— Гэтую...
І раптам гульня надакучыла камісару.
— Усіх адразу... Кліч астатніх.
— Гэй, сюды ўсе! Міцяй, ідзі парад цыцак ладзіць. Студэнта сюды кліч! Недароблены! — крыкнуў Дрон Емяльяну. — Дровы кінь, дурніца, ідзі вазьмі маю вінтоўку!
...І пайшла весялосць.
— Оп-па! А якія ў мяне, а? — рагатаў Кір, сціскаючы, камечачы аголеныя грудзі ў манашкі. — Што, недаростак, памагчы? — з'едліва спытаў у Міцяя, які не мог разадраць каўнера рызы ў манашкі побач, не ставала моцы ў хліпкіх руках. Тузаў азвярэла, а высокая — на галаву вышэй за яго — манашка ўздрыгвала, але моўчкі глядзела шклянымі вачыма некуды за Міцяяву галаву.
Чорны шэраг манашак стаў хутка бялець.
— Стаяць! — раптам зычна загадаў камісар, хуткім крокам падышоў да чырвонаармейца, які толькі што агаліў чарговую манашку.
— Вось і ты, — падышоў, заўсміхаўся камісар, нечакана і шчасліва. — Глядзі, якая... Што, не чакала?
Кацярына маўчала.
Камісар працягнуў руку і павольна ададраў прысохлую да грудзей анучыну. І адразу твар ягоны скрывіўся, як ад раптоўнага болю зубоў.
— Дзе крыж, сука? — запытаў ён роспачна, відавочна ўсведамляючы, што ніякага адказу яму не атрымаць, як бы ён ні катаваў маладое дзявочае цела.
— Крыж на кожным, — раптам прагучаў чысты, без усялякага страху голас. — Не бачыш мой, ці што, крывёй напісаны? І на табе — крыж, — працягнула Кацярына. — Я свой вынесу. А табе свайго не здужаць.
— Авечку ўдаваць надумала? Манілася, не знойдзем? — прымружыўся камісар. — Усіх знойдзем. І ўсё знойдзем.
— Жыцця забракне.
— У нас наперадзе шмат жыццяў, — зірнуў камісар Кацярыне ў вочы. — А ў вас — мала засталося... Здзірай з яе ўсё, — загадаў ён маўкліваму чырвонаармейцу. — Вядзі сюды. Іншых усіх — на калені... пакуль... потым разбярэмся...
Чырвонаармеец хутка даў рады рэшткам Кацярынінага адзення, і камісар не ўтрымаўся, абудзілася ў ім сапраўднае мужчынскае — заглядзеўся на ладнае, з бледна-ружовай здаровай скурай Кацярыніна цела.
Яна ішла, і так ішла, нібы не голая сялянка пад прагна-юрлівымі позіркамі адурэлых ад жаночых целаў і ўсёдазволенасці байцоў, а царыца ў ядвабе і золаце перад здзіўлена-захопленымі вачыма замежных амбасадараў. І нешта здарылася. Можа, крывавы крыж між грудзьмі ў Кацярыны быў таму віной, можа, сама яна стала таму прычынай, але раптам згасла раз’юшанасць, раставаў цень пажадлівасці ў позірках чырвонаармейцаў.
— Як каралева, — прагучаў нечы прыглушаны мужыцкі голас, і гэта як секанула камісара:
— Чаго раты паразяўлялілі, быдла, перастраляю!
Забег наперад, пакруціўся, быццам шукаў чаго на зямлі ў негустой траве.
— Сюды вядзеце! На зямлю яе! Вось сюды галавой!
Кацярыну хутка павалілі на зямлю, спешна хапаліся за рукі і ногі, раскінулі іх шырока.
— Што робіце, паўдуркі? Па-вашаму, я па бабу за сто вёрст сюды ехаў? — закрычаў камісар і стаў камандаваць крыху спакайней і дакладней: — Студэнт! Дроў нясі яшчэ! Ды борзда! Так, набок яе кладзеце, на правы... рукі-ногі трымайце, галаву да зямлі... Дрон, ты сваю нагу ў калене сагні, да жывата падцягні. Яшчэ вышэй. Ты, — ужо іншаму чырвонаармейцу, — нагу роўна і таксама ў калене сагні... Раўней, дурань... Прыцісні і трымай... Міцяй, руку ўгору і ў локці... Не так, зломак, пад простым кутом згінай... дуралей, кутоў не ведаеш...
Камісар камандаваў, байцы мітусіліся, укладваючы па незразумелых ім загадах Кацярыніны рукі і ногі, быццам яна лялька з ануч. Яна не працівілася, ведала — марна, смерць трэба прымаць з чыстым розумам, якога не чапіў страх. І тая безуважнасць да рэчаіснасці, незразумелыя самым байцам іх дзеянні, блізкасць прыгожага маладога цела, да якога яны дакраналіся, але не жадалі, не маглі жадаць, як можна дакранацца і нельга жадаць уласнай маці — усё разам усяліла ў байцоў даўнейшы жывёльны жах. У іх жыцці былі забітыя і спаленыя жыўцом у храмах, заколатыя штыхамі, закатаваныя ў згвалтаваннях жанчыны — і тыя справы былі зразумелыя іх існасці, звыклыя і часта прыемныя. Цяпер жа яны, падпарадкоўваючыся чужой волі камісара, выконвалі недарэчную, незразумелую, у нечым страшную для іх работу — і гэта хвалявала іх, абуджала ў іх нешта пачаткова дзікае, глыбока схаванае ў сярэдзіну, родавае...
— Так... Добра... — з вышыні абгледзеў камісар зламанае ў свастыцы дзявочае цела. — Цяпер трымайце моцна, руку ёй паправім, — ухмыльнуўся ён, захапіў левую Кацярыніну руку і рэзка вывернуў угору і назад.
Раздалося агіднае кароткае храбусценне, потым грук — гэта ў Студэнта, які падышоў з чарговым бярэмем дроў, паленне пасыпалася з рук.