долу.
— Кір! — працягваў камандзір.
— Тут...
— Бяры сваіх, усё абмацаць... Дык вось, — камандзір звярнуўся да ігуменні: — Імем рэвалюцыі нам трэба тое, па што нас выправілі. Савецкай уладзе трэба золата і каштоўнасці для раздачы бедным. Мы іх возьмем, напішам вам паперу... і пойдзем. Ну, калі раптам хто з нашых байцоў захоча за лытку каго з манашак патрымаць — не крыўдзіце: яны без жонак вунь колькі часу за шчасце працоўнага класа ваююць. Іх разумець трэба, шкадаваць... А вам Бог прабачыць — вымаліце. Усё зразумела? — шырока ўсміхнуўся камандзір, гледзячы не на ігуменню, а на манашак.
Ігумення маўчала.
У храме настала цішыня. Было чуваць, як патрэскваюць, згараючы, свечкі. Іх было надзвычай шмат — ва ўсіх свечніках. Камісар стаў пахаджаць па храме — назад і наперад, наўскасяк, нібы мераў яго. Ягоныя крокі па нядаўна насланых дошках падлогі гучалі злавесна. Парыпваў хром начышчаных ботаў, і выглядала гэта вельмі дзіўна — такая дарога была, ніхто і не бачыў, калі ён іх чысціў, а глядзі, зіхцяць.
Студэнт тым часам аглядаў абразы. Пачаў з Царскай брамы, потым — па правай сцяне да выхаду. Спыніўся ля абраза Мікалая Цудатворца, захоплена цокаў языком.
— Здымайце гэты, — павярнуўся да Ямелькі. — Вельмі старадаўная праца. Пэўна што, вучні Рублёва...
Ямелька прыставіў да сцяны невялікія драбіны, зняў абраз.
— А навошта здымаць? — ціха запытаў ён.
— Як навошта? Мы збудуем музеі, там будуць такія абразы, каб усе людзі маглі ўбачыць дзівосную працу старажытных майстроў, судакрануцца з цудоўным!