— Што такое? — насцярожыўся Антось, які заўважыў Уладзіміраву разгубленасць.
Ён і Лобач абышлі камень, наблізіліся да Уладзіміра, і тады ён узняў руку ў бок паглыблення і прыцішана вымавіў:
— Вось... кветкі...
У паглыбленні на шэрым граніце ляжалі свежыя, быццам толькі-толькі сарваныя валошкі, невялічкі букецік, перавязаны сцяблінкамі.
Уладзімір асцярожна крануў кветкі, павярнуўся да спадарожнікаў:
— Так Ганна... завязвала...
Алесь Лобач стаяў нерухома, заварожана глядзеў на камень, потым падышоў бліжэй, асцярожна паклаў далоні на ягоную паверхню. Ён стаяў і маўчаў, маўчаў Уладзімір, маўчаў Антось.
— Ганна не магла тут хаваць, — ціха, амаль шэптам прамовіў Лобач. — Святое не хаваюць у святым месцы. Нельга дзве святыні... у адным месцы...
— То пайшлі... Надзея хвалявацца будзе, — расчаравана загадаў Антось. — Там пасядзім, падумаем...
— Я застануся тут, — пастанавіў Уладзімір. — У дзеда...
Яму не адказалі.
Калі Антось прытармазіў ля хаты дзеда Уладзі, Уладзімір крануў яго за плячо (ён сядзеў ззаду) і папрасіў:
— Пад'едзем да хаты... былой Ганнінай хаты...
Яны ўсе тут былі, калі яшчэ дымеліся галавешкі.
Хата згарэла ўся — невялікая, драўляная, досыць дзясятка хвілінаў, каб пажарныя, што прымчалі сюды з аграгарадка, зразумелі, што ліць ваду няма сэнсу — страха ўжо абвалілася. Згарэў невялікі хлеўчык. Моцна з двух бакоў абгарэлі дзве вялікія ліпы, што раслі каля хаты, кусты язміну, старая груша ў гародзе — яна стаяла блізка да хлеўчыка.
Выйшлі з машыны, сталі каля пажарышча. Думка пра тое, што тут давядзецца нешта шукаць, мабыць, была ва ўсіх траіх мужчын. Першы агучыў сумненні Антось:
— Не, тут знайсці чаго немажліва. Калі толькі не пад печчу ляжыць. А пачнеш шукаць, уся ваколіца загаворыць: золата Ганна прыхавала. Яшчэ не ставала, каб пра дзеўку такое гаварылі...
— Так, так будзе... — пагадзіўся Лобач.
Чорнае вуголле ставіла адну страшную чорную кропку ва ўсім сённяшнім дні.
— Нажаль, ад Ганны я нічога пра медальён не чуў, — загаварыў Алесь, бо адчуваў, што ад яго чакаюць нейкіх слоў — бо ведалі ж, здагадаліся, што ў яго з Ганнай былі тыя дачыненні, калі адно адному давяраюць шмат, калі не ўсё. — Мабыць, яна давярала мне не так, як вам, калі вы ведаеце гэтулькі, а я — нічога, — скончыў Лобач і не змог утрымаць, прарвалася рэўнасць у апошніх словах: чаму нехта больш за яго ведае пра ягоную Ганну? Пра камень ведае, пра крыж-медальён...
— Добра... я пайду, да пабачэння, — павярнуўся, хуценька падаў усім па чарзе руку Уладзімір, рушыў сярэдзінай дарогі ў другі канец Карчавахі — да Ўладзі.
Яго не спынілі. Праз секунду Уладзімір пачуў, як мякка завуркатаў рухавік аўтамабіля і неўзабаве заціх. І цішыня, нежывая, змрочная, агарнула паўжывую вёску, якую вечаровае сонца палівала чырвоным святлом.
3
— Гэта ты, Валодзя?
Ірынін голас быў як настоены на страху і болю. Сцішаны, ён усё адно прагучаў у мабільніку на пустой вуліцы занадта гучна.
— Так, я, Ірыначка, — заспяшаўся Уладзімір, прыпыніўся. — Выбачай, не патэлефанаваў... Тут... здарылася...
Ён замаўчаў, але маўчала і Ірына, і ў яе наструненым маўчанні (чаму яна не пытае, што здарылася?) прачувалася нешта горкае.
— Алё, Ірына? — перапытаў Уладзімір, хоць ён чуў дыханне дзяўчыны.
— Валодзя, нам нельга болей сустракацца. Не тэлефануй мне. Не шукай. Калі ты не хочаш бяды мне і маім родным — забудзься на мяне, — Ірынін голас трошкі дрыжаў, але яна казала словы разборліва, дакладна, каб не перапытваў Уладзімір. — Не пытайся нічога, я нічога не стану тлумачыць. Ты сам усё павінен разумець. Бывай.
І яна вымкнулася.
Нейкі час Уладзімір няўцямна глядзеў на свой тэлефон, які выдаваў кароткія гудкі. Уявілася, як ён размахваецца і б'е тэлефон аб утравелую зямлю, і той разлятаецца на сотні аскепкаў разам з усім мінулым...
Але што тэлефон — мінулае і так разляцелася...
Уладзімір сунуў тэлефон у кішэню, зайшоў на Уладзяў надворак. Пабачыў адчыненую на гарод фортку, рушыў туды. Стары стаяў сярод град з агуркамі, але нічога не рабіў — глядзеў на яго, Уладзіміра.
Уладзімір прыпыніўся каля хлява, апусціўся на нізенькую лаўку — тоўстую дошку, пакладзеную на дзве грушыныя плашкі.
Стары Уладзя наблізіўся і моўчкі сеў.
Уладзімір закурыў, гледзячы, як віецца дым ад конца цыгарэты.
— Такія справы, Уладзіслаў Сцяпанавіч, — сказаў ён. — Я не ведаю, яны — не вераць. Што ім казаць, каб паверылі, памаглі?
— Не трэба верыць. Няхай бабулькі вераць. Нам трэба ведаць.
— Што ім сказаць? Усё расказаць?