За міліцэйскім УАЗікам спыніліся дзве маладыя маці з возікамі, слухалі.
— Ніхто тваю сястру не цягнуў жывасілам на плошчу, — агрызнуўся міліцыянт-кіроўца. — І цішэй тут, мітынговец. А то пойдзеш зараз на пятнаццаць сутак, як міленькі.
— Я пайду? За што? — агаломшана перапытаў Лобач. — Мая сястра нікуды спецыяльна не хадзіла, яна толькі выйшла з электрычкі. А на яе накінуліся, як... на бандытку, як на тэрарыстку. Як можна вам, міліцыі, збіваць жанчын?
Ля жанчын з возікамі прыпыніліся сталая пара — мужчына з кавенькай і жанчына.
— Ну, ты, мужык, лічы, нагаварыўся, — прыгразіў міліцыянт-кіроўца і сказаў да напарніка: — А ты кажаш: праблем няма. Будзем грузіць...
Участковы лейтэнант глядзеў на Лобача нават з жалем.
— Хадземце са мной, адчыніце мне дзверы, і сястра паставіць мне подпісы. Не чыніце перашкод міліцыі пры выкананні абавязкаў.
— Я нікуды не пайду, — гэтым разам ціха адказаў Лобач.
— Будзем грузіць! — амаль загадаў міліцыянт-кіроўца. — Ён ужо на пяць штрафаў нагаварыў. Сведкаў сабраў...
— Сядайце ў машыну! — стомлена загадаў Лобачу ўчастковы.
— Навошта? — халадзеючы, адказаў Лобач і не зрушыўся з месца.
— Паедзем у аддзел, там я вам патлумачу... Сядайце самыя, я ж ведаю, што вы навуковец, ці мне вас гвалтам запхнуць і кайданкі надзець? Пры сведках? Хочаце штраф большы ці на суткі сесці? — у голасе лейтэнанта адчуваліся раздражненне і злосць.
Думак у Лобача не было. Хвіліны размовы з міліцыянтамі да апошняга моманту падаваліся нечым немажлівым. Ён і ўявіць не змог бы раней, што раптам вось так стане гаварыць з міліцыянтамі, а яны — з ім. Лобач павярнуўся і спакойна пайшоў да УАЗіка, не разумеючы яшчэ цалкам таго, што цяпер адбылося, ды ўпэўнены, што яго чакае нешта вылучна чорнае і непрыемнае ў ягоным жыцці. Але разам з тым разумеў, што зрабіў адзіна слушны выбар. Яшчэ адно супакойвала: акно Надзеінага пакоя выходзіла на другі бок, яна не магла бачыць ні міліцыянтаў, ні таго, што яго, Лобача, прымусілі сесці ў аўтамабіль.
— У аддзел? — бадзёра, аж усцешана, быццам паспяхова выкананае складанае заданне, спытаў кіроўца.
— Да мяне пакуль што, на пункт, — адказаў участковы, і кіроўца незадаволена скрывіўся.
Лобач сядзеў на пыльным заднім сядзенні. Пабачыў — у дзверцах няма ручак. “Каб не выскачыў” — аўтаматычна знайшоў адказ. Ён чуў кароткі дыялог міліцыянтаў, і прамоўленае крыху стомленае “на пункт” участковага прагучала ледзь прыкметным абяцаннем нечага добрага, абяцаннем, што ўсё скончыцца не так і дрэнна. Лобачу было прыкра ўсведамляць, што яго грэла гэтае абяцанне, ён з аднаго боку рыхтаваўся, настройваў сябе на самае горшае, ды мусіў прызнацца, што баіцца невядомага горшага, што словы ўчастковага ўспрыняў як выратавальную саломінку.
Ён цалкам усведамляў, што ва ўсім тым, што адбывалася, вінаваты сам. Але была незвычайная, неверагодная палёгка ад таго, што вось цяпер ён, як і Надзея колькі дзён таму, паспытае таго, што называецца знікненнем цябе — калі ў адзін момант звыклы свет імкліва абрынаецца, знікае, вычварна змяняецца, і ты сам знікаеш у ім. Быў выкладнік універсітэта, быў кандыдат гістарычных навук, быў навуковец-этонграф, аўтар дзясяткаў публікацыяў, паважаны чалавек, інтэлігент, а стаў — грамадзянін. Лобач, здалося, скурай адчуў пагрозліва рыклівае “гра” на пачатку, адчуў, як рыбінай лускай злятаюць з яго асабістыя якасці, што здаваліся непарушнымі, якія нельга было адлучыць ад жывога Лобача. А вось прамоўлена “грамадзянін” — і стала можна.
Да Лобача-выкладніка маглі паважліва ставіцца міліцыянты, перад Лобачам-кандыдатам навук яны праявілі б сваю тактоўнасць і службовы запал. Але “грамадзянін” быў толькі іхным суб'ектам прыкладання ўлады, атрыманай разам з формай. І больш нікім.
Лобач разумеў, што пацерпіць — ягоныя рэзкія словы пра збіванне жанчын міліцыяй маглі патлумачыць як нахабны паклёп, ягонае нежаданне правесці міліцыянта ў сваю кватэру — як супрацў органам. І, найбольш смешнае, але і сама рэальнае — у волі гэтых міліцыянтаў было зрабіць з Лобача брыдкамоўцу. Тая інфармацыя, якую ён атрымаў за апошнія дні — ад сястры, з апазіцыйных сайтаў — сведчыла пра цалкам мажлівы такі далейшы сцэнар.
Што б ні чакала Лобача, ён зусім не хваляваўся цяпер. Нібыта збоку гледзячы на сябе, на свае адчуванні, шукаў прычыну сваіх паводзін. Не, не толькі імкненне абараніць сястру ад наведвання міліцыянта было прычынай. Прычына была ў самым Лобачы — ён мусіў запратэставаць, мусіў выгукнуць словы вінавачвання, бо гэта жыло ў ім усе дні — жаданне хоць нечым кампенсаваць сваю бездапаможнасць, разгубленасць у тыя хвіліны, калі Надзея як цень з’явілася на парозе пасля ночы ў турме, хоць неяк рэабілітавацца перад сабой.