Кузьма замоўк, глядзеў, як разбіраюць мур.
— Пабачым. Можа, уляжацца камень...
З таго дня весялосці на будоўлі не стала. Хутка, зладжана працавалі ўсе, падганяць нікога не трэба было. Штораніцы спяшаліся сцены абысці, асабліва ўважна Кузьма аглядаў той вугал, пад якім ляжаў Чортаў камень. Сцяна трымалася. Вывелі да вокнаў, паставілі апалубку пад іх.
Чакалі князя — абяцаўся быць, асабіста пераканацца, што будоўля распачатая, што грошы выдаткоўваюцца спраўна.
У тую раніцу сонца праз аблокі на ўсходзе крывавілася мутнай плямай, доўга не выходзіла. І потым свяціла, як праз заслону.
Князь з’явіўся бліжэй да полудня.
Знерухомелі ўсе перад кляштарам, паздымалі шапкі. Князь са сваёй світай перш зазірнуў у касцёл, і, відаць, застаўся здаволены: выйшаў з усмешкай. З горкі ад касцёла, абгледзеў муры кляштара. І раптам яго вочы звузіліся, ноздры сталі раздзімацца:
— А гэта што?!
Не паказаў нікуды, але ўсе галовы ўмомант павярнуліся да аднае кропкі — туды, да таго вугла, што стаяў на Чортавым камені. Там дрыжала, хісталася каменная сцяна, нібы была з саломы.
І павалілася.
Князь у лютасці няспешна павярнуўся і працадзіў:
— На дыбу адпраўлю! Усіх! Усіх!
Калі пыл улёгся, увайшлі ў сярэдзіну кляштара.
— Разбірай, — загадаў Кузьма, а сам, пабачыўшы знак, пацягнуў за сабой Цімафея: — Хадзем, манах кліча.
Манах стаяў на горцы, і, падаецца, нікуды не адыходзіў, нават калі князь тут быў.
— Што далей?
— Мы ведаем, што далей, — гледзячы манаху на ногі, загаварыў Цімафей. — Ты толькі нам не замінай. Ахвяра будзе.
— Імшу трэба, — заўпарціўся Кузьма. — Для вашага бога храм будуем, для служак яго... А потым ужо...
— А гэты бог — не твой? — раптам зладзеявата спытаў манах. — Калі служыць, я ведаю. Хай пакуль што табе твой памагае. Рабіце па-свойму.
Кузьма здрыгануўся, адхіліўся ад манаха:
— Ды хрышчоны я, і бацька хрышчоны быў, і крыж на мне...
— Ведаю, ідзі, — загадаў манах, і Кузьма цяжка павярнуўся і пайшоў да рабочых.
Цімафей стаяў, не пачуўшы дазволу ісці. Манах працягнуў яму руку са складак рызы:
— Вазьмі.
У далонь Цімафея лёг невялікі нож з драўляным тронкам. Лязо авальнае, з чорнага жалеза, зусім кароткае, шырокае і тоўстае. Але вострае на канцы. А тронак абвязаны тонкай дзіўнаватай аборкай. Цімафей узяўся за тронак і задрыжэў, нечакана зразумеўшы, што аборка тая — чалавечыя жылы, а нож зусім не просты. Узрушыўся — такі давер яму выказвалі ўпершыню.
— Успамінай, чаго навучаны... Ідзі!
4
— А мо, усё таму, што камень вялікі, ніяк не ўляжацца ў зямлі? Цяжкі ён вельмі, а там пад ім, як капалі — пясочак, увесь беленькі, чысты-чысты і мяккі зусім, — нясмела казаў Сава Кузьме, калі пасля разбору разбуранай сцяны яны прыселі ўдвух.
Усе астатнія разышліся, каб назаўтра пачаць ізноў: велізарны пралом выглядаў выродліва ў узведзеных мурох кляштара.
— Не дасць Вялес з сябе здзекавацца, — задуменна адказаў Кузьма. — Ахвяры патрабуе.
— Які Вялес? — здзівіўся Сава. — Мы ж пра Чортаў камень кажам, хіба не?
Кузьма спадылба зірнуў у той бок, дзе дзень стаяў манах. Цяпер там нікога не было, і ён ціха загаварыў:
— То для іх вось, для чужынцаў, камень — чортаў. А мне маці казала, што бог наш, свой, якога Вялесам завуць, камяні нам пакінуў. Пярун на яго за тое пакрыўдзіўся, бо камяні дапамогай нам былі, і сіла ў іх наша. А Вялес нас ад Пяруна абараняў, вучыў хлеб вырошчваць ды жывёлу разводзіць. Манахі, што нам пра Хрыста цвердзяць, яго чортам назвалі. Кажуць, што па-іхнаму, чорта таксама іх бог з неба скінуў. Дык няхай будзе чорт, толькі наш ён... Вынішчыць яны камяні хочуць, колькі я часу будую — усё на камянёх Вялесавых намагаюцца свае храмы паставіць.
— Дык што, наш бог — не гэты, ці што? — Сава асцярожна крануў нацельны крыжык на аборцы.
— Не ведаю я, — узлаваўся незразумела чаму Кузьма. — Мы вунь колькі гадоў са сваімі багамі жылі і нічога, дзеці раслі, нівы радзілі.
— А якой ахвяры... Вялес вымушае? — асцярожна запытаў Сава.
— Заўтра і змяркуем, — адказаў Кузьма, падняўся цяжка, азірнуўся на сцяну. — Хай ты ляснешся...
Работу пачалі, а манаха ніхто не пабачыў. Палічылі тое нядобрым знакам. І адчувалі рабочыя ды памочнікі, што справа сёння будзе асаблівая — Кузьма не дае загаду ўзводзіць паваленую сцяну, усё займае рабочых дробяззю: камяні чысцілі, цагліны перабіралі, пясок сеялі. Адзін Цімафей працаваў ля той сцяны. Адзін, нікога не клікаў, толькі камяні яму падносілі ды ля ног клалі, рашчыну мяшалі. Цімафей працаваў хутка, ліхаманкава нават, выкладаў каменне, і, здавалася, шаптаў нешта сам сабе, сплёўваючы ў сярэдзіну сцяны. Спыніўся, зрабіўшы тое, чаго хацеў, падышоў да рабочых.