— Слухай сюды, — пачаў Цімафей, устаў у кола. — Чортаў камень не дасць муру стаяць. Бо не так мы, не па-дзедаўску будаваць пачалі. Ахвяру не прынеслі. Таму ахвяру трэба. Вялікую. Віну загладзіць.
Усе адчулі незвычайнасць і важнасць таго, што казаў Цімафей, але было дзіўна: не Кузьма, а Цімафей стаў камандаваць.
— Тут трэба вала, мабыць, казлом не абысціся, — выказаў нехта ўголас думку.
Цімафей бліснуў вачыма:
— Пустымі словамі вушы не закладай. Чалавечая ахвяра будзе.
Кола рабочых здрыганулася і заціхла. Чуць усе чулі і ведалі, што такая ахвяра бывае. Дый між сабой гэтай раніцай шапталіся пра яе. Як па камандзе павярнулі галавы да таго месца, дзе працаваў Цімафей, і пабачылі, што сцяну ён выклаў з пустоцінай — акурат чалавеку легчы...
Кузьма маўчаў, глядзеў проста перад сабой і нічога не казаў. Калі прыглушаны шэпт рабочых сцішыўся, ён ступіў у кола і, зноў ні на кога і разам на ўсіх гледзячы, прамовіў:
— Цімафей праўду кажа. Чалавечую ахвяру трэба. Хай выпадак выракуе... Як даўней рабілі. Якая першая жанчына сюды за мур увойдзе — той і быць у Вялеса за жонку.
Ні ў кога на твары не здрыганулася жылка: усе разумелі — трэба. Не стаяць сцяне без ахвяры.
— А цяпер — усім ў кут адысці і сядзець там. Чакаць будзем! Ды глядзеце мне! Калі што не так — самога пакладу! — раптам азвярэла зароў Кузьма, і ад ягонага крыку адступіліся ў кут, супраць таго, што на Чортавым камені, прыселі.
Саву дробна трэсла, на душы стала халодна і пуста-пуста. Ён хацеў запытаць у Кузьмы, але маўчаў, як наймаладзейшы. Нядобра яму ў старэйшага ва ўсіх на віду пытацца пра такое. А так... так спытаў бы Сава: што ж за бог такі, што за памочнік, калі чалавечае жыццё, ды яшчэ жанчыны, вымагае дзеля нейкай мураванай сцяны?
У замку адбіў звон, а жанчын не відаць было. Кузьма нервова паглядваў на прагал у сцяне кляштара і не разумеў, чаму сёння позняцца жанчыны.
5
Ад раніцы было вусцішна і халодна. І сонейка свяціць не хацела, і адзежа не грэла. Агапку часам дробна трэсла, і яна прыпынялася тады, прыслухоўвалася да сябе. Усё валілася з рук, ніяк даць рады сабе не магла. Сабрала полудзень мужу і прысела на лаве: чакала звону з замка.
Стукнуў звон — лёгка падхапілася і адразу прысела, войкнула: усярэдзіне ў яе так выразна варухнулася, так соладка.
Паднесла свае рукі да жывата, як да гарачага, прыціснула лёгка і замерла, у замілаванні чакаючы яшчэ хоць аднаго руху. Няўжо? Няўжо злітавалася Жыва пасля двух гадоў малення? Пачула багіня малітвы...
І ў жываце варухнулася, далікатна так, а потым амаль забілася, трывожна, настойліва, нібы дзіця, якое зарадзілася, ужо цяпер прасілася вонкі.
«Пачакай, пачакай, міленькі», — ласкава прашаптала Агапка ў думках, а сэрца абвалакло шчасцем і незразумелай трывогай. Зірнула на вуліцу — ніхто з жанчын не спяшаўся да кляштара.
«Ды гэта ж я завабілася сабой, прапусціла...»
Паднялася асцярожна і пайшла пустой вуліцай, заспяшалася: і наперадзе баб з вярэнькамі не відаць, што ж гэта яна так доўга праседзела, за жывот трымаючыся? Выйшла ў канец вуліцы, тут сустрэла задыханага хлопчыка.
— Куды бегаў, жэўжык, ці ўсюды паспеў? — запытала гарэзліва.
Той збянтэжыўся, раптам апусціў вочы долу, мацней сціснуў свой кулачок, у якім, заўважыла Агапка, была манета, сапраўдная.
— Па справе бегаў, вось, — важна адказаў хлопчык. — Нельга табе казаць, па якой. Усім бабам можна, а табе нельга. Манах мне загадаў...
І пабег, адначасна поўны гонару ад выканання такога важнага задання, і шчаслівы ад атрыманых грошай, і з лёгкай прыкрасцю ад таго, што нельга было пахваліцца перад жанчынай, менавіта перад гэтай жанчынай, што яму загадаў манах.
Дзіця зноў варухнулася ў жываце. Нібы просячыся. Ці спыняючы яе, Агапку.
«Ну чаго ты, чаго ты, маленькі...» — казала Агапка, пагладжваючы асцярожна жывот, а сама жыла тым момантам, калі скажа Савухне, што яна панесла...
Вось і пагорак, з якога патроху ўздымаюцца ў неба сцены касцёла і кляштара.
— Агапухна!
Сава рвануўся, ды нечыя дужыя рукі схапілі яго, не далі падбегчы да жонкі, якая з’явілася ў праходзе.
І не хаваючы надта радасці — іх жанок абмінула такая доля — іншыя атачылі Агапку, схапілі за рукі.
І тут каля касцёла з’явіўся манах.
— Вядзі яе! — ліхаманкава бліскаючы вачыма, загадаў Цімафей, а ў яго ў руках апынулася тонкая вяроўка.
— Прабач, дзеванька... — ціха прашаптаў Агапцы Кузьма, трымаючы за локаць жанчыну.
Агапка быццам змярцвела, вочы яе свяціліся хваравітым агнём, а твар стаў амаль шэрым. Дыхала часта і глыбока, як не ставала ёй паветра. Яна ўзняла павольна руку да шыі — Кузьма даў тое зрабіць — прасунула руку ў выраз сарочкі, стала церці грудзі. Калі потым рука яе бязвольна ўпала ўніз, Кузьма адчуў раптам, як нешта гарачае каўзанулася паўз ягоную нагу, упала на пясок. Ён, падпарадкаваны незразумела адкуль узнікламу памкненню, наступіў на тое, нават не бачачы яго, адчуў нясцерпна гарачую цвёрдасць пад нагой, пасунуў далей нагу, углыб пяску, хоць пякло нясцерпна — бо нешта казала яму, што гэта трэба схаваць, ад усіх і кожнага, схаваць абавязкова.