— Ой, Алесік, як жа добра зноў сябе чалавекам адчуць...
Уладзя пільна ўзіраўся ў Алесяў твар, маўчаў, потым паклікаў:
— То ж ты той самы прафесар, які маім ручніком зацікавіўся?
— Я не прафесар, але — я, — захваляваўся Алесь. — Можна, праўда, зірнуць?
— І памацаць можна, — дазволіў стары, завярнуўся да дзвярэй, паклікаў: — Хадзем.
Пад абразамі Алесь не мог не ўтрымацца, каб не скарыстаць Уладзявага дазволу — узяў канец ручніка ў рукі, асцярожна мацаў, пільна разглядваў.
— Ды яму гадоў дзвесце, сама меней! — здзіўлена выгукнуў. — Уладзіслаў... не ведаю, як па бацьку вас, адкуль жа яны ў вас?
— Сцяпанавіч я. Добрыя людзі пакінулі... — няўцямна патлумачыў Уладзя. — А пра час скуль ведаеш?
— Ды ведаю... Якасць ніткі, спосаб ткацтва. Я ведаў толькі адзін такі ручнік: тканы з узорам і з дадатковай вышыўкай вось такіх незвычайных кветак, — Алесь паказаў на шэраг чорных вышываных значкоў на абодвух канцох ручніка. — Адзін быў у музеі, невялікі такі музей, школьны... На жаль, ад маланкі школа загарэлася, нічога не ўратавалі, — казаў Лобач, асцярожна абмацваючы канец шараватай тканіны. — Гэта незвычайная каштоўнасць...
— Іх не два было, — ціха сказаў Уладзя. — Іх было сем разоў па сем.
— Адкуль вы ведаеце? — здзіўлена азірнуўся на старога Алесь.
— Той, хто мне яго даў, тое сказаў. І я табе тое кажу. Час такі настаў, што казаць трэба...
— Які такі час? — асцярожна перапыніў старога Алесь, унутрана сцяўшыся ад прыхаванай прыкрасці — няўжо зараз давядзецца сустрэцца з нейкай, праўду кажучы, вар’яцкай ідэяй сусветнай змовы?
— Пра тое сам даведаешся... Калі захочаш. І пра маланкі, і пра рабаванні, і пра шмат што іншае. Бачу, не падмануў мяне Валодзька... Дарагое гэта табе. Значыцца — шанаваць будзеш...
Уладзя адышоўся на кухню, вярнуўся з зэдлікам. Лёгка ўстаў на яго, спрактыкавана зняў ручнік.
Алесь, не даючы веры сваёй здагадцы, глядзеў, як стары акуратна склаў ручнік у шмат столак, даў яму.
— Трымай, трымай, кажу. Захавай. Не ведаю, да якога часу хаваць іх трэба, не ведаю, чаму хаваць. Ты — хлопец вучоны, можа, знойдзеш адказ на гэтыя пытанні. Не знойдзеш — надыдзе час, адчуеш, што самому не захаваць — перадай некаму.
— Дык... Вы ж яшчэ... Ну, не паміраеце ж... — зніякавеў ад падарунка і слоў старога Алесь.
— Я табе казаў пра час, — прысеў на зэдлік стары, паказаў вачыма на канапу ззаду ў Алеся. — Бачу, ты пасмяяўся. Сядзь. Слухай. Да мяне тым тыднем з сяла кабета забегла... Спілася баба. Прасіла палячыць галаву настойкай на гарэлцы і паабяцала сказаць нешта важнае. Палячыў я яе. А яна мне расказала, што нанялі яе невядомыя гарадскія шукаць па вёсках ды прыкмячаць незвычайныя ручнікі. От такія, як мой. Дакладна апісалі, які мае быць. І грошы ёй далі. Вось яна на маім ручніку і зарабіла двойчы: і тыя ёй заплацілі, і я яшчэ наліў, палячыў.
Алесь, заінтрыгаваны гісторыяй, падпарадкаваўся, сеў. Хто мог наняць вось так жанчыну? Зрэшты, ахвотнікаў да рэдкіх этнаграфічных рэчаў сёння процьма, а тканы ручнік з узорамі свастыкі будзе каштаваць нямала.
— У тым наша бяда, што маем мы, а што маем — не ведаем. — працягнуў Уладзя. — А як не ведаем, то і скарыстаць не можам. І не шануем. Я сямёх ведаў, у каго ручнікі такія былі. З іх кожны яшчэ сямёра ведаў. Ведаў я таго настаўніка, якога ў школе падпалілі. Не паспеў ён. І яшчэ чацвёра не паспелі.
— Што не паспелі? — механічна, паводле выпрацаванай гадамі звычкі слухаць і пытацца, не пакідаць ніводнага незразумелага моманту, перапыніў Лобач.
— Перадаць не паспелі свае ручнікі на захаванне. Ды не праз іх віну гэта. Хто ж ведаў, што да забойства так хутка дойдзе...
— Не было раней забойстваў? — зноў перапытаў Лобач.
— Не было... Толькі ахоўніцы гінулі.
— Хто такія? Чаму яны?
— Бо ў іх — Крыж.
— Дык... Можа, выпадковыя ўсе смерці былі? — разгублена прамовіў Лобач, хоць у гэтыя моманты ягоную галаву распірала з дзясятак пытанняў, і невядома, якое было з іх найважнейшае.
— Жанчыну адну спаілі, яна за пляшку гарэлкі той ручнік аддала. І перапіла той гарэлкі, што не ўратавалі, — спакойна гаварыў далей Уладзя. — Сямёна-аднаасобніка з Казлова мёртвым у хаце знайшлі. Казалі, нібыта звычайныя бандюгі залезлі ў дом, грошы шукалі. І ручнік во такі стары знік. Варка... узімку згарэла ў сваёй хаце. Нібыта печ вінаватая была, надта ж вялікія маразы тады стаялі... Вось так, Алесь... Моц мае цемра. Таму і аддаю табе на схарон ручнік — ніхто ведаць не будзе, у каго ён... Не так хутка знойдуць.
— Дык... можа, і не знойдуць, — прамармытаў Алесь, хоць яму закарцела цяпер проста рассмяяцца і сказаць, што ўся гэтая гісторыя з ручнікамі, цемрай і вайной — фантазія, не болей. Адно стрымала — твар старога, які быў не тое што сур’ёзны — гаротны. Са скрухай, але горда, як чалавек, які ведае дакладна пра сваю хваробу і блізкую смерць і змірыўся з ёй, але не чакае пакорліва, а імкнецца максімальна скарыстаць адпушчаны яму час.