— Не, — адмоўна матлянуў галавой Уладзімір.— Я не ведаю. Бабуля... яна верніца была, у яе дом маленькі быў, як царква. Там шмат абразоў вісела, мы туды з братам малым хадзілі... Бабуля памерла рана, я малым быў зусім...
— От, засцерагла яна цябе, бачу ж, што ёсць у табе светлае, табе бабуля ахову паставіла з таго боку, каб не яна, то і не выжыць табе б, — апошнія словы гаспадыня прагаварыла са слязьмі. — От што ў нашым свеце робіцца, гэта толькі падаецца, што добра людзі міжсобку жывуць, а расплюшч вочы, пабач: ваўкі так не жывуць, не дзяруць адзін аднаго, не выразаюць дзяцей... Паехалі, Валодзечка, якраз у мой бок аўтобус, я зыду ў сваёй вёсцы, а ты далей паедзеш, да канцавой, а там недалёчка, тры кіламетры лесам прабяжыш, і будзе вёсачка невялікая. Там спытаеш... Уладзя такі. Не Уладзімір, як ты, а Ўладзя. Дзед, ну, яшчэ не дзед, трохі маладзейшы за мяне. Толькі ты яму скажы, што гэта я паслала, бо ён так нікога не прымае. Паехалі, пайшлі на праспект, тут якраз наш аўтобус становіцца, як туды ідзе, во праз паўгадзіны будзе. Табе ноч аднаму не пераначаваць, а я баюся, не здужаю, што мне тады рабіць...
— Зараз, Марыя Фамічна, пакуру, падумаю... — Уладзімір узяў цыгарэціну, выйшаў на надворак.
Успомніў адну, другую і трэцюю ноч. І нават цяпер, седзячы на невялічкай лавачцы перад верандай у це-ню, бачачы перад сабой асветлены зыркім сонечным святлом сад, страх варушыўся ў галаве, гэта Уладзімір адчуваў амаль фізічна. Ці мо проста скура на галаве сціскалася ад успамінаў і валасы прыўздымаліся...
Заўтра экзамен... павінен здаць ідэалогію.
Для выкладніка этнаграфіі ён ні халеры не зрабіў. Што скажа? Але ж пераздача праз два дні, паспее, калі... калі што? Калі вылечыцца? Ад чаго? Чым ён захварэў? Што нясе гэта бабулька? Можа, проста кінуць гэты дом, пайсці на кватэру якую, няхай там будзе даражэй утрая-учацвёра, затое не будзе гэтай брыдоты па начох...
— Ну што ты, не накурыўся яшчэ? — прыкрыкнула ўжо праз фортку бабулька. — Мне ж пакуль дайсці, не маладой бегчы.
Пэўна што, на Уладзіміравым твары застылі яго апошнія думкі пра гэты дом і ўсю чартаўню ў ім, бо гаспадыня адразу ж пасур’ёзнела і сказала з крыўдай у голасе:
— Ты пра мяне дрэннага не думай. Я табе так скажу: ты ад гэтага нікуды не дзенешся, кажу табе, пазначаны ты. Хто і калі — не ведаю, не маё гэта, каб мне дня больш не хадзіць, няхай Уладзя скажа, ён здужае. А сам ты нічога не паробіш, нікуды не схаваешся...
— Паехалі, Марыя Фамічна...
Ехаць было незвычайна — ён так засумаваў вось па такіх аўтобусах, дзе можна сесці на сядзенне, дзе не трэба ўціскаць самога сябе ўсярэдзіну, меншаць, каб толькі не прыліпала да цябе нечая потная спіна ці мяккія, але з цвёрдымі смочкамі, нечыя не ўбраныя ў станік грудзі. Уладзімір адчуваў сябе так спакойна і вольна як ніколі, хоць разумеў, што гэта самападман. Хіба тады, у сваёй роднай хаце, не быў ён вольным, калі расчыняў акно, а адтуль шапаценне дажджу па дубовым лісці лагоднай музыкай заплывала ў яго маленькі пакойчык, і можна была адкінуцца ў крэсле, выцягнуць ногі і выцягнуцца самому і слухаць, слухаць вольны дождж і быць вольным разам з дажджом...
Гаспадыня пільна зазірала яму ў твар перад тым, як зысці на сваім прыпынку.
— Усё будзе добра, не перажывай, ён такі, ён можа, ён моцны, — хутка шаптала яна яму, каб не чулі нешматлікія пасажыры. — А то як што якое — ці дома яго не будзе, ці яшчэ што — вяртайся да мяне, во тут мяне знойдзеш, папытаеш. Але сам у горад не едзь, знойдуць яны цябе...
Уладзімір слухаў. Яму хацелася ўсміхнуцца, засмяяцца нават: хто яны? Чым і кім ён значаны? Дзеля чаго? Гэта ўсё здавалася не проста ненатуральным — вар’яцкім: усур’ёз думаць пра нейкае пазначванне, пра тых, хто яго шукае і знойдзе. І толькі ночы... І гэтая, апошняя ноч, успаміны пра якую і дагэтуль адганяе ад сябе Уладзімір, адно толькі кароткім уражанням дазваляе ён праціснуцца ў свядомасць, каб паспрабаваць зразумець... Дні і ночы. Між імі была бездань, мяжа рэальнасці.
“Тут заўсёды мяжа, — падумаў сабе Уладзімір. Ноччу ўсё не так, ноччу ўсё відаць. Гэта днём сонца слепіць вочы і разлічваеш толькі на душу. А ноччу відаць вачыма...”
Выйшаў на апошнім прыпынку. Гэта была вялікая вёска, кажучы сённяшнім калгасным слэнгам — аграгарадок. Аўтобус развярнуўся і стаў. Было відаць, што ў зваротны рэйс яму не адразу, бо купка людзей на прыпынку не спяшалася заходзіць у напаленае сонцам бляшанае нутро салона. Уладзімір падышоў да дзвюх мажных жанчын, вясковак, якія басанож сядзелі пад паветкай прыпынку на новай памаляванай, з тоўстых рэек, лаўцы, спытаўся, калі яшчэ будзе аўтобус назад ці які іншы рэйс. Узрадаваўся: каля васьмі вечара. Значыць, паспее. Папытаўся далей, як прайсці на Карчаваху — такую вёсачку назвала гаспадыня.